Tối 10/8/2025, hơn 50.000 khán giả có mặt tại sân vận động Mỹ Đình (Hà Nội) trong concert quốc gia "Tổ quốc trong tim". Giữa âm thanh, ánh sáng, màn hình LED và nhiều ca khúc cũ được phối mới, đám đông hát theo từ đầu đến cuối chương trình, trong đó có "Đất nước trọn niềm vui" qua giọng ca sĩ Đăng Dương.
Bài hát được nhạc sĩ Hoàng Hà sáng tác ngày 26/4/1975, bốn ngày trước khi đất nước thống nhất. Cùng với nó, nhiều ca khúc ra đời trước năm 2000 lưu giữ nỗi niềm của dân tộc qua những chặng đường lịch sử, từ người mẹ, người cha đến chàng trai, cô gái. Những lời ca ấy đã tiếp thêm hy vọng cho bao thế hệ người nghe.
Ca khúc cũ bước lên những sân khấu mới
Sân khấu cho những ca khúc ấy nay đã rộng hơn nhiều. Chúng được dàn dựng lại trong các concert quy mô 25.000 đến 50.000 khán giả mỗi đêm, như chính "Tổ quốc trong tim" hay "V Concert - Rạng rỡ Việt Nam" trong năm 2025. Ca từ, giai điệu từng cất lên với cây guitar, cây piano giờ đi cùng nhạc điện tử, vũ đoàn và hiệu ứng sân khấu.
Trên không gian số, ca khúc còn đi xa hơn thế. Năm 2025, Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) thu hơn 424,3 tỷ đồng tiền bản quyền, trong đó gần 298 tỷ, khoảng 70%, đến từ website và ứng dụng số.
Cùng với đó, các nền tảng trực tuyến và trí tuệ nhân tạo (AI) đang nhân lên vô vàn bản phái sinh của cùng một ca khúc. Đó là bản phối lại, bản cover, những đoạn cắt ghép trên mạng xã hội, và cả những giai điệu do AI học từ nhạc có sẵn để tạo ra.
Màn hình báo cáo rà soát vi phạm bản quyền của một ca khúc trên các nền tảng trực tuyến (nguồn ảnh: dipnet.vn)Đến chính tác giả cũng khó biết hết tác phẩm của mình đang được sử dụng ở đâu. Các báo cáo rà soát vi phạm trên hệ thống của Công ty cổ phần Công nghệ DipNET ghi nhận nhiều ca khúc nổi tiếng đang tồn tại dưới vô số bản phái sinh mà người viết không hay biết, trong khi rất ít bên sử dụng xin phép hay trả phí.
Ông Bùi Minh Tuấn - Chủ tịch Hội đồng quản trị công ty này cho rằng khi sản phẩm dễ bị sao chép, phái sinh mà không xin phép, tác giả và nhà đầu tư đều khó yên tâm bỏ công, bỏ vốn cho những phiên bản mới. Vì vậy, việc định danh tác quyền đã trở nên cấp thiết.
"Chỉ khi có cơ sở dữ liệu tập trung, rõ ràng về tác quyền và giao dịch ủy quyền minh bạch, việc xử lý vi phạm không chỉ trên nền tảng số mà cả theo trình tự pháp lý mới khả thi", ông nói.
Theo ông, định danh rõ ràng còn mở ra những nguồn thu chưa được tính tới. Khoản thu hơn 424 tỷ đồng của VCPMC mới là phần nhìn thấy, còn tiền cấp quyền làm bản phối mới, chuyển thể hay đưa ca khúc vào phim, quảng cáo, trò chơi, những sản phẩm của công nghiệp văn hóa, vẫn là khoảng mở chưa được thống kê.
Ông dẫn số liệu của Tổ chức Thương mại và Phát triển Liên hợp quốc (UNCTAD): xuất khẩu dịch vụ sáng tạo toàn cầu năm 2024 đạt kỷ lục 1.700 tỷ USD, gấp hơn hai lần con số 709 tỷ USD của hàng hóa sáng tạo. Trong nước, công nghiệp văn hóa được đặt mục tiêu đóng góp 7% GDP vào năm 2030.
Ông Bùi Minh Tuấn - Chủ tịch HĐQT Dipnet chia sẻ tại Hội thảo Bảo hộ và thương mại hoá bản quyền âm nhạc trong kỷ nguyên số ngày 29/10/2026 của Hội Nhạc sỹ Việt Nam (Nguồn ảnh:dipnet.vn)Luật mới tạo thêm điểm tựa cho người sáng tác
Định danh và giao dịch minh bạch đang dần có chỗ dựa trong luật. Từ ngày 9/4/2026, theo Nghị định 134/2026/NĐ-CP, Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả được trả dưới dạng bản điện tử, có giá trị pháp lý như văn bản giấy. Có Giấy chứng nhận, tác giả không phải tự chứng minh quyền của mình khi xảy ra tranh chấp, trừ khi có chứng cứ ngược lại, theo Điều 49 Luật Sở hữu trí tuệ.
Nghị định 134 cũng đã tính đến AI. Sản phẩm hoàn toàn do AI tạo ra không làm phát sinh quyền tác giả, còn người sáng tác có thể bảo lưu, không cho dùng tác phẩm của mình để huấn luyện AI, trừ một số trường hợp nghiên cứu, thử nghiệm phi thương mại.
Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, được Chính phủ trình Quốc hội ngày 24/10/2026, còn đề xuất cho phép dùng quyền sở hữu trí tuệ để góp vốn, làm tài sản bảo đảm trong các giao dịch tài chính. Khi đó, theo ông Tuấn, bên cạnh thu nhập và giá trị thừa kế, bài hát còn có thể trở thành tài sản để góp vốn, vay vốn.
Nghị quyết số 28/2026/QH16 về phát triển văn hóa Việt Nam, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, cũng quy định Nhà nước bảo đảm cơ sở vật chất, kinh phí ứng dụng công nghệ số để bảo vệ bản quyền trên môi trường số, cùng với an ninh văn hóa và chủ quyền văn hóa số.
Khi thể chế và công nghệ cùng đổi mới, phần di sản chứa đựng trong kho ca khúc ấy có thêm cơ hội được bảo tồn, lan tỏa và tiếp tục sống cùng năm tháng.
