Dừa Việt Nam – dù chất lượng không hề kém cạnh – vẫn lép vế về sức cạnh tranh thương hiệu so với Thái Lan hay Philippines tại các thị trường khó tính như Mỹ, EU và Nhật Bản. Ảnh Internet

Theo đó, dừa Việt Nam xuất thô nhiều, lợi nhuận ít và nguy cơ "mất trắng" thương hiệu nếu không có những giải pháp căn cơ.

Vị thế mới, thách thức cũ

Theo số liệu mới nhất từ Cục Hải quan, năm 2025 đánh dấu cột mốc lịch sử khi xuất khẩu dừa Việt Nam chính thức cán mốc 1,15 tỷ USD. Với diện tích hơn 200.000 ha trải dài từ miền Trung đến Đồng bằng sông Cửu Long, nước ta đã vượt qua nhiều đối thủ để đứng vị trí thứ ba thế giới, chỉ sau Philippines và Indonesia.

Tuy nhiên, phía sau ấy là một thực trạng đáng lo ngại về giá trị gia tăng. Hiện nay, dừa Việt Nam chủ yếu xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu thô hoặc sơ chế đơn giản.

Đáng chú ý, không ít doanh nghiệp nước ngoài đã tận dụng nguồn nguyên liệu chất lượng cao của ta để chế biến sâu, sau đó dán nhãn mác nội địa của họ và bán ra thị trường quốc tế với giá cao gấp nhiều lần.

Điều này khiến dừa Việt Nam - dù chất lượng không hề kém cạnh - vẫn lép vế về sức cạnh tranh thương hiệu so với Thái Lan hay Philippines tại các thị trường khó tính như Mỹ, EU và Nhật Bản.

Nhìn từ bài học bảo hộ thương hiệu của thịt bò Wagyu (Nhật Bản), các chuyên gia pháp lý cảnh báo ngành dừa Việt Nam đang đứng trước nguy cơ mất quyền kiểm soát đối với các giống dừa đặc sản như dừa Xiêm nếu không sớm thực hiện đăng ký bảo hộ quốc tế.

Hiện nay, đa số doanh nghiệp ngành dừa mới chỉ dừng lại ở việc đầu tư cơ bản cho logo, bao bì mà thiếu đi một "câu chuyện thương hiệu" nhất quán. Khoảng trống trong chiến lược sở hữu trí tuệ không chỉ khiến doanh nghiệp dễ bị tổn thương trước các tranh chấp pháp lý quốc tế mà còn làm giảm uy tín của nông sản Việt trên bản đồ thương mại toàn cầu.

Gỡ nút thắt công nghệ và liên kết "5 nhà"

Thống kê cho thấy chỉ có khoảng 30% sản phẩm dừa hiện nay được chế biến sâu qua công nghệ tiệt trùng UHT hoặc đóng gói vô trùng. Rào cản lớn nhất chính là chi phí đầu tư máy móc hiện đại phần lớn phải nhập khẩu, nằm ngoài tầm với của nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Để giải quyết bài toán này, ngành dừa đang thực hiện cuộc cách mạng trong tổ chức sản xuất. Mô hình liên kết "5 nhà" (Nhà nước - Nhà nông - Nhà khoa học - Nhà doanh nghiệp - Nhà ngân hàng) đang được thí điểm quyết liệt tại Đồng Tháp và Vĩnh Long. Việc chuyển dịch từ phân bón vô cơ sang hữu cơ đã giúp hơn 68 ha dừa đạt tiêu chuẩn quốc tế, mở cánh cửa vào các chuỗi cung ứng cao cấp.

Chuyên gia nhận định, để ngành dừa thực sự cất cánh, cần có những chính sách ưu đãi thuế đặc thù cho doanh nghiệp nhập khẩu công nghệ chế biến sâu và hỗ trợ pháp lý trong việc xác lập quyền sở hữu trí tuệ tại các thị trường xuất khẩu trọng điểm.

Một tín hiệu tốt là đề xuất thành lập Sàn thông tin giá dừa nguyên liệu khu vực châu Á vào cuối năm 2025. Đây được xem là công cụ pháp lý và kinh tế quan trọng nhằm minh bạch hóa thị trường, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người nông dân trước những biến động thất thường của giá cả.

Với 145 nhà máy chế biến và 600 doanh nghiệp đang chuyển mình theo tiêu chuẩn hữu cơ khắt khe, ngành dừa Việt Nam đang sở hữu nền tảng vững chắc. Tuy nhiên, để không lãng phí nguồn "vàng trắng" này, việc hiện đại hóa công nghệ và xây dựng hàng rào pháp lý bảo vệ thương hiệu phải được xem là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu trong giai đoạn tới.