Những hạn chế đặt ra trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng hiện nay

Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn triển khai công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong bối cảnh chuyển đổi số vẫn còn một số hạn chế cần được nhận diện rõ.

Thời gian qua thực tiễn cho thấy, một số nền tảng kết nối số phục vụ thông tin - tuyên truyền giữa cấp ủy, chính quyền và người dân chưa phát huy được vai trò và vận hành hiệu quả; chưa có sự phối hợp, liên thông, kết nối cơ sở dữ liệu giữa các cơ quan, ban ngành. Nội dung và hình thức thông tin, tuyên truyền, cổ động, giáo dục, định hướng dư luận xã hội ở một số nơi còn đơn điệu, phương thức thể hiện cũ kỹ, chưa bắt kịp xu hướng sản xuất nội dung số, truyền thông đa phương tiện - những lợi thế mà chuyển đổi số đem lại.

Cùng với đó, nội dung tuyên truyền ở một số nơi vẫn còn mang tính truyền thống, chưa phù hợp với đặc điểm tiếp nhận thông tin của người dân trong môi trường số. Trong khi đó, mạng xã hội hiện nay vận hành theo nguyên tắc: ngắn, nhanh, trực quan, cảm xúc thì nhiều sản phẩm truyền thông chính trị vẫn còn: dài, khô, thiếu tính tương tác. Điều này làm giảm hiệu quả lan tỏa của thông tin chính thống.

Việc ứng dụng công nghệ số trong đấu tranh phản bác thông tin sai trái chưa đồng bộ giữa các cấp, các ngành. Một số nơi còn thiếu đội ngũ chuyên trách am hiểu công nghệ, dẫn đến khả năng xử lý thông tin sai lệch trên không gian mạng còn chậm so với tốc độ lan truyền của tin giả.

Thực tế hiện nay đang chỉ ra rằng, kỹ năng tiếp nhận thông tin số của một bộ phận người dân còn hạn chế. Trong môi trường mạng xã hội, nơi thông tin thật - giả đan xen phức tạp, nếu thiếu kỹ năng kiểm chứng thông tin, người sử dụng dễ bị dẫn dắt bởi các nguồn tin sai lệch.

Mặc dù Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 52-NQ/TW, ngày 27/9/2019, “về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư”, trong đó có chỉ đạo cụ thể về vấn đề hoàn thiện thể chế, chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và quá trình chuyển đổi số quốc gia, song quá trình này vẫn chưa đạt kết quả như mong muốn. Đặc biệt, việc số hóa dữ liệu về Đảng, Nhà nước và nhân dân còn chậm, thiếu rất nhiều cơ sở dữ liệu (do lạm dụng chế độ bảo mật, không đưa lên cơ sở dữ liệu quốc gia, ngành, địa phương hoặc thiếu trách nhiệm chia sẻ cơ sở dữ liệu,...) chính là kẽ hở để các thế lực thù địch số hóa các dữ liệu giả, dùng công nghệ số để tích hợp, phân tích, tạo ra các dữ liệu xuyên tạc lịch sử, bóp méo sự thật... hòng chống phá Đảng và Nhà nước ta.

Đây chính là những thách thức đặt ra yêu cầu phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ nội dung bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời gian tới.

Yêu cầu cấp bách đổi mới từ nội dung….

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ như hiện nay, việc đổi mới nội dung bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn là điều kiện quyết định hiệu quả của công tác đấu tranh tư tưởng trên không gian mạng.   

Thứ nhất, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng trong quá trình xây dựng hệ sinh thái số bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng.

Đây là giải pháp rất quan trọng, giữ vai trò định hướng, chỉ đạo tổng thể toàn bộ quá trình xây dựng hệ sinh thái số. Sự lãnh đạo của Đảng không chỉ là yếu tố “chỉ đường” mà còn là điểm quy tụ, bảo đảm các lực lượng tham gia không bị phân tán trong môi trường thông tin đa chiều. Giải pháp này nhằm bảo đảm tính thống nhất về nhận thức và hành động trong toàn hệ thống chính trị đối với nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng; điều phối, kết nối các lực lượng trong hệ sinh thái số; tạo ra khả năng phản ứng kịp thời trước các tình huống phát sinh. Đảng ta đã chỉ đạo: “Nghiên cứu xây dựng chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh chuyển đổi số” - đây là quan điểm chỉ đạo then chốt để hoạch định tiến trình xây dựng hệ sinh thái số bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng hiện nay.

Để giải pháp này thực sự phát huy hiệu quả, phải tập trung nâng cao chất lượng công tác lãnh đạo, chỉ đạo theo hướng kịp thời, sát thực tế, gắn với đặc điểm của không gian mạng. Điều này đòi hỏi phải tăng cường nắm bắt tình hình, dự báo sớm các vấn đề có thể phát sinh để có định hướng phù hợp; thiết lập cơ chế phối hợp linh hoạt giữa các lực lượng trong hệ sinh thái số, bảo đảm thông tin được chia sẻ nhanh và phản ứng được thực hiện thống nhất; chú trọng công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện, bảo đảm các chủ trương, định hướng được triển khai thực chất, không mang tính hình thức và phải quan tâm đến việc đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ làm công tác liên quan đến không gian mạng, chuyển đổi số giúp họ có đủ năng lực thích ứng với yêu cầu mới.

Thứ hai, phát huy vai trò của công dân trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Một trong những điểm đặc biệt của thời đại số là mỗi công dân đều trở thành một chủ thể truyền thông xã hội. Chỉ với một thiết bị thông minh kết nối internet, mỗi người đều có thể tiếp nhận thông tin, bình luận thông tin, chia sẻ thông tin, tạo ra thông tin. Điều này đặt ra yêu cầu phải phát huy vai trò của công dân trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Công dân chính là “lá chắn xã hội” trong bảo vệ nền tảng tư tưởng. Trong môi trường mạng, tin giả chỉ lan rộng khi có người chia sẻ. Ngược lại, thông tin tích cực chỉ lan tỏa khi có người chủ động truyền đi. Do đó, mỗi công dân cần nâng cao ý thức trách nhiệm khi sử dụng mạng xã hội, không chia sẻ thông tin chưa kiểm chứng, chủ động lan tỏa thông tin tích cực, tham gia phản bác quan điểm sai trái bằng thái độ văn minh. Đây chính là hình thức tham gia trực tiếp vào bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại số.

Công an TP Hà Nội tổ chức Chương trình tuyên truyền phòng chống tội phạm công nghệ cao cho thanh thiếu nhi. (Ảnh: Công an TP Hà Nội)

Thứ ba, chuyển từ tuyên truyền một chiều sang truyền thông đối thoại. Trước đây, truyền thông chính trị chủ yếu theo mô hình: truyền đạt - tiếp nhận, Tuy nhiên, trong môi trường số hiện nay, người dân mong muốn được trao đổi, được phản hồi, được tham gia vào quá trình hình thành thông tin chính sách. Vì vậy, nội dung bảo vệ nền tảng tư tưởng cần chuyển mạnh sang mô hình truyền thông tương tác xã hội. Đây là xu hướng tất yếu của truyền thông hiện đại.

Phát huy lợi thế của việc “tương tác, trải nghiệm và chia sẻ” trong giao tiếp trực tuyến, dần đưa không gian mạng trở thành nền tảng mới, giúp tổ chức Đảng, chính quyền giao tiếp với người dân, lắng nghe và thấu hiểu người dân. Một mặt, coi mạng xã hội là một kênh mới để phát huy dân chủ, chấp nhận sự giám sát của người dân; mặt khác, tăng cường quản lý, theo dõi những hoạt động của cộng đồng mạng, nhất là những đối tượng có biểu hiện tiêu cực, thù địch, phản động. Tăng cường phân tích, hướng dẫn có mục tiêu, công khai, kịp thời làm rõ những thông tin, hiểu biết còn mơ hồ, giải quyết những bức xúc, khiếu nại cảu người dân.

Thứ tư, tăng cường tính thực tiễn và tính thuyết phục của thông tin chính sách. Thực tế cho thấy, người dân tin vào chủ trương của Đảng không chỉ qua lý luận mà thông qua hiệu quả của chính sách trong đời sống.

Ví dụ điển hình là việc triển khai Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 đã mang lại nhiều lợi ích thiết thực như: dịch vụ công trực tuyến mức độ cao, thanh toán không dùng tiền mặt, khám chữa bệnh từ xa, giáo dục trực tuyến

Những kết quả này chính là minh chứng sinh động cho tính đúng đắn của đường lối phát triển đất nước trong thời đại số. Thông qua đó, niềm tin xã hội đối với Đảng được củng cố một cách tự nhiên và bền vững.

Thứ năm, đẩy mạnh toàn diện quá trình xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật và quy định trong các lĩnh vực hoạt động trên internet. Củng cố năng lực và hệ thống thực thi pháp luật về mạng, giải quyết các rủi ro trực tuyến trên cơ sở pháp luật. Tích cực xây dựng và hoàn thiếp pháp luật về internet à biện pháp cần thiết để ngăn chặn các thông tin xấu, độc trên không gian mạng, từ đó định hướng hiệu quả xu hướng vận động của các thông tin trên mạng xã hội. Vì vậy, trên cơ sở xem xét đầy đủ trình độ phát triển của công nghệ mạng nước ta, cần tăng cường hơn nữa việc xây dựng pháp luật chặt chẽ và các quy định về quản lý mạng; trong đó có sự kết hợp chặt chẽ giữa luật chung, quy định hành chính với quy chế, quy định về quản lý và hướng dẫn dư luận trực tuyến ở cơ sở. Bổ sung, hoàn thiện các quyền và nghĩa vụ của chính quyền địa phương, công dân mạng và nhà khai thác mạng khi tham gia mạng xã hội.

… Tới phương thức bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại số

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra sâu rộng trên toàn cầu, phương thức bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng cần được đổi mới mạnh mẽ theo hướng chủ động, hiện đại và phù hợp với đặc điểm của môi trường truyền thông số.

Nếu trước đây công tác đấu tranh tư tưởng chủ yếu diễn ra trong phạm vi hệ thống chính trị thì hiện nay đã mở rộng sang không gian mạng - một môi trường có tốc độ lan truyền thông tin rất nhanh, phạm vi ảnh hưởng rộng và mức độ tác động sâu sắc tới nhận thức xã hội. Vì vậy, đổi mới phương thức bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng cần được thực hiện theo các định hướng trọng tâm sau:

Thứ nhất, chuyển từ tư duy “xử lý thông tin sai lệch” sang “chủ động định hướng thông tin xã hội”. Trong môi trường truyền thông số hiện nay, nếu chỉ tập trung xử lý thông tin sai lệch sau khi đã lan rộng thì hiệu quả đấu tranh sẽ không cao. Do đó, cần chuyển mạnh sang tư duy dự báo sớm, định hướng sớm, cung cấp thông tin sớm.

Thực tiễn cho thấy, khi thông tin chính thống được cung cấp kịp thời, đầy đủ và minh bạch thì khả năng lan truyền của tin giả sẽ giảm đáng kể. Đây là phương thức bảo vệ nền tảng tư tưởng mang tính chủ động và bền vững.

Phát hiện và đào tạo các “nhà lãnh đạo dư luận” trực tuyến trên cơ sở huy động các chuyên gia, những người làm truyền thông, văn nghệ sĩ có uy tín... trở thành “đầu tàu dư luận” trên mạng xã hội, tích cực viết bình luận trực tuyến, kịp thời phản hồi những thông tin đúng đắn, tích cực, cung cấp cho cộng đồng mạng những ý kiến khoa học và hợp lý.

Thứ hai, xây dựng hệ sinh thái truyền thông số quốc gia phục vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Trong thời đại số, truyền thông không còn là hoạt động đơn lẻ của từng cơ quan mà phải được tổ chức theo mô hình hệ sinh thái.

Hệ sinh thái truyền thông số cần bao gồm: báo chí chính thống, cổng thông tin điện tử, nền tảng mạng xã hội, hệ thống dữ liệu truyền thông, cộng đồng người dùng tích cực. Sự liên kết chặt chẽ giữa các thành tố này sẽ tạo thành sức mạnh tổng hợp trong việc lan tỏa thông tin tích cực và phản bác thông tin sai trái.

Các phương thức bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng mới, bắt kịp xu hướng trong thời đại số được áp dụng rộng rãi tại các cơ quan chức năng. (Ảnh: Công an TP Hà Nội)

Thứ ba, thiết lập hệ thống quản lý mạng toàn diện. Tôn trọng quyền trao đổi, bày tỏ ý kiến của cư dân mạng, đồng thời xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh trên cơ sở pháp luật, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của cư dân mạng. Nâng cao khả năng quản trị mạng và thiết lập cơ quan quản trị mạng toàn diện với sự tham gia của các chủ thể liên quan, tạo ra một hệ thống mới về quản lý và tương tác tích cực trên tinh thần tuân thủ pháp luật, phù hợp với các giá trị đạo đức, văn hóa, truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam.

Để xây dựng và hoàn thiện hệ thống cảnh báo, phân tích sớm dư luận mạng xã hội ở mức độ cao, kịp thời phát hiện những luồng dư luận “nóng”, nhạy cảm, những thông tin chứa nội dung phản động, thù địch trên mạng, các ban, bộ, ngành, cơ quan, đơn vị có liên quan từ trung ương đến địa phương cần có chiến lược xây dựng, nâng cấp hệ thống mạng, hệ thống AI (trí tuệ nhân tạo) trong phát hiện các thông tin liên quan đến tình hình kinh tế- xã hội của đất nước trên không gian mạng, trong đó có những thông tin về đời sống tư tưởng của cộng đồng mạng, nhất là các thông tin thù địch, phản động, từ đó báo cáo các cấp có thẩm quyền và lên kế hoạch xử lý kịp thời.

Thứ tư, cung cấp thông tin chính thống nhanh hơn tin giả và cần thiết lập cơ chế định hướng tư tưởng, hướng dẫn người dân tham gia mạng xã hội an toàn, có chọn lọc. Trong môi trường truyền thông số, tốc độ là yếu tố quyết định hiệu quả định hướng dư luận. Nếu thông tin chính thống chậm hơn thông tin sai lệch, dư luận xã hội dễ bị dẫn dắt theo hướng tiêu cực. Do đó, cần xây dựng cơ chế truyền thông chính sách theo hướng chủ động, nhanh chóng, minh bạch, liên tục. Đây là yêu cầu quan trọng trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay.

Thiết lập cơ chế công bố thông tin và định hướng tư tưởng, dư luận xã hội để định hướng người dân tham gia mạng xã hội một cách an toàn và hiệu quả, cần bảo đảm các vấn đề quan trọng của đất nước phải được thông tin đúng đắn, không để xảy ra tình trạng “im lặng” hoặc “khoảng trống thông tin” vào những thời điểm quan trọng trước dư luận trực tuyến; đồng thời, tăng cường công bố thông tin một cách toàn diện. Thường xuyên đối thoại, cập nhật đến công chúng diễn biến mới nhất về những sự kiện, sự việc xảy ra, nhất là những “điểm nóng” những vụ việc gây bức xúc trong nhân dân.

Thiết lập và hoàn thiện cơ chế phòng ngừa rủi ro trực tuyến, điều tiết, ổn định dư luận trên mạng xã hội về các vấn đề chính trị - xã hội, các sự kiện nhạy cảm, nổi cộm; phản bác kịp thời những quan điểm tư tưởng sai trái, kiểm soát những thông tin xuyên tạc, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng đối với đất nước và xã hội.

Để kịp thời ngăn chặn những vấn đề tiêu cực, nhạy cảm trong cộng đồng mạng xã hội, các cơ quan hữu quan cần sớm đưa ra quyết định khoa học và cảnh báo dư luận xã hội trực tuyến, đồng thời có biện pháp phòng ngừa để sẵn sàng ứng phó với các sự cố có thể xảy ra.

Tài liệu tham khảo:

1. Hội đồng Lý luận Trung ương, Đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong giai đoạn mới, Nxb Chính trị Quốc gia Sự Thật, Hà Nội, 2026, tr. 392– 397.

2. TS. Đỗ Văn Long, Đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong bối cảnh chuyển đổi số để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công thương. https://vioit.org.vn/vn/tin-khac/dau-tranh-phan-bac-cac-quan-diem-sai-trai--thu-dich-trong-boi-canh-chuyen-doi-so-de-bao-ve-nen-tu-tuong-cua-dang-5239.4051.html

3. TS Phan Hải Hồ, Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong bối cảnh mới, Tạp chí Cộng sản. https://www.tapchicongsan.org.vn/dau-tranh-phan-bac-cac-luan-dieu-sai-trai-thu-dich/chi-tiet/-/asset_publisher/YqSB2JpnYto9/content/bao-ve-nen-tang-tu-tuong-cua-dang-dau-tranh-phan-bac-cac-quan-diem-sai-trai-thu-dich-trong-boi-canh-moi

4. ThS. Đoàn Trung Dũng, Học viện Chính trị khu vực IV, Công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. https://www.quanlynhanuoc.vn/2024/10/03/cong-tac-bao-ve-nen-tang-tu-tuong-cua-dang-dau-tranh-phan-bac-cac-quan-diem-sai-trai-thu-dich/