Thay mặt Chính phủ, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc vừa chính thức ký ban hành Nghị định số 365/2026/NĐ-CP liên quan đến hoạt động kinh doanh xuất, nhập khẩu gạo. Nghị định này sẽ bắt đầu có hiệu lực thi hành từ ngày 1/10/2026 tới đây.

Phạm vi điều chỉnh của nghị định bao gồm các hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu thóc gạo, tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu, quá cảnh và cả việc gia công gạo cho nước ngoài.

Tuy nhiên, những hoạt động xuất khẩu không mang mục đích thương mại như hàng viện trợ hay biếu tặng sẽ không thuộc sự điều chỉnh của quy định mới này.

Về quyền kinh doanh, pháp luật hiện hành tạo điều kiện cho thương nhân Việt Nam thuộc mọi thành phần kinh tế tham gia thị trường.

Miễn là đáp ứng đủ các điều kiện và được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo, các đơn vị này hoàn toàn có quyền thực hiện việc xuất khẩu.

Đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, họ cũng được quyền kinh doanh tương tự khi đã sở hữu Giấy chứng nhận và tuân thủ chặt chẽ các cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Đáng chú ý, cơ quan chức năng nhấn mạnh rằng chỉ những thương nhân đã được cấp giấy chứng nhận hợp lệ mới được phép nhận ủy thác xuất khẩu gạo. Tuy nhiên, một điểm mở rất đáng hoan nghênh trong nghị định lần này là chính sách ưu đãi dành cho các mặt hàng gạo đặc thù.

Cụ thể, những đơn vị chuyên xuất khẩu gạo hữu cơ, gạo đồ hay gạo bổ sung vi chất dinh dưỡng sẽ không phải đáp ứng các điều kiện kinh doanh khắt khe và cũng không cần xin Giấy chứng nhận.

Khối doanh nghiệp kinh doanh hàng đặc thù này còn được miễn luôn cả nghĩa vụ dự trữ lưu thông cũng như trách nhiệm báo cáo định kỳ.

Trong khi đó, đối với mảng nhập khẩu nói chung, thương nhân kinh doanh chỉ cần thực hiện thao tác thông báo kế hoạch nhập khẩu gạo của mình với cơ quan quản lý là Bộ Công Thương.

Để được kinh doanh xuất khẩu gạo thông thường, thương nhân phải đáp ứng điều kiện tiên quyết về cơ sở vật chất.

Yêu cầu bắt buộc là phải có ít nhất một kho chuyên dùng để chứa thóc gạo và một cơ sở xay xát đảm bảo các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về an toàn thực phẩm.

Những cơ sở vật chất này có thể thuộc sở hữu chính chủ hoặc đi thuê từ các tổ chức, cá nhân khác thông qua hợp đồng bằng văn bản hợp lệ.

Hợp đồng thuê mướn cơ sở vật chất phải đảm bảo có thời hạn tương đương với thời hạn của Giấy chứng nhận được cấp. Nhằm tránh tình trạng lách luật, nhà nước nghiêm cấm việc thương nhân đã được cấp phép đem kho bãi hoặc cơ sở xay xát của mình cho bên khác thuê lại để làm hồ sơ xin giấy phép mới. Khi đáp ứng đủ yêu cầu, Bộ Công Thương sẽ tiến hành cấp Giấy chứng nhận dưới hình thức bản giấy và cả bản điện tử.

Song song với việc cấp phép, cơ quan quản lý cũng quy định rất rõ những tình huống sẽ bị thu hồi giấy phép hoạt động nhằm siết chặt kỷ cương thị trường.

Giấy chứng nhận sẽ bị thu hồi ngay lập tức nếu bản thân thương nhân tự đề nghị, bị giải thể, phá sản hoặc bị tước các loại giấy phép đăng ký kinh doanh và đầu tư.

Việc không có tên trên tờ khai xuất khẩu trong mười hai tháng liên tục mà không thông báo tạm ngừng kinh doanh cũng là nguyên nhân dẫn đến mất quyền xuất khẩu.

Các hành vi gian lận như kê khai khống cơ sở vật chất, không duy trì đúng điều kiện kinh doanh trong quá trình hoạt động hoặc không giữ đúng mức dự trữ thóc gạo theo quy định đều sẽ bị xử lý nghiêm bằng hình thức tước giấy phép.

Bộ Công Thương cũng sẽ thu hồi giấy chứng nhận đối với những doanh nghiệp phớt lờ, thực hiện sai chỉ đạo điều hành của cơ quan có thẩm quyền hoặc vi phạm quy định báo cáo.

Điển hình là trường hợp quá 45 ngày kể từ khi có văn bản đôn đốc mà bộ vẫn không nhận được báo cáo từ thương nhân, hoặc khi có đề xuất trực tiếp từ các cơ quan chức năng có thẩm quyền khác.

Về các điều khoản chuyển tiếp khi áp dụng luật mới, nghị định tạo điều kiện tối đa cho các doanh nghiệp đang hoạt động hiện hữu.

Những đơn vị đã được cấp giấy chứng nhận theo Nghị định 107 năm 2018 và bản sửa đổi năm 2025 sẽ tiếp tục được hoạt động đến hết thời hạn ghi trên giấy phép mà không cần xin cấp lại.

Đối với mảng nhập khẩu, thương nhân có vòng 45 ngày kể từ khi nghị định mới có hiệu lực để hoàn tất việc đăng ký kế hoạch nhập khẩu với Bộ Công Thương.

Riêng việc đánh giá mức độ tín nhiệm của các đơn vị xuất khẩu gạo sẽ chính thức được triển khai muộn hơn một chút, bắt đầu từ ngày đầu tiên của năm 2028.

Các doanh nghiệp FDI đã tham gia sản xuất và xuất khẩu gạo trước năm 2010 vẫn được quyền duy trì hoạt động theo giấy phép cũ nhưng bắt buộc phải tuân thủ mọi quy định của nghị định mới này.

Đối với những hồ sơ xin cấp mới hoặc sửa đổi được nộp hợp lệ trước ngày 1/10/2026, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục giải quyết dựa trên các quy định cũ của Nghị định 107.

Thời điểm nộp hồ sơ được xác định rất minh bạch, tính theo dấu bưu điện, ngày ghi nhận trên hệ thống dịch vụ công hoặc dấu tiếp nhận trực tiếp tại trụ sở bộ.

Cuối cùng, trong thời gian chờ ban hành các quy định mới về an toàn thực phẩm và tiêu chuẩn kho bãi, cơ quan chức năng sẽ tiếp tục áp dụng bộ tiêu chuẩn hiện hành để không làm gián đoạn bất kỳ hoạt động kinh doanh nào của doanh nghiệp.