Với thi hành án dân sự, mỗi bản án là một số phận. Chỉ khi bản án được thi hành trọn vẹn, những khúc mắc mới thực sự được khép lại, những vết thương mới có cơ hội hàn gắn và một cuộc sống mới mới thực sự mở ra đối với những người trong cuộc.”

 “Nhà báo không biết rồi…”

Đang hàn huyên, anh Bùi Quốc Chương (Trưởng phòng thi hành án dân sự khu vực 5 thuộc thi hành án dân sự tỉnh Quảng Ninh) cười hiền khi nghe tôi chia sẻ những suy nghĩ ban đầu về công việc của anh.

Thú thật, gần mười năm làm nghề báo, tôi đã có cơ hội đi qua nhiều vùng đất, gặp gỡ nhiều con người và lắng nghe vô số câu chuyện của cuộc sống.

Tôi từng theo chân lực lượng công an trong những chuyên án căng thẳng; xúc động trước những bác sĩ giành giật sự sống cho bệnh nhân; hay những người thầy lặng lẽ gieo chữ nơi vùng cao.

Tôi từng nghĩ mình hiểu khá nhiều về những nghề nghiệp âm thầm làm nên giá trị cho xã hội.

Vậy mà khi được giao viết về những người làm công tác thi hành án dân sự, tôi bỗng thấy mình chững lại. Không phải vì đề tài quá khó, mà bởi tôi nhận ra mình biết quá ít về họ.

Trong suy nghĩ của tôi khi ấy, thi hành án dân sự là công đoạn cuối cùng của một vụ việc pháp lý, là những thủ tục nhằm thực hiện một bản án đã có hiệu lực.

Nó hiện lên với những hồ sơ, những quyết định, những con dấu và các quy định pháp luật khô khan. Tôi từng nghĩ việc thi hành án là điều dễ dàng, đơn giản, bởi bản án đã có phán quyết của tòa.

Anh kể về bản án số 538/2016/HSPT ngày 20/09/2016. Bị cáo Vũ Tuấn Minh trong vụ án hình sự bị truy tố về tội “cố ý gây thương tích” và “giết người” đã bị tuyên án tử hình.

Ngoài ra, bị cáo có trách nhiệm dân sự phải bồi thường cho bà Bùi Thị Nụ (mẹ của bị hại) số tiền 182.779.000 đồng và cấp dưỡng cho cháu Bạch Ngọc Thùy Tiên (SN 2008, con của bị hại) số tiền 550.000 đồng mỗi tháng từ ngày 01/09/2010 đến khi cháu đủ 18 tuổi.

Tuấn chấp hành án, gia đình chỉ có bố mẹ già yếu gom góp được 75 triệu đồng bồi thường cho bà Nụ.

Số tiền còn lại cùng nghĩa vụ cấp dưỡng cho cháu Tiên từ đó đến năm 2026 vẫn chưa được thực hiện.

Vừa qua, bằng sự vận động, thuyết phục của cán bộ thi hành án, gia đình Tuấn đã tự nguyện nộp tiếp số tiền 87.779.000 đồng cho bà Nụ và 103.400.000 đồng tiền nuôi dưỡng cháu Tiên.

Tuy nhiên, thời hiệu yêu cầu thi hành án đã hết. Anh Chương đã hướng dẫn gia đình bị cáo làm đơn thực hiện nghĩa vụ thay cho người phải thi hành án để bà Nụ và cháu Tiên nhận được số tiền theo bản án.

Sau 16 năm kể từ ngày vụ án xảy ra, những trách nhiệm còn dang dở cuối cùng cũng được hoàn thành.

Số tiền bồi thường được chi trả không thể bù đắp những mất mát mà gia đình bị hại phải gánh chịu, nhưng phần nào giúp ổn định cuộc sống của người ở lại; đồng thời thể hiện sự nghiêm minh của pháp luật, tính nhân văn trong công tác thi hành án và giá trị của công lý khi được thực thi đến cùng.

 Hay gần đây nhất là việc thi hành án dân sự giữa hai hộ dân thuộc phường Bình Khê. Gia đình người phải thi hành án có một ngôi nhà cấp 4. Việc thi hành án gặp nhiều khó khăn khi buộc phải cưỡng chế tháo dỡ 1/3 ngôi nhà để trả lại phần đất cho hộ dân bên cạnh.

Ngày cưỡng chế, giữa cái nắng oi ả của tháng 6, người phải thi hành án lúc đầu không hợp tác. Sau nhiều giờ vận động, thuyết phục, họ đã đồng ý để lực lượng chức năng thực thi nhiệm vụ.

Ngôi nhà cấp 4 đã cũ nát, việc tác động vào một phần công trình dễ dẫn tới ảnh hưởng kết cấu của toàn bộ ngôi nhà.

Anh Chương tiếp tục vận động gia đình được thi hành án, vì tình làng nghĩa xóm, sau khi lấy lại được đất đã chủ động bỏ kinh phí xây lại tường và gia cố phần nhà bị tháo dỡ cho gia đình bên kia.

 Một vụ việc tưởng chừng chỉ có thắng – thua cuối cùng lại khép lại bằng sự sẻ chia. Hai gia đình trở lại hòa thuận, tối lửa tắt đèn có nhau như những người hàng xóm vốn có.

 Như vậy đó, hóa ra phía sau mỗi bản án không chỉ là những điều khoản pháp luật, những con số hay những tài sản phải xử lý. Phía sau đó là những con người với những số phận khác nhau, những vui buồn, mất mát và cả những hy vọng đang chờ được hồi sinh.

Có những người được thi hành án đã chờ đợi nhiều năm để đòi lại quyền lợi chính đáng của mình.

Đó có thể là khoản tiền công sức lao động chưa được thanh toán, là tài sản bị chiếm giữ, là khoản bồi thường giúp họ vượt qua khó khăn sau một biến cố trong cuộc đời.

Đối với họ, việc thi hành án thành công không chỉ là nhận được tiền hay tài sản, mà còn là sự khẳng định rằng công lý đã được thực thi.

 Nghề thầm lặng…

Không chỉ ấn tượng với những câu chuyện anh Chương kể, tôi còn ấn tượng bởi cách anh nói về nghề của mình. Vào nghề đã 30 năm, từng công tác tại nhiều địa bàn như huyện Tiên Yên, Ba Chẽ, thị xã Quảng Yên, TP. Uông Bí của tỉnh Quảng Ninh, nhưng trong suốt những câu chuyện ấy, anh gần như không nhắc về bản thân.

Không có những lời kể về thành tích. Không có những khó khăn riêng mình đã trải qua. Chỉ có những phận người, những cuộc đời và những câu chuyện còn dang dở.

Thế nhưng càng lắng nghe, tôi càng cảm nhận rõ sự hiện diện của anh trong từng câu chuyện ấy.

Một sự hiện diện không cần gọi tên. Tôi hiểu rằng phía sau những số phận được nhắc đến là bóng dáng của người chấp hành viên đã âm thầm đồng hành cùng họ trên hành trình tìm lại công bằng, khép lại những tranh chấp cũ để mở ra một khởi đầu mới

Và có lẽ, ở phiên tòa – nơi có những tranh tụng, những phán quyết và tiếng búa kết thúc một vụ án – đó giống như sân khấu chính, nơi ánh đèn tập trung và mọi câu chuyện tưởng như đã khép lại. Nhưng đằng sau ánh đèn ấy vẫn còn những người chấp hành viên đang lặng lẽ làm phần việc của mình.

Với tôi điều đáng quý nhất ở cuộc gặp này không nằm ở một cá nhân mang tên Bùi Quốc Chương, mà là sự gặp gỡ của nhận thức và thấu hiểu. Bởi trong ngành Thi hành án dân sự còn có rất nhiều người như anh. Những con người lặng lẽ đi phía sau bản án.

Không đứng dưới ánh đèn của phiên tòa. Không xuất hiện nhiều trên mặt báo. Nhưng ngày ngày vẫn kiên trì nối những phán quyết của pháp luật với cuộc sống. Để mỗi bản án không chỉ khép lại trên giấy.

Để sau những tranh chấp, những mất mát và đổ vỡ, những số phận con người vẫn có cơ hội bước tiếp về phía trước.

Để pháp luật được thực thi đến cùng, để công lý không chỉ được tuyên định mà còn được thực hiện hóa mang lại niềm tin và hy vọng cho người dân.

Tôi chắc chắn rằng: Có rất nhiều anh Chương như thế…