Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 185/2026/NĐ-CP quy định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố. Đáng chú ý, bên cạnh các tiêu chuẩn về phẩm chất, uy tín và năng lực vận động quần chúng, lần đầu tiên Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố được yêu cầu phải có khả năng ứng dụng công nghệ thông tin, đồng thời được giao thêm nhiều nhiệm vụ, quyền hạn nhằm đáp ứng yêu cầu quản trị địa phương trong giai đoạn chuyển đổi số.

Chính phủ đã ban hành Nghị định số 185/2026/NĐ-CP ngày 26/5/2026 quy định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố.

Một trong những nội dung đáng chú ý của Nghị định là quy định cụ thể tiêu chuẩn, nhiệm vụ và quyền hạn của Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố theo hướng nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ ở cơ sở, đáp ứng yêu cầu quản lý trong tình hình mới.

Bổ sung tiêu chuẩn về năng lực số

Theo Điều 7 của Nghị định, Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố phải là công dân Việt Nam cư trú thường xuyên tại địa bàn xã, phường, đặc khu, từ đủ 21 tuổi trở lên; ưu tiên người trong độ tuổi lao động, có đủ sức khỏe để hoàn thành nhiệm vụ.

Ngoài yêu cầu về phẩm chất đạo đức tốt, gương mẫu, có uy tín trong cộng đồng dân cư và được Nhân dân tín nhiệm, người giữ chức danh này còn phải có kiến thức văn hóa, năng lực, kinh nghiệm và phương pháp vận động, tổ chức Nhân dân thực hiện hiệu quả các công việc tự quản của cộng đồng cũng như các nhiệm vụ do cấp ủy, chính quyền địa phương cấp xã giao.

Đáng chú ý, Nghị định lần đầu tiên quy định rõ Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố phải có khả năng ứng dụng công nghệ thông tin phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ; có khả năng lập kế hoạch, tổng hợp, thống kê, báo cáo và thực hiện các nhiệm vụ theo quy định.

Đây được xem là bước cụ thể hóa chủ trương chuyển đổi số từ cấp cơ sở, khi đội ngũ cán bộ gần dân nhất sẽ trực tiếp tham gia triển khai các nền tảng số, dịch vụ công trực tuyến và hỗ trợ người dân tiếp cận công nghệ.

Bên cạnh đó, Nghị định cũng quy định rõ người được bầu làm Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố không được trong thời gian bị xử lý kỷ luật, bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc đang chấp hành bản án, quyết định của Tòa án.

Được giao nhiều nhiệm vụ trong quản lý cộng đồng dân cư

Theo Nghị định, Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố có trách nhiệm tổ chức, điều hành các hoạt động của cộng đồng dân cư.

Cụ thể, người đứng đầu thôn, tổ dân phố chủ trì hội nghị thôn, tổ dân phố; tổ chức để Nhân dân bàn và quyết định các nội dung thuộc phạm vi cộng đồng dân cư; tổ chức thực hiện các quyết định đã được hội nghị thông qua; triển khai các hoạt động tự quản theo quy định của pháp luật và hương ước, quy ước.

Đồng thời, Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố có trách nhiệm phối hợp với Ban Công tác Mặt trận, các tổ chức chính trị - xã hội, lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở và các tổ chức tự quản khác nhằm bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội trên địa bàn.

Hằng năm hoặc khi cần thiết, Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố phải báo cáo kết quả hoạt động trước hội nghị thôn, tổ dân phố.

Bên cạnh nhiệm vụ tổ chức hoạt động cộng đồng, Nghị định cũng giao nhiều nhiệm vụ gắn với công tác quản lý nhà nước ở cơ sở.

Theo đó, Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố có trách nhiệm tuyên truyền, vận động Nhân dân thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; nắm bắt tình hình đời sống người dân; phản ánh kịp thời các kiến nghị, nguyện vọng chính đáng tới chính quyền cấp xã; tham gia hòa giải ở cơ sở; vận động người dân phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường, xây dựng đời sống văn hóa.

Đáng chú ý, Nghị định bổ sung nhiệm vụ khuyến khích, hỗ trợ Nhân dân tiếp cận, sử dụng các nền tảng số, tiện ích số và dịch vụ công trực tuyến phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương, đồng thời phối hợp cung cấp thông tin phục vụ hoạt động quản lý nhà nước theo quy định.

Trao thêm quyền chủ động cho Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố

Về quyền hạn, Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố được đại diện cho cộng đồng dân cư trong các quan hệ theo quy định của pháp luật; là người đại diện ký hợp đồng xây dựng các công trình do Nhân dân đóng góp kinh phí sau khi được hội nghị thôn, tổ dân phố thông qua.

Đồng thời, Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố được mời tham dự các cuộc họp của chính quyền cấp xã liên quan trực tiếp đến địa bàn; được lựa chọn người tham gia hoạt động ở thôn, tổ dân phố sau khi thống nhất với Bí thư Chi bộ và Trưởng ban Công tác Mặt trận để UBND cấp xã xem xét công nhận.

Ngoài ra, người đứng đầu thôn, tổ dân phố còn được phân công nhiệm vụ cho những người tham gia hoạt động tại địa bàn nhằm hỗ trợ thực hiện các công việc theo quy định của pháp luật.

Việc ban hành Nghị định số 185/2026/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố, tăng cường hiệu quả quản trị ở cơ sở, đồng thời tạo nền tảng để triển khai chuyển đổi số và thực hiện dân chủ ở cơ sở một cách đồng bộ, hiệu quả.