Áp lực giải chấp hiện hữu và bài toán quản trị rủi ro tín dụng

Thời gian gần đây thị trường liên tục ghi nhận các thông báo bán giải chấp cổ phiếu từ nhóm doanh nghiệp niêm yết. Tiêu biểu là việc Công ty Cổ phần Tập đoàn Đầu tư Thăng Long (mã chứng khoán: TIG) công bố thông tin bán giải chấp cổ phiếu của bà Nguyễn Hồ Hương Ly, cá nhân có mối liên hệ với Chủ tịch Hội đồng quản trị Nguyễn Phúc Long. Cùng chung tình cảnh, cổ phiếu KOS của Công ty Cổ phần Kosy cũng ghi nhận các đợt ép bán từ phía Chứng khoán SBSI và một số đơn vị tài chính khác như Nhất Việt, KIS Việt Nam hay UP.

Điểm chung của các đợt giải chấp quy mô nhỏ này là tập trung chủ yếu tại nhóm công ty chứng khoán tầm trung. Khi xu hướng miễn phí giao dịch đang chiếm lĩnh thị trường, nguồn thu từ hoạt động cho vay ký quỹ trở thành trụ cột tài chính then chốt để duy trì hoạt động. Việc đẩy mạnh cấp margin để giành giật khách hàng kéo theo yêu cầu vô cùng khắt khe về năng lực thẩm định và đánh giá chất lượng tài sản đảm bảo của các công ty chứng khoán.

Đánh giá về nghiệp vụ này, một chuyên gia cấp cao trong ngành phân tích việc kiểm soát rủi ro không thể chỉ phụ thuộc vào danh mục cổ phiếu được Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh cấp phép. Các tổ chức tín dụng chứng khoán buộc phải tự xây dựng những bộ tiêu chí định lượng độc lập để đo lường sức khỏe tài chính doanh nghiệp, thanh khoản giao dịch và biên độ biến động giá cổ phiếu. Thêm vào đó, việc phân loại sức chịu đựng tài chính của từng tệp khách hàng chuyên biệt là công tác bắt buộc để ngăn chặn rủi ro mất vốn khi thị trường chung xuất hiện những nhịp điều chỉnh sâu.

Biên lãi ròng thu hẹp và sự phân hóa nguồn lực tiếp cận vốn

Cuộc đua cấp vốn đang tạo ra áp lực lớn lên biên lãi ròng của các công ty chứng khoán do sự chênh lệch về thời gian điều chỉnh lãi suất. Dữ liệu từ TCBS Research chỉ ra nguồn vốn đầu vào của các tổ chức này phụ thuộc lớn vào vốn vay ngắn hạn từ hệ thống ngân hàng và kênh phát hành trái phiếu dưới 12 tháng. Khi mặt bằng lãi suất tăng, chi phí vốn đầu vào lập tức tạo gánh nặng lên bảng cân đối kế toán. Ngược lại, lãi suất cho vay đầu ra áp dụng cho các khách hàng lớn lại bị ràng buộc bởi các cam kết ưu đãi cố định, khiến các công ty gặp khó trong việc nâng lãi suất margin để bảo vệ tỷ suất sinh lời.

Báo cáo phân tích mới nhất từ SGI Capital cho thấy dư nợ margin tuyệt đối và tỷ lệ tính trên lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng hiện cao gấp 2,5 lần so với vùng đỉnh thiết lập hồi quý 1 năm 2022. Trái ngược với lượng tiền vay tăng vọt, số dư tiền mặt của nhà đầu tư lại sụt giảm 15%, lùi về mốc 71.500 tỷ đồng. Tổ chức này ước tính với tỷ lệ cho vay trung bình 40% thị giá, khoảng một phần ba lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng trên hai sàn niêm yết đã được cổ đông mang đi thế chấp. Tỷ lệ đòn bẩy khổng lồ này chứa đựng rủi ro kích hoạt các đợt bán tháo nếu dòng tiền mất đi tính luân chuyển và khách hàng không thể hoàn trả nợ vay đúng hạn.

Áp lực cạnh tranh còn làm lộ rõ sự phân hóa sâu sắc về năng lực huy động vốn giữa các nhóm doanh nghiệp trong ngành. Tại kỳ họp thường niên năm 2026, Chủ tịch Hội đồng quản trị Chứng khoán Rồng Việt Nguyễn Miên Tuấn đã thẳng thắn chỉ ra điểm bất lợi của các công ty chứng khoán độc lập khi thiếu vắng sự hậu thuẫn nguồn vốn giá rẻ từ ngân hàng mẹ. Sự chênh lệch này đẩy nhóm công ty độc lập vào thế bị động trong cuộc chiến hạ lãi suất cho vay. Để sinh tồn và phát triển, các doanh nghiệp này buộc phải chuyển hướng gia tăng tỷ trọng nguồn thu từ mảng tự doanh, đồng thời liên tục tìm kiếm các phương án phát hành cổ phiếu để tự bồi đắp nguồn lực tài chính.