Trong nhiều chính sách an sinh và bảo vệ quyền con người hiện nay, TGPL là một chính sách đặc biệt dành cho người nghèo, người yếu thế và các nhóm đối tượng cần được pháp luật bảo vệ.

Đây không chỉ là sự hỗ trợ miễn phí về pháp lý, mà còn là cách để bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận công lý.

Tuy nhiên, chính sách càng nhân văn thì càng cần được thực hiện đúng quy định. Nếu người được TGPL lợi dụng chính sách, người thực hiện TGPL thiếu trách nhiệm hoặc tổ chức thực hiện TGPL buông lỏng quản lý, thì ý nghĩa tốt đẹp của hoạt động này sẽ bị ảnh hưởng.

Từ yêu cầu đó, Nghị định số 109/2026/NĐ-CP đã quy định các hành vi vi phạm và mức xử phạt cụ thể đối với từng chủ thể trong hoạt động TGPL, gồm: người được TGPL, người thực hiện TGPL và tổ chức thực hiện TGPL.

Không thể trục lợi chính sách TGPL

Theo quy định của Nghị định 109/2026/NĐ-CP, người được TGPL nếu có hành vi gian dối nhằm được hưởng chính sách TGPL không đúng quy định thì có thể bị XPVPHC.

Cụ thể, hành vi cố ý cung cấp thông tin sai sự thật, sử dụng giấy tờ giả, giả mạo hồ sơ hoặc che giấu thông tin để được hưởng TGPL có thể bị xử phạt tiền với mức phạt dao động từ ba trăm nghìn đến ba triệu đồng tùy tính chất, mức độ vi phạm theo từng điều khoản cụ thể của Nghị định (Điều 53).

Quy định này là cần thiết bởi TGPL là chính sách miễn phí của Nhà nước dành cho những người thật sự khó khăn, yếu thế hoặc thuộc diện được pháp luật bảo vệ đặc biệt.

Nếu có hành vi lợi dụng để hưởng chính sách TGPL không đúng đối tượng thì vô hình trung sẽ làm ảnh hưởng đến quyền lợi của những người thực sự cần được hỗ trợ.

Trong thực tế, từng có trường hợp người không thuộc diện được TGPL nhưng vẫn tìm cách xin xác nhận hoàn cảnh khó khăn hoặc cung cấp thông tin không đúng sự thật để được cử người bào chữa miễn phí.

Những hành vi như vậy không chỉ vi phạm pháp luật mà còn làm giảm ý nghĩa nhân văn của chính sách TGPL.

Nghiêm cấm vụ lợi trong hoạt động TGPL

Đối với người thực hiện TGPL như Trợ giúp viên pháp lý, luật sư ký hợp đồng thực hiện TGPL hoặc cộng tác viên TGPL, Nghị định 109/2026/NĐ-CP cũng quy định khá rõ các hành vi vi phạm và mức xử phạt tương ứng.

Đáng chú ý, các hành vi như sách nhiễu người được TGPL; nhận tiền, quà hoặc lợi ích vật chất; cố ý từ chối thực hiện TGPL trái quy định; tiết lộ thông tin vụ việc; lợi dụng hoạt động TGPL để vụ lợi… đều có thể bị XPVPHC.

Tùy từng hành vi cụ thể, mức phạt có thể từ ba trăm nghìn đến ba triệu đồng, kèm theo các biện pháp xử lý bổ sung khác theo quy định pháp luật (Điều 54).

Đây là những quy định rất cần thiết bởi người thực hiện TGPL không đơn thuần là người cung cấp dịch vụ pháp lý mà còn là người trực tiếp đại diện cho hình ảnh của một chính sách nhân văn của Nhà nước.

Đối với người nghèo, người yếu thế hoặc người đang gặp khó khăn pháp lý, một Trợ giúp viên pháp lý hay luật sư TGPL không chỉ giúp họ về mặt pháp luật mà còn là chỗ dựa tinh thần trong lúc khó khăn nhất.

Chính vì vậy, nếu người thực hiện TGPL lại lợi dụng sự khó khăn đó để vụ lợi thì không chỉ vi phạm pháp luật mà còn làm tổn thương niềm tin của người dân đối với chính sách TGPL.

Càng nhân văn càng phải chặt chẽ

Không chỉ cá nhân, các tổ chức thực hiện TGPL cũng phải tuân thủ chặt chẽ các quy định của pháp luật.

Theo đó, các hành vi như cử người không đủ điều kiện thực hiện TGPL; vi phạm quy định chuyên môn nghiệp vụ; quản lý hồ sơ không đúng quy định; báo cáo sai sự thật; lợi dụng danh nghĩa TGPL để thực hiện hoạt động trái pháp luật… đều có thể bị xử phạt theo từng điều khoản cụ thể của Nghị định.

Mức xử phạt đối với tổ chức thực hiện TGPL có thể cao gấp đôi so với cá nhân theo nguyên tắc XPVPHC.

Có trường hợp lên đến bảy triệu đồng, tùy theo tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi vi phạm (Điều 55).

Có thể nói, các quy định này không nhằm làm khó hoạt động TGPL mà ngược lại, là để bảo vệ sự công bằng, minh bạch và uy tín của chính sách TGPL trước yêu cầu thực tiễn hiện nay.

Bởi lẽ, TGPL là chính sách dành cho những người yếu thế nhất trong xã hội. Nếu hoạt động này bị lợi dụng hoặc thực hiện thiếu trách nhiệm thì cuối cùng, người chịu thiệt thòi nhiều nhất vẫn là người dân nghèo, người khuyết tật, trẻ em hoặc những người đang rất cần được pháp luật bảo vệ.

Có lẽ, điều quan trọng nhất mà Nghị định 109/2026/NĐ-CP hướng tới không chỉ là XPVPHC, mà còn là xây dựng ý thức trách nhiệm, sự trung thực và tinh thần thượng tôn pháp luật đối với tất cả các chủ thể tham gia hoạt động TGPL, để chính sách TGPL thật sự trở thành điểm tựa công lý và nhân văn cho người yếu thế trong xã hội.

Nghị định 109/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 18/5/2026 và thay thế Nghị định số 82/2020/NĐ-CP(được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 117/2024/NĐ-CP).