Theo quy hoạch kết cấu hạ tầng đường bộ thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, Việt Nam có 43 tuyến cao tốc với tổng chiều dài 8.923 km.

Đến nay, khoảng 3.345 km đã được đưa vào khai thác, 1.252 km đang thi công và khoảng 1.721 km đang chuẩn bị đầu tư.

Giai đoạn 2007-2023, do hạn chế về nguồn lực, nhiều tuyến cao tốc được đầu tư phân kỳ với quy mô 2 làn xe hoặc 4 làn xe hạn chế.

Trong tổng số 2.801 km được đầu tư theo hình thức này, hơn 2.107 km đã đưa vào khai thác, 694 km đang xây dựng.

Bộ Xây dựng tính toán, để hoàn thiện các tuyến cao tốc phân kỳ theo quy hoạch cần khoảng 500.000 tỷ đồng.

Trong đó, việc mở rộng 653 km cao tốc 2 làn xe cần hơn 80.000 tỷ đồng, còn 2.148 km cao tốc 4 làn xe hạn chế cần khoảng 414.580 tỷ đồng.

Trước khó khăn trong việc huy động nguồn vốn ngoài ngân sách, Bộ Xây dựng đề xuất hai phương án đầu tư trong giai đoạn 2026-2030.

Theo đó, phương án ưu tiên mở rộng các tuyến hướng tâm Hà Nội và TP HCM với chiều dài khoảng 534 km cần hơn 64.000 tỷ đồng. Phương án còn lại là mở rộng 1.144 km cao tốc với tổng mức đầu tư gần 155.000 tỷ đồng.

Đối với các tuyến cao tốc 4 làn xe hạn chế, Bộ Xây dựng cho biết các đề xuất hiện mới dừng ở mức sơ bộ nhằm xác định tổng nhu cầu vốn, chưa đủ cơ sở để đánh giá hiệu quả đầu tư.

Do đó, các cơ quan chủ quản sẽ tiếp tục nghiên cứu, tính toán đầy đủ các chỉ tiêu kinh tế - xã hội trước khi quyết định mở rộng.

Văn phòng Chính phủ đã giao Bộ Xây dựng chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành và địa phương rà soát lộ trình nâng cấp các tuyến cao tốc đầu tư phân kỳ theo thứ tự ưu tiên, bảo đảm hiệu quả kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và phù hợp khả năng cân đối ngân sách.

Đồng thời, nghiên cứu cơ chế huy động các nguồn vốn ngoài ngân sách để giảm áp lực cho đầu tư công.

Theo PGS-TS Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam, việc đầu tư phân kỳ trước đây là giải pháp phù hợp trong bối cảnh nguồn lực hạn chế.

Tuy nhiên, cùng với tốc độ phát triển kinh tế và sự gia tăng mạnh của lưu lượng phương tiện, nhiều tuyến cao tốc hiện nay đã không còn đáp ứng nhu cầu khai thác, đòi hỏi phải sớm được nâng cấp, mở rộng.

Đáng chú ý, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc vừa đồng ý giao Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) làm cơ quan chủ quản dự án mở rộng tuyến Cầu Giẽ - Ninh Bình.

Tuyến cao tốc dài khoảng 50 km này sẽ được nâng từ 4 lên 6 làn xe và dự kiến hoàn thành trong năm 2027. Sau năm 2038, dự án sẽ tiếp tục được nghiên cứu mở rộng lên quy mô 10 làn xe theo quy hoạch.