Cấu trúc tiếp xúc AI: Doanh nghiệp ứng dụng chiếm ưu thế áp đảo
Theo dữ liệu phân loại mới nhất từ Bloomberg Intelligence tính đến ngày 30/10/2026, thị trường chứng khoán Việt Nam hiện ghi nhận 120 cổ phiếu có mức độ tiếp xúc với trí tuệ nhân tạo. Tổng quy mô của nhóm cổ phiếu này đại diện cho khoảng 83,1% tổng vốn hóa thị trường được điều chỉnh theo tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free float). Con số thống kê này cho thấy sự hiện diện của AI đã thâm nhập khá sâu rộng vào bức tranh tài chính nội địa.
Tuy nhiên, cấu trúc bên trong của phần vốn hóa này lại phản ánh rõ đặc thù phát triển của nền kinh tế số Việt Nam. Nhóm doanh nghiệp ứng dụng và nâng cao năng suất (sử dụng AI để tối ưu hóa hoạt động kinh doanh) đang chiếm thế thượng phong tuyệt đối với 69% tổng mức độ tiếp xúc, tương đương 57,6% tổng vốn hóa thị trường với 60 mã cổ phiếu. Kế tiếp là nhóm cung cấp sản phẩm và ứng dụng AI chiếm 18,2%. Đáng lo ngại nhất là nhóm cung cấp hạ tầng công nghệ lõi lại vô cùng khiêm tốn khi chỉ chiếm vỏn vẹn 6,3%.
Sự chênh lệch này thể hiện rõ nét nhất ở nhóm dịch vụ tài chính. Kênh dịch vụ tài chính ứng dụng AI hiện đang dẫn dắt thị trường khi chiếm tới 42,6% quy mô vốn hóa, tương đương 33 mã cổ phiếu, trong đó có sự góp mặt của hàng loạt ngân hàng thương mại quy mô lớn. Đối với các tổ chức tín dụng này, công nghệ AI đang được ứng dụng mạnh mẽ vào các quy trình nghiệp vụ lõi như chấm điểm tín dụng khách hàng, phát hiện giao dịch gian lận, tự động hóa thu hồi nợ và cắt giảm chi phí vận hành. Mặc dù giúp tối ưu hóa hệ thống, những hoạt động này phần lớn đóng vai trò tiết giảm chi phí, chưa trực tiếp tạo ra nguồn doanh thu mới có thể định lượng rõ ràng trên báo cáo tài chính.
Hạ tầng lõi vắng bóng và lợi suất cổ phiếu chưa tương xứng
Một hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo hoàn chỉnh đòi hỏi sự đồng bộ từ chip bán dẫn, máy chủ trung tâm, trung tâm dữ liệu đến nguồn điện, hệ thống làm mát và các nền tảng phần mềm lõi. Thế nhưng, tại các mắt xích mang tính xương sống này, thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn đang thiếu vắng những đại diện sở hữu năng lực công nghệ chuyên sâu.
Thống kê của Bloomberg Intelligence chỉ ra các doanh nghiệp thuộc nhóm cung cấp trung tâm dữ liệu, điện, làm mát và hạ tầng kết nối viễn thông chỉ đóng góp khoảng 1,5% tổng vốn hóa thị trường. Đáng chú ý, chưa có bất kỳ mã cổ phiếu nội địa nào được phân loại vào nhóm phát triển phần mềm và mô hình AI lõi. Trong mảng dịch vụ AI dành cho doanh nghiệp, FPT đang nổi lên là đại diện thực chất duy nhất, chiếm 2,18% quy mô vốn hóa. Thực trạng này tạo ra sự khác biệt rất lớn nếu so sánh với cấu trúc thị trường tại Mỹ, Đài Loan hay Hàn Quốc, nơi dòng vốn đầu tư vào AI tập trung chủ yếu vào các nhà cung cấp chip bán dẫn, máy chủ và hạ tầng điện toán khổng lồ.
Mặc dù câu chuyện xoay quanh AI đang được giới đầu tư nhắc đến với tần suất dày đặc, sự chuyển hóa thành lợi suất trên thị trường chứng khoán lại chưa thực sự rõ ràng. Đánh giá hiệu suất giao dịch trong hai năm qua cho thấy các cổ phiếu thuộc các kênh AI tại Việt Nam đều có mức sinh lời trung vị thấp hơn chỉ số tham chiếu VN-Index. Đáng thất vọng hơn, tỷ lệ cổ phiếu trong nhóm này có khả năng vượt hiệu suất chỉ số chung chưa vươn tới ngưỡng 20%. Sự phân hóa lợi suất cục bộ chủ yếu xuất phát từ yếu tố nền tảng nội tại và đặc thù kinh doanh của một vài doanh nghiệp riêng lẻ, thay vì hưởng lợi trực tiếp từ làn sóng AI toàn cầu. Thực tế này chứng minh rằng các nhà đầu tư trên thị trường vốn vẫn đang ưu tiên định giá dựa trên các yếu tố cơ bản truyền thống hơn là những kỳ vọng công nghệ chưa mang lại dòng tiền thực tế.
