Sáng ngày 7/11, Quốc hội đã nghe Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh thay mặt Chính phủ trình chủ trương đầu tư 3 Dự án đầu tư xây dựng đường bộ cao tốc: Cao tốc Bảo Hà - Lai Châu, đoạn Bảo Hà - Tân Phong; Cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum; Cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, địa phận tỉnh Sơn La.

Theo tờ trình của Chính phủ, 3 dự án cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, Bảo Hà - Lai Châu và Quảng Ngãi - Kon Tum được đề xuất đầu tư nhằm từng bước hoàn thiện mạng lưới đường bộ cao tốc, tăng cường kết nối liên vùng, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Tổng chiều dài 3 tuyến khoảng 430 km, được đầu tư theo quy mô 4 làn xe cao tốc, tốc độ thiết kế 80-100 km/h.

Sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 162.393 tỷ đồng, trong đó ngân sách Trung ương khoảng 158.342 tỷ đồng, ngân sách địa phương khoảng 4.051 tỷ đồng.

Chính phủ dự kiến cân đối, bố trí khoảng 119.398 tỷ đồng vốn ngân sách Trung ương cho 3 dự án trong giai đoạn 2026-2030, bảo đảm đủ vốn để cơ bản hoàn thành các dự án vào năm 2030.

Tổng diện tích đất chiếm dụng sơ bộ của 3 dự án khoảng 4.583 ha, trong đó diện tích đề xuất chuyển đổi mục đích sử dụng rừng khoảng 1.155 ha. Chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khoảng 19.056 tỷ đồng.

Theo Chính phủ, các dự án đi qua khu vực miền núi, biên giới, nơi có điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống.

Đây là những công trình thiết yếu, liên vùng, cần được ưu tiên đầu tư để góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, giảm nghèo và bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, việc sớm đầu tư các tuyến đường này là cần thiết bởi hệ thống quốc lộ hiện hữu kết nối các địa phương miền núi với trung tâm kinh tế vùng còn hạn chế về quy mô, tiêu chuẩn kỹ thuật và thường xuyên chịu tác động của thiên tai.

Khi có đường cao tốc, thời gian di chuyển dự kiến rút ngắn khoảng 50-60% so với đi trên quốc lộ, góp phần thúc đẩy giao thương, phát triển sản xuất, du lịch, giảm nghèo và bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Dự án dự kiến chuẩn bị đầu tư từ năm 2026, thực hiện đầu tư từ năm 2027, cơ bản hoàn thành năm 2030 và đưa vào khai thác trong năm 2031.

Chính phủ đề xuất áp dụng 5 nhóm cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt.

Trong đó, có cơ chế giao Tập đoàn Điện lực Việt Nam tổ chức di dời các công trình điện từ 110 kV trở lên.

Giao UBND tỉnh Quảng Ngãi chủ động thực hiện bồi thường, giải phóng mặt bằng, xây dựng khu tái định cư trên cơ sở hồ sơ báo cáo nghiên cứu tiền khả thi đã được Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư.

Đáng chú ý, Chính phủ đề xuất cho phép áp dụng hình thức chỉ định thầu đối với tất cả các gói thầu thuộc dự án; cho phép điều chỉnh quy hoạch có liên quan và thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khu vực bãi đổ chất thải rắn xây dựng.

Trình bày báo cáo thẩm tra tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết cơ quan thẩm tra cơ bản nhất trí về sự cần thiết đầu tư 3 dự án.

Các tuyến cao tốc được đánh giá sẽ góp phần tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng, mở rộng không gian phát triển và tăng cường kết nối vùng.

Tuy nhiên, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát tổng mức đầu tư, khả năng cân đối nguồn vốn và phương án triển khai, nhất là phần vốn dự kiến bố trí sau năm 2030.

Với dự án Bảo Hà - Lai Châu, cơ quan thẩm tra đề nghị cân nhắc sử dụng ngân sách trung ương để bố trí toàn bộ vốn, giảm áp lực cân đối ngân sách cho tỉnh Lai Châu, tạo điều kiện để địa phương đầu tư các tuyến đường kết nối.

Đối với dự án Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, cơ quan thẩm tra lưu ý khoảng 4.970 hộ gia đình bị ảnh hưởng, trong đó khoảng 920 hộ phải tái định cư tập trung; đề nghị bảo đảm điều kiện sống tại nơi ở mới bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.

Riêng tuyến Quảng Ngãi - Kon Tum, nhiều ý kiến đề nghị tiếp tục tối ưu hướng tuyến để giảm diện tích rừng tự nhiên phải chuyển mục đích sử dụng, đặc biệt là rừng phòng hộ đầu nguồn.

Về cơ chế đặc biệt, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị cân nhắc việc mở rộng chỉ định thầu, thực hiện đấu thầu theo quy định đối với các gói thầu đủ điều kiện cạnh tranh; chỉ áp dụng chỉ định thầu trong những trường hợp đặc biệt, thực sự cần thiết, bảo đảm công khai, minh bạch và hiệu quả sử dụng vốn nhà nước.