Rõ ràng, minh bạch trong quy định hiến, lấy, ghép tạng…
Đối với Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác, Luật sư Phạm Văn Học đặc biệt quan tâm đến vấn đề địa vị pháp lý của Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia. Theo ông, hoạt động hiến, ghép mô tạng, hiến xác là một việc làm đặc biệt quan trọng trong nền y học hiện đại. Vì vậy, toàn bộ hoạt động này phải được quản lý, điều phối một cách khoa học, chặt chẽ, kịp thời và hợp lý bởi một tổ chức của Nhà nước.
Luật sư Phạm Văn Học - Chủ tịch HĐQT BVĐK Hùng Vương. (Ảnh: NVCC)Luật sư Phạm Văn Học cho hay, dự thảo quy định Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia ở Điều 29, tuy nhiên chưa đầy đủ, chưa cụ thể, cũng như chưa thể hiện được trung tâm này có tên gọi chính thức là gì? Là đơn vị có địa vị pháp lý như thế nào? Thuộc sự quản lý của Chính phủ hay Bộ Y tế? Trung tâm, ngoài các nhiệm vụ thì có quyền hạn gì không? Trên thực tế, ở một số quốc gia trên thế giới, Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia có một hệ thống quyền cụ thể. VD: Yêu cầu các tổ chức, doanh nghiệp thậm chí là lực lượng vũ trang hỗ trợ khi cần thiết, có như vậy trung tâm mới phát huy tối đa nhiệm vụ “điều phối” của mình. Còn ở Việt Nam, hiện nay Luật mới thiết kế ở một Điều và chưa thật sự rõ ràng. Bởi vậy, ông cho rằng, cần thiết kế thành một chương hoặc mục trong đó quy định rõ: Tên gọi/Địa vị pháp lý/Chức năng/Nhiệm vụ/ Quyền hạn của trung tâm và tốt nhất cần quy định rõ, trung tâm này thuộc Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) hoặc một đơn vị tương đương.
Một vấn đề nữa Luật sư Học cho rằng cũng cần quan tâm là hiện nay việc hiến và lấy mô, tạng từ người chết não, tức là người cho và người nhận không được biết nhau. Điều này theo ông, không phù hợp với người Việt Nam. Do đó, Luật cần thiết kế theo hướng tùy nghi, việc công khai hay bí mật do người hiến và người nhận tự quyết định. Bởi đa số người thân của người chết não khi hiến tạng người ta muốn biết tạng của người thân của họ sẽ cho ai, sẽ sống ở đâu, giúp được ai? Và người nhận cũng muốn biết nhận từ ai để cảm ơn, tri ân.
Về chính sách của Nhà nước đối với người hiến tạng, Luật sư Học cho biết, hiện nay dự thảo Luật dành 3 Điều (5, 27 và 35 ) của Luật quy định về chính sách của Nhà nước (Điều 5), Quyền lợi của người hiến tạng (Điều 27) và danh mục chi từ ngân sách Nhà nước (Điều 35), nhưng cả 3 điều luật đều chưa thể hiện việc ngân sách Nhà nước có chi hỗ trợ bằng tiền cho người hiến tạng hay không. “Theo tôi, việc quy định mức chi hỗ trợ từ ngân sách cho người hiến tạng là cần thiết. Chúng ta kêu gọi lòng từ thiện, sự nhân văn từ xã hội nhưng Nhà nước cũng cần thể hiện trách nhiệm và nhân văn lại đối với người tự nguyện hiến tạng, hiến xác cho y học, không thể kêu gọi chung chung” - Phó Chủ tịch Hiệp hội BV Tư nhân Việt Nam nêu quan điểm.
Cùng với các vấn đề nêu trên, việc cấm lấy tạng từ người mắc bệnh truyền nhiễm (Điều 6) cũng được Luật sư Học quan tâm. Theo Phó Chủ tịch Hiệp hội BV Tư nhân Việt Nam, hiện nay Luật cấm không được lấy tạng từ người mắc bệnh truyền nhiễm, điều này là chưa phù hợp vì theo y học, chúng ta hoàn toàn có thể lấy tạng của người mắc bệnh truyền nhiễm để ghép cho người đã mắc bệnh truyền nhiễm (VD: Lấy thận của người viêm gan B để ghép cho người đã mắc viêm gan B).
Ngoài ra, Luật sư Học cũng cho rằng, cần quy định nghĩa vụ của các BV trong việc phát hiện các đối tượng chết não, chết tuần hoàn tiềm năng. Bởi hiện nay chưa có luật nào quy định các BV có nghĩa vụ phát hiện người chết não, chết tuần hoàn tiềm năng, vận động và đăng ký với trung tâm điều phối để quản lý và sẵn sàng lấy tạng/xác khi đủ điều kiện. Cũng bởi không quy định đây là một nghĩa vụ nên ở Việt Nam rất ít BV làm việc này. Các BV triển khai hiến, lấy tạng hiện nay đều tùy nghi, tự nguyện.
Từ thực trạng nêu trên nên số người được vận động và đồng ý hiến tạng hiện nay rất khiêm tốn: Năm 2023 có 14 ca; Năm 2024 có 41 ca; Năm 2025 có 64 ca… “Nếu Luật không bắt buộc các BV sẽ vẫn ngần ngại và đứng ngoài cuộc và số ca chết não, chết tuần hoàn được tiếp cận, vận động và đồng ý hiến sẽ vẫn rất ít. Vì lẽ trên, mục 1 ngoài Điều 20, 21 theo dự thảo cần thiết kế thêm một điều và quy định: Tất cả các BV có khoa hồi sức cấp cứu phải tham gia và trở thành đơn vị vận động hiến tạng, khi có bệnh nhân chết não hoặc chết tuần hoàn, BV phải kích hoạt vận động và báo cáo về Trung tâm Điều phối Quốc gia để quản lý, vận động. Không để tùy nghi như hiện nay” - Chủ tịch HĐQT BVĐK Hùng Vương đề xuất.
Phân cấp, phân quyền, công khai giá thuốc, vật tư y tế
Đối với Luật Dược, lãnh đạo BVĐK Hùng Vương Phạm Văn Học quan tâm, trăn trở về một số vấn đề như: Phân cấp, phân quyền cấp phép sản xuất, nhập khẩu thuốc, lưu hành vật tư y tế, trang thiết bị y tế về cơ sở; Niêm yết công khai giá nhập, giá vốn sản xuất, giá bán thuốc, vật tư y tế; Thặng số bán lẻ với thuốc bán tại nhà thuốc trong khuôn viên BV…
Theo Phó Chủ tịch Hiệp hội BV Tư nhân Việt Nam, hiện nay Đảng, Quốc hội và Chính phủ đang rất quyết liệt trong việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền về địa phương, việc gì tỉnh làm được thì giao về tỉnh. Thực hiện chủ trương này, dự thảo Luật KBCB sửa đổi lần này cơ bản là các thủ tục thẩm định cấp phép hành nghề, cấp phép hoạt động BV… đã giao về UBND tỉnh hoặc Sở Y tế các địa phương. Điều này là phù hợp, tuy vậy trong Luật Dược hiện hành và dự thảo sửa đổi lần này, thẩm quyền cấp phép sản xuất, nhập khẩu, đăng ký, lưu hành thuốc, vật tư, trang thiết bị vẫn để duy nhất một đầu mối đó là Bộ Y tế.
“Chúng ta đều biết, trong nhiều năm qua câu chuyện cấp phép nhập khẩu, sản xuất thuốc, vật tư, trang thiết bị y tế là câu chuyện đã gây quá nhiều hệ lụy, thiếu thuốc, thiếu vật tư, cấp phép chậm, rất nhiều loại thuốc tốt, quý, mới, đặc trị đã lưu hành trên thị trường dược quốc tế nhưng chậm, thậm chí không thể vào được Việt Nam. Tình trạng này còn là một trong những nguyên nhân phát sinh tham nhũng, tiêu cực… Vậy tại sao lần này sửa Luật Dược, chúng ta không cân nhắc việc phân quyền phê duyệt này về cho UBND tỉnh hoặc Sở Y tế giống như phân quyền cấp phép hoạt động khám, chữa bệnh tại các BV?
Trong KBCB, thiết bị y tế chỉ chiếm dưới 10% thuốc, vật tư tiêu hao chiếm trên 90%. (Ảnh: Thu Hiền)Thực tế, quy trình thẩm định, cấp phép vẫn phải tuân thủ một quy trình như nhau và tất cả các quy trình ấy đã được pháp luật quy định mà muốn các cá nhân, đơn vị tuân thủ pháp luật thì cách tốt nhất không phải là cấm, không phải không phân cấp, phân quyền mà là tăng cường thanh, kiểm tra, điều tra, xử lý sai phạm (nếu có), hay còn gọi theo cách khác là “hậu kiểm”. Nếu chúng ta mạnh dạn phân cấp, phân quyền về cho địa phương thì sẽ có thêm 34 cánh cửa mới và chắc chắn việc cấp phép sản xuất, nhập khẩu và lưu hành thuốc, vật tư tiêu hao sẽ thông thoáng, hết tắc nghẽn” - lãnh đạo BVĐK Hùng Vương khẳng định.
Về việc niêm yết công khai giá nhập, giá vốn sản xuất, giá bán thuốc, vật tư y tế, Luật sư Phạm Văn Học băn khoăn, hiện nay trong dự thảo Luật KBCB quy định các doanh nghiệp phải niêm yết công khai giá thiết bị y tế, vậy tại sao Luật Dược lại không quy định điều này? Theo quan điểm của ông, đây mới là mấu chốt của sự minh bạch và sẽ mang lại nhiều giá trị cho xã hội. Thực tế, trong KBCB, thiết bị y tế chỉ chiếm dưới 10% thuốc, vật tư tiêu hao chiếm trên 90%, nếu chúng ta minh bạch được giá thuốc thì đây mới là việc làm có ý nghĩa lớn. Về vấn đề thặng số bán lẻ với thuốc bán tại nhà thuốc trong khuôn viên BV, Luật sư Học cho rằng, cần phân biệt rõ BV công hay BV tư, nhà thuốc của BV hay nhà thuốc tư nhân thuê địa điểm trong khuôn viên BV.
Không chỉ có vậy, Phó Chủ tịch Hiệp hội BV Tư nhân Việt Nam cũng trăn trở với câu hỏi: Có cho phép các BV tự nhập khẩu thuốc điều trị không nhằm mục đích thương mại không? Theo phân tích của ông, hiện nay ở Việt Nam, 100% các loại thuốc, vật tư y tế đều do các công ty tư nhân, công ty cổ phần thực hiện việc sản xuất, nhập khẩu và phân phối. Vì lý do này mà có rất nhiều loại thuốc mới, thuốc tốt, thuốc đắt tiền, thuốc đặc trị, thuốc sử dụng ít… không được nhập khẩu và phân phối trong nước vì các loại thuốc này không hoặc ít mang lại lợi nhuận cho các công ty dược và cũng chính vì thế mà rất nhiều loại thuốc tốt, mới… chậm vào Việt Nam.
Mặt khác theo quy định hiện nay việc nhập, quản lý, phân phối, sản xuất và lưu hành thuốc phải do một doanh nghiệp có chức năng kinh doanh thuốc thực hiện, như vậy đồng nghĩa các bác sĩ và các BV phụ thuộc hoàn toàn vào kênh thuốc do hệ thống các doanh nghiệp cung cấp mà không có thêm một sự lựa chọn nào khác. Để khắc phục sự bất cập này, ông Học mong muốn và đề xuất Luật Dược cho phép các BV tự tổ chức nhập khẩu các loại thuốc đặc trị, thuốc mới với số lượng ít, không nhằm mục đích kinh doanh thương mại, nhập về và sử dụng tại chính BV đó.
"Nếu chúng ta mạnh dạn phân cấp, phân quyền về cho địa phương thì chúng ta sẽ có thêm 34 cánh cửa mới và chắc chắn việc cấp phép sản xuất, nhập khẩu và lưu hành thuốc, vật tư tiêu hao sẽ thông thoáng, sẽ hết tắc nghẽn”.
(Luật sư Phạm Văn Học - Thành viên Ban pháp chế Hội đồng Y khoa Quốc gia; Phó Chủ tịch Hiệp hội BV tư nhân Việt Nam; Chủ tịch HĐQT BVĐK Hùng Vương)
