Trước khi bắt đầu nội dung Phiên thảo luận ở hội trường, Quốc hội dành phút mặc niệm Chủ tịch Quốc hội Lào Saysomphone Phomvihane.

Trong sáng nay (10/8), Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi). Nối tiếp chương trình, Bộ trưởng Bộ Tư pháp phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu.

Dẫn nguồn thông tin từ Cổng thông tin Điện tử Quốc hội, giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm về dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp với cơ quan thẩm tra nghiên cứu đầy đủ, kỹ lưỡng, tiếp thu tối đa và giải trình thấu đáo các ý kiến, hoàn thiện dự thảo luật trước khi trình Quốc hội xem xét tại đợt 2 của kỳ họp.

Bộ trưởng Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, tại phiên thảo luận tổ sáng 5/8 đã có 99 lượt ý kiến; tại phiên thảo luận ở hội trường có thêm 14 lượt đại biểu Quốc hội phát biểu và 2 đại biểu tranh luận.

Theo Bộ trưởng, các ý kiến của đại biểu Quốc hội đều rất sâu sắc, tâm huyết, trách nhiệm, đề cập nhiều nội dung quan trọng của dự thảo luật. Nhiều ý kiến xác đáng, cần tiếp tục được nghiên cứu, tiếp thu để hoàn thiện dự thảo.

Trên tinh thần đó, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp với cơ quan thẩm tra nghiên cứu đầy đủ, kỹ lưỡng các ý kiến tại phiên thảo luận tổ và hội trường, hoàn thiện dự thảo luật, báo cáo Chính phủ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước khi trình Quốc hội xem xét tại đợt 2 của kỳ họp.

Bầu hòa giải viên vẫn là phương thức chủ đạo

Làm rõ vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm về cơ chế bầu và chỉ định hòa giải viên, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, việc tiếp tục duy trì cơ chế bầu, đồng thời bổ sung hình thức chỉ định hòa giải viên trong dự thảo luật nhằm kế thừa các quy định hiện hành và hài hòa giữa tính tự quản của cộng đồng với yêu cầu bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước.

Theo Bộ trưởng, bản chất của hòa giải ở cơ sở là dân chủ, tự quản. Vì vậy, bầu hòa giải viên vẫn phải là phương thức chủ đạo để cộng đồng dân cư trực tiếp lựa chọn những người có uy tín, am hiểu phong tục, tập quán và được nhân dân tín nhiệm. Cơ chế này vừa giúp duy trì niềm tin của người dân, vừa tránh hành chính hóa một thiết chế vốn mang tính xã hội và tự nguyện.

Tuy nhiên, qua tổng kết thực tiễn cho thấy có những trường hợp khách quan không thể tổ chức bầu được hòa giải viên. Vì vậy, dự thảo bổ sung cơ chế chỉ định trong một số trường hợp nhằm bảo đảm tổ hòa giải vẫn có thể duy trì hoạt động thường xuyên, liên tục. Bộ trưởng cho biết về cơ bản các đại biểu Quốc hội đồng tình với việc kết hợp giữa cơ chế bầu và chỉ định hòa giải viên.

Liên quan đến hình thức bầu, dự thảo đã thiết kế theo hướng đa dạng, linh hoạt, có thể lấy ý kiến bằng phiếu, biểu quyết công khai tại cuộc họp, bỏ phiếu kín hoặc biểu quyết trực tuyến.

Cơ quan soạn thảo cũng sẽ tiếp tục nghiên cứu ý kiến đại biểu về việc mở rộng các hình thức lấy ý kiến phù hợp, kể cả thông qua môi trường mạng. Bộ trưởng cho rằng việc bầu hòa giải viên cũng không nhất thiết phải diễn ra trong cùng một thời điểm mà có thể nghiên cứu quy định một khoảng thời gian nhất định, chẳng hạn một ngày, hai ngày hoặc ba ngày, để tạo điều kiện cho người dân tham gia đầy đủ hơn.

Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu để cụ thể hóa các nội dung này, đồng thời rà soát, làm rõ hơn các quy định về tiêu chuẩn hòa giải viên, hình thức bầu, trình tự bầu, cách xác định tỷ lệ đại diện hộ gia đình tham gia và kết quả bầu. Những nội dung cần thiết sẽ được quy định trong luật, còn các vấn đề quá chi tiết có thể được cụ thể hóa tại văn bản dưới luật.

Làm rõ những vụ việc nào được hòa giải, trường hợp nào phải dừng ngay

Về phạm vi hòa giải ở cơ sở, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết nhiều đại biểu đề nghị cần xác định rõ những mâu thuẫn, tranh chấp, vi phạm pháp luật nào được hòa giải và trường hợp nào không thuộc phạm vi hòa giải.

Theo Bộ trưởng, về nguyên tắc, các mâu thuẫn, tranh chấp và một số hành vi vi phạm pháp luật có thể được hòa giải ở cơ sở, trừ những trường hợp xâm phạm lợi ích quốc gia, vi phạm điều cấm hoặc đã đến mức phải xử lý về hình sự, hành chính theo quy định của dự thảo luật.

Một số đại biểu băn khoăn nếu không phân định rõ có thể xảy ra tình trạng hành vi đáng lẽ phải xử lý hình sự hoặc xử lý vi phạm hành chính nhưng lại được đưa ra hòa giải. Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo chia sẻ với những băn khoăn này. Trong luật chỉ có thể quy định những nguyên tắc chung, còn các trường hợp cụ thể sẽ được tiếp tục làm rõ trong nghị định quy định chi tiết.

Theo đó, một số hành vi có dấu hiệu vi phạm nhưng tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội thấp, chưa đủ điều kiện xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự có thể thuộc phạm vi hòa giải. Đối với một số vụ việc có dấu hiệu tội phạm nhưng thuộc trường hợp khởi tố theo yêu cầu của bị hại, trong những điều kiện pháp luật cho phép cũng có thể thực hiện hòa giải ở cơ sở.

Một số hành vi liên quan đến phòng, chống bạo lực gia đình nhưng chưa gây hậu quả nghiêm trọng cũng có thể được khuyến khích hòa giải nhằm ngăn chặn tái diễn và hàn gắn các mối quan hệ gia đình.

Đối với người chưa thành niên, một số hành vi vi phạm mà cơ quan có thẩm quyền quyết định áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng hoặc biện pháp thay thế xử lý hành chính cũng có thể áp dụng những phương thức phù hợp, trong đó có hòa giải ở cơ sở. Ngoài ra, còn có những vi phạm pháp luật khác mà pháp luật cho phép các bên tự thỏa thuận đối với những vụ việc nhỏ.

Bộ trưởng nhấn mạnh việc áp dụng cụ thể sẽ được tiếp tục hướng dẫn trong các văn bản quy định chi tiết của Chính phủ. Dự thảo luật cũng đã quy định rõ, nếu trong quá trình hòa giải, hòa giải viên phát hiện hành vi có tính chất nghiêm trọng, đe dọa tính mạng, sức khỏe hoặc xâm phạm bí mật nhà nước thì phải dừng ngay việc hòa giải.

Đối với những trường hợp có cơ sở xác định hành vi thuộc phạm vi phải xử lý hình sự hoặc xử lý vi phạm hành chính, trách nhiệm của hòa giải viên là phải dừng ngay cuộc hòa giải và báo cáo cơ quan có thẩm quyền để xem xét, xử lý, không chờ đến khi hết thời hạn hòa giải.

Trên cơ sở ý kiến đại biểu, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát kỹ lưỡng để xác định nội dung nào cần bổ sung, điều chỉnh ngay trong dự thảo luật và nội dung nào cần quy định chi tiết tại văn bản hướng dẫn thi hành.

Tiếp tục nghiên cứu chính sách cho vùng dân tộc thiểu số, miền núi

Đối với chính sách hòa giải ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và những địa bàn còn nhiều khó khăn, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết đây là một trong những nội dung mới được dự thảo luật bổ sung khá nhiều so với luật hiện hành nhằm khắc phục các bất cập từ thực tiễn.

Nhiều đại biểu đặc biệt quan tâm đến vấn đề kinh phí cho hoạt động hòa giải tại những khu vực này. Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu các ý kiến.

Tinh thần của cơ quan soạn thảo là mong muốn quy định cụ thể hơn về kinh phí trong luật, tuy nhiên nội dung này còn có những ràng buộc nhất định, nhất là yêu cầu bảo đảm thống nhất với Luật Ngân sách nhà nước và các quy định pháp luật có liên quan.

Trên cơ sở ý kiến của các đại biểu Quốc hội, Bộ Tư pháp sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan của Chính phủ và cơ quan thẩm tra để hoàn thiện các quy định, xác định rõ nội dung nào có thể đưa ngay vào luật và nội dung nào cần tiếp tục quy định trong văn bản dưới luật.

Thay mặt cơ quan soạn thảo, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cảm ơn những ý kiến tâm huyết, trách nhiệm của các đại biểu Quốc hội và khẳng định cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với cơ quan thẩm tra, các cơ quan liên quan để tiếp thu tối đa, giải trình thấu đáo, tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) trước khi trình Quốc hội xem xét.