Thủ tướng Chính phủ vừa chính thức ký ban hành Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg, một văn bản mang tính định hướng quan trọng cho bản đồ công nghệ Việt Nam trong giai đoạn tới.

Điểm nhấn đáng chú ý nhất trong lần điều chỉnh này chính là việc đưa công nghệ đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị vào danh mục các công nghệ chiến lược của đất nước.

Đây được xem là bước đi cần thiết để bám sát yêu cầu phát triển hạ tầng, đồng thời tạo tiền đề hình thành các ngành công nghiệp mới và nâng cao khả năng tự chủ công nghệ.

Quyết định mới này sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, thay thế cho quy định cũ được ban hành vào năm ngoái. Theo phân tích từ Bộ Khoa học và Công nghệ, cấu trúc các nhóm công nghệ đã có sự thay đổi rõ rệt khi số lượng nhóm được tinh gọn từ 11 xuống còn 10.

Trong đó, các mảng công nghệ số rời rạc trước đây đã được tích hợp lại thành một khối thống nhất bao gồm trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, bản sao số và điện toán đám mây. Sự điều chỉnh này phản ánh đúng xu thế hội tụ công nghệ toàn cầu, nơi các nền tảng số đóng vai trò dẫn dắt dòng chảy của cuộc cách mạng công nghiệp mới.

Việc xếp đường sắt tốc độ cao vào hàng ngũ công nghệ chiến lược không chỉ đơn thuần phục vụ mục tiêu giao thông. Các chuyên gia nhìn nhận đây là một cụm công nghệ tích hợp khổng lồ, bao gồm từ vật liệu tiên tiến, xây dựng hạ tầng đến hệ thống thông tin tín hiệu, điều khiển và vận hành.

Nền tảng thực tiễn cho quyết định này càng được củng cố sau khi Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam với tổng mức vốn lên tới hơn 1,7 triệu tỷ đồng.

Với quy mô đặc biệt lớn, dự án không chỉ tạo ra nhu cầu đầu tư mà còn mở ra không gian học hỏi công nghệ đủ rộng để Việt Nam hình thành năng lực công nghiệp tự thân.

Theo đánh giá của Bộ Xây dựng, Việt Nam hiện vẫn chưa có nhiều kinh nghiệm trong việc thiết kế, chế tạo hay vận hành các hệ thống đường sắt có yêu cầu kỹ thuật cực cao.

Do đó, việc xác lập tầm vóc chiến lược cho lĩnh vực này sẽ giúp chúng ta từng bước làm chủ công nghệ, giảm dần sự phụ thuộc vào tư vấn và nhà thầu nước ngoài.

Đây là yếu tố then chốt để các dự án quốc gia không chỉ là những công trình hạ tầng đơn thuần mà còn là "vườn ươm" cho sự lớn mạnh của doanh nghiệp công nghệ trong nước.

Cụ thể, mười nhóm công nghệ chiến lược được định hình bao gồm công nghệ số, mạng di động thế hệ sau, robot và tự động hóa, công nghệ sinh học và y sinh tiên tiến, năng lượng và vật liệu tiên tiến, chip bán dẫn, an ninh mạng và lượng tử, công nghệ biển, hàng không vũ trụ và cuối cùng là đường sắt tốc độ cao.

Đi kèm với đó là danh mục sản phẩm ưu tiên tập trung vào các lĩnh vực lõi như mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt, hydrogen xanh, hệ thống lưu trữ năng lượng BESS và cả các lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ.

Nhìn ra thế giới, các quốc gia phát triển như Hoa Kỳ hay Hàn Quốc từ lâu đã xây dựng các danh mục công nghệ trọng yếu để bảo vệ an ninh và duy trì sức cạnh tranh. Việc Việt Nam cập nhật danh mục lần này cho thấy tư duy đổi mới và khát vọng làm chủ những công nghệ then chốt.

Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ đóng vai trò chủ trì, định kỳ rà soát và tham mưu để cập nhật danh mục sao cho phù hợp nhất với từng giai đoạn phát triển kinh tế, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho các chính sách ưu đãi và đầu tư công trong tương lai.