Ba ngày tại các phiên tòa, câu chuyện về những mảnh đất được lần giở qua từng trang hồ sơ, để hai chị em đi tìm câu trả lời cho những điều mà cha mẹ không còn cơ hội tự mình nói ra.

Trong các ngày từ ngày 23 đến 25/9, Tòa án nhân dân khu vực 8 – Lào Cai mở phiên tòa xét xử các vụ án “Tranh chấp Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất và Hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất”.

Nguyên đơn là Phạm Kiều Trinh (SN 1998, Thôn Tân An 1, xã Tân An, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai (sau sáp nhập là: Thôn Tân An 2, xã Bảo Hà, tỉnh Lào Cai) và Phạm Kiều Oanh (SN 2000, phường Song Liễu, tỉnh Bắc Ninh).

Các bị đơn gồm ông Mai Văn Phú, bà Phạm Thị Hường; ông Trần Huy Toàn, bà An Thị Kim Dung; ông Trần Đại Hải, bà Lê Thị Tuân; ông Cao Minh Thủy, bà Trần Thị Việt và bà Đặng Thị Hiền Ngọc.

Bi kịch từ những người con mất cha mẹ từ sớm

Có những đứa trẻ lớn lên cùng cha mẹ, có những đứa trẻ lớn lên trong vòng tay của ông bà, người thân. Nhưng cũng có những đứa trẻ, khi tuổi đời còn rất nhỏ, đã phải học cách bước tiếp mà không còn bóng dáng của cả cha lẫn mẹ và hai em Phạm Kiều Trinh và Phạm Kiều Oanh thuộc về những đứa trẻ như thế.

Cha của hai chị em là ông Phạm Văn Hà (SN 1969, mất năm 2005). Mẹ là bà Phạm Thị Đông (SN 1977, mất năm 2011). Cha mẹ mất sớm, hai chị em trở thành những người thân ruột thịt nương tựa vào nhau.

Những năm tháng ấy, có lẽ điều hai chị em cần nhất không phải là những tài sản lớn lao. Chỉ đơn giản là một mái nhà, một người cha, một người mẹ để trở về.

Nhưng cuộc đời không cho họ có được điều giản dị ấy lâu dài, cha đi trước, Mẹ cũng rời đi sau đó. Thứ còn lại trong gia đình là những ký ức và một mảnh đất mà cha mẹ đã tạo lập khi còn sống.

Đó là thửa đất diện tích 2.210m² tại thôn Bản Ngầm Thỉn, xã Tân Thượng, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai, nay là thôn Tân Thượng, xã Bảo Hà. Thửa đất được UBND huyện Văn Bàn cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mang tên ông Phạm Văn Hà vào ngày 23/9/1998.

Với người ngoài, đó là một thửa đất, nhưng với hai chị em Trinh, đó là phần tài sản cuối cùng gắn với cha mẹ, là nơi còn lưu giữ một phần ký ức của một gia đình đã không còn nguyên vẹn.

Theo lời trình bày của Phạm Kiều Trinh cùng người đại diện, do cha mẹ mất sớm, khi chị em còn nhỏ, bà Phạm Thị Hường đã chiếm giữ khoảng 2.000m² trong tổng số 2.210m² đất của gia đình và chia cho nhiều người khác sử dụng.

Ngày 30/6/2025, khi làm đơn xin trích lục thông tin thửa đất, Trinh phát hiện phần đất của cha mẹ đã xuất hiện những hợp đồng chuyển nhượng mà chị cho rằng không có thật.

Điều khiến chị bàng hoàng là người được ghi là bên chuyển nhượng trong các hợp đồng lại chính là cha và mẹ mình. Trong khi cha chị đã mất từ năm 2005.

Theo tài liệu, có 5 hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất được UBND xã Tân Thượng chứng thực ngày 16/11/2010.

Một trong số đó là Hợp đồng số 07/2010/HĐ, thể hiện bên chuyển nhượng là Phạm Văn Hà – Nguyễn Thị Đông, bên nhận chuyển nhượng là Mai Văn Phú – Phạm Thị Hường.

Diện tích chuyển nhượng được ghi là 1.500m², giá 7,5 triệu đồng. Đến ngày 20/12/2011, UBND huyện Văn Bàn cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà và tài sản khác gắn liền với đất mang tên hộ ông Mai Văn Phú và bà Phạm Thị Hường.

Bốn hợp đồng khác cũng thể hiện ông Phạm Văn Hà và bà Nguyễn Thị Đông là bên chuyển nhượng.

Có hợp đồng chuyển nhượng 100m² cho bà An Thị Kim Dung; 100m² cho ông Cao Minh Thủy và bà Trần Thị Việt; 100m² cho ông Trần Đại Hải và bà Lê Thị Tuân; 100m² cho bà Đặng Thị Hiền Ngọc. Các hợp đồng đều được ghi nhận ngày 16/11/2010.

Sau đó, các giấy chứng nhận quyền sử dụng đất liên quan cũng được cấp cho những người nhận chuyển nhượng.

Những con số, những ngày tháng nằm ngay ngắn trên giấy, nhưng với Trinh, đằng sau những dòng chữ ấy là một câu hỏi mà chị không thể tự trả lời. Cha đã mất năm 2005, vậy ai đã chuyển nhượng đất vào năm 2010.

“Cha tôi đã mất năm 2005 nên không thể sống lại vào năm 2010 để bán đất”, Trinh nói.

Câu nói ấy nghe qua tưởng như rất giản đơn, nhưng phía sau nó là cả một nỗi đau. Bởi người cha đã không còn để đứng trước những giấy tờ được lập sau ngày ông qua đời.

Không thể tự mình giải thích vì sao tên mình lại xuất hiện trong những hợp đồng ấy và cũng không thể đứng bên cạnh hai cô con gái để bảo vệ những gì mình đã để lại.

Nỗi day dứt của Trinh còn liên quan đến người mẹ. Theo chị, mẹ mình không biết chữ và dấu vân tay trên các hợp đồng không phải của mẹ.

Tài liệu thể hiện, trong 5 mẫu dấu vân tay được đề cập, có 4 mẫu không đủ điều kiện giám định và 1 mẫu được kết luận không phải dấu vân tay của bà Nguyễn Thị Đông. Trinh cho rằng những vấn đề trên cần được xem xét trong quá trình giải quyết vụ án.

Từ đó, hai chị em đề nghị Tòa án tuyên vô hiệu 5 hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất và những giao dịch phát sinh từ các hợp đồng này; đồng thời hủy các giấy chứng nhận quyền sử dụng đất liên quan.

Còn về phía các Bị đơn, trong các vụ án đưa ra xét xử có Bị đơn không có mặt tại tòa, có người ủy quyền cho người khác tham dự. Tuy nhiên, trong các bản tự khai và lời khai của những Bị đơn khác có mặt trong các phiên xét xử đều thể hiện khi có nhu cầu mua đất, nhờ mối quan hệ quen biết, rồi giới thiệu nên đã mua.

Việc mua bán của các Bị đơn là thật và được chứng thực tại UBND xã Tân Thượng (huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai cũ).

Chính vì thế, các Bị đơn không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của Nguyên đơn và đề nghị HĐXX tuyên giữ nguyên những Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp.

Những dấu hiệu “bất thường”

Trong tất cả các vụ án đưa ra xét xử, luật sư Phạm Quang Hưng (Đoàn luật sư Hà Nội) người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho Nguyên đơn cho rằng: Vụ tranh chấp cần được nhìn nhận một cách toàn diện, đặc biệt là quá trình lập, chứng thực 5 hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất vào ngày 16/11/2010.

Theo hồ sơ, cả 5 hợp đồng đều thể hiện bên chuyển nhượng là ông Phạm Văn Hà và bà Nguyễn Thị Đông. Tuy nhiên, tài liệu trích lục khai tử cho thấy ông Hà đã qua đời từ 7h ngày 4/12/2005, tức khoảng 5 năm trước thời điểm các hợp đồng được chứng thực.

Luật sư Phạm Quang Hưng nhận định: “Đây là tình tiết đặc biệt quan trọng cần được cơ quan tố tụng đánh giá đầy đủ. Bởi một người đã qua đời từ năm 2005 thì về mặt thực tế không thể trực tiếp tham gia ký kết, giao dịch chuyển nhượng vào năm 2010.”

Đáng chú ý, trong quá trình làm việc, ông Nguyễn Việt Hồng, nguyên Chủ tịch UBND xã Tân Thượng, và ông Hoàng Thọ Dương, nguyên cán bộ địa chính xã, đều có những lời khai liên quan đến việc ông Hà không có mặt khi thực hiện các giao dịch.

Trong đó, ông Hồng thừa nhận việc giao dịch không có ông Hà tham gia; ông Dương cũng xác nhận ông Hà không có mặt để ký và không trực tiếp tham gia giao dịch.

Theo luật sư Hưng, những lời khai này cần được đặt trong mối liên hệ với chính các hợp đồng đã được chứng thực. “Không nên xem xét riêng lẻ từng tài liệu mà cần đối chiếu lời khai của những người trực tiếp thực hiện, chứng thực hồ sơ với nội dung thể hiện trên từng hợp đồng.”

Một vấn đề khác cũng được luật sư lưu ý là việc thanh toán tiền chuyển nhượng. Hồ sơ thể hiện các thửa đất được chuyển nhượng với mức giá 650 ngàn đồng/100m². Tuy nhiên, lời khai của ông Hoàng Thọ Dương cho biết ông không chứng kiến việc các bên trực tiếp thanh toán tiền.

“Việc có hay không thực hiện thanh toán là một tình tiết cần được xác minh bằng chứng cứ cụ thể, chứ không nên chỉ dựa vào nội dung ghi nhận trong hợp đồng để mặc nhiên xác định giao dịch đã thực hiện đầy đủ trên thực tế”, luật sư Phạm Quang Hưng phân tích.

Đáng chú ý, ngày 21/5/2026, TAND khu vực 8 - Lào Cai đã chuyển hồ sơ, tài liệu liên quan đến việc chứng thực 05 hợp đồng đến Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Lào Cai.

Theo nội dung được ghi nhận trong hồ sơ, Tòa án cho rằng hành vi của ông Hoàng Thọ Dương và ông Nguyễn Việt Hồng có dấu hiệu của tội “Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng”.

Ngày 17/6/2026, Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Lào Cai có Công văn số 3018/CV-CSĐT. Cơ quan điều tra cho rằng hành vi của hai người có dấu hiệu của tội “Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng” theo Điều 360 Bộ luật Hình sự 2015, nhưng tính từ ngày chứng thực 05 hợp đồng, 16/11/2010, đến ngày Tòa án chuyển hồ sơ, 21/5/2026, là 15 năm 6 tháng 11 ngày và cho rằng đã hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự đối với tội danh này.

Theo luật sư Hưng, hành vi của các cán bộ trên mới xem xét chỉ dưới góc độ “thiếu trách nhiệm” hay còn phải tiếp tục làm rõ bản chất của việc lập, ký và chứng thực các giấy tờ giao dịch?.

Vụ án đặt ra nhiều câu hỏi cần được trả lời bằng chứng cứ cụ thể: Ai thực sự tham gia 05 giao dịch? Ai ký hoặc điểm chỉ vào hợp đồng? Vì sao hợp đồng có tên người đã chết từ trước? Tiền chuyển nhượng có thực sự được giao nhận hay không? Vì sao các hợp đồng vẫn được chứng thực? Quá trình cấp Giấy chứng nhận sau đó được thực hiện trên cơ sở những tài liệu nào?.

Chính vì thế, luật sư Phạm Quang Hưng đề nghị tiếp tục xem xét dấu hiệu của hành vi “Giả mạo trong công tác” theo quy định của Bộ luật Hình sự 1999.

Cũng trong các phiên tòa, luật sư còn chỉ ra cần làm rõ bản chất của 05 giao dịch: Từ các tài liệu hiện có, vấn đề cốt lõi của vụ án không chỉ nằm ở việc các Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất sau đó được cấp cho ai, mà trước hết phải xác định 05 hợp đồng chuyển nhượng năm 2010 có phản ánh giao dịch có thật hay không.

Muốn làm rõ điều này, theo hướng đánh giá chứng cứ khách quan, cần đặt các tài liệu cạnh nhau: hợp đồng chuyển nhượng; hồ sơ chứng thực; chữ ký, dấu vân tay; lời khai của người có liên quan; giấy tờ hộ tịch của ông Phạm Văn Hà; chứng cứ thanh toán; hồ sơ cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và quá trình quản lý, sử dụng đất sau khi chuyển nhượng.

Nếu một mắt xích trong chuỗi tài liệu không phù hợp với thực tế thì cần tiếp tục xác minh để xác định nguyên nhân và trách nhiệm của những người liên quan.

Theo hồ sơ, ông Nguyễn Việt Hồng và ông Hoàng Thọ Dương đều là những người trực tiếp liên quan đến quá trình chứng thực các hợp đồng. Lời khai của họ có những nội dung đáng chú ý liên quan đến sự có mặt của ông Phạm Văn Hà trong giao dịch.

Trong khi đó, tài liệu hộ tịch được cung cấp cho thấy ông Hà đã chết từ ngày 4/12/2005. Những tình tiết này cần được đặt trong mối quan hệ với hồ sơ chứng thực ngày 16/11/2010 để xác định chính xác diễn biến của giao dịch.

Hơn thế nữa, trong các kết luận giám định dấu vân tay của Cơ quan giám định Công an tỉnh Lào Cai, thì cơ quan xác định trong 5 hợp đồng chuyển nhượng thì có 4 mẫu vân tay không đủ điều kiện giám định, còn một mẫu vân tay không thể hiện dấu vân tay là của bà Phạm Thị Đông trong hợp đồng chuyển nhượng giữa Phạm Văn Hà – Nguyễn Thị Đông, bên nhận chuyển nhượng là Mai Văn Phú – Phạm Thị Hường.

“Đây không chỉ là vấn đề quyền lợi của các bên trong một vụ tranh chấp đất đai, mà còn liên quan đến tính chính xác, hợp pháp của hoạt động chứng thực và hồ sơ địa chính”, luật sư Hưng nêu rõ.

Từ những căn cứ trên, luật sư Hưng đề nghị HĐXX Tòa án nhân dân khu vực 8 – Lào Cai tạm đình chỉ giải quyết vụ án dân sự này để chuyển hồ sơ vụ án sang Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Lào Cai để điều tra dấu hiệu phạm tội hình sự về tội “Tội giả mạo trong công tác”, rồi chờ kết quả từ phía Cơ quan điều tra, sau đó sẽ giải quyết tiếp vụ án theo quy định của pháp luật.

Tuy nhiên, trong các bản án HĐXX đều thừa nhận có sai sót về hình thức, nhưng không làm thay đổi quyền lợi của các bên nên tuyên không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của Nguyên đơn.

Một người cha đã mất, một người mẹ cũng đã mất, một gia đình không còn người để hỏi và những người con phải tự mình đi tìm lời giải.

Có lẽ chẳng ai muốn cuộc đời mình phải gắn với những lá đơn, những buổi làm việc, những lần đến Tòa và hai chị em Trinh cũng vậy. Nếu cha mẹ còn sống, có lẽ họ chẳng muốn các con mình phải trải qua những ngày tháng như thế.

Sau phiên tòa Trinh chia sẻ, em có chút hụt hẫng nhưng không buồn vì bên cạnh em còn có rất nhiều người luôn đồng hành cùng trên chặng đường đi tìm công lý.

Cuộc đời hai chị em như cây cỏ dại, nhưng vẫn sống mạnh mẽ, với các em chỉ với mong muốn rất giản dị: những gì thực sự thuộc về cha mẹ, nếu có căn cứ pháp luật, cần được bảo vệ.