Ông được coi là người đầu tiên xây dựng nền móng cho sự thành lập của ngành tình báo Việt Nam, ngay từ khi Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công, Đào Phúc Lộc (với bí danh Hoàng Minh Đạo) về Hà Nội giữ chức vụ Trưởng phòng Quân ủy hội thuộc Bộ Tổng Tham mưu (tiền thân của ngành tình báo quân sự Việt Nam) khi mới 22 tuổi.

Liệt sĩ Đào Phúc Lộc tham gia cách mạng từ năm 1936 (khi mới 13 tuổi) và hoạt động trong phong trào thanh niên học sinh yêu nước; năm 1939 đồng chí được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương (khi vừa tròn 16 tuổi).

Năm 1943, đồng chí chủ trì thành lập Huyện bộ Việt Minh Móng Cái và trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng tại đây.

Từ năm 1943 – 1945, với nhiệm vụ Trung ương Đảng giao, đồng chí đã đưa phong trào cách mạng của vùng Hải Ninh lên cao, bồi dưỡng, đào tạo cho cách mạng nhiều cán bộ nòng cốt trong quân đội và đặc biệt trong ngành Tình báo Quân sự từ những năm đầu kháng chiến.

Cựu chiến binh Trần Thanh Nam, nguyên sĩ quan Tình báo quốc phòng chia sẻ về tiểu sử của người chỉ huy, người thầy Đào Phúc Lộc .

Ngày 25/10/1945, trước yêu cầu nắm tình hình, nắm địch để bảo vệ Chính quyền cách mạng và phục vụ tác chiến của bộ đội, thực hiện chỉ thị của Trung ương và Chủ Tịch Hồ Chí Minh, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của đồng chí Đại Tướng Võ Nguyên Giáp và Tổng Tham mưu  trưởng Hoàng Văn Thái, Phòng Tình báo thuộc Bộ Tổng Tham mưu được thành lập tại số nhà 16 Ri Kiê (Riquier) nay là số 18 Nguyễn Du, Hà Nội; đồng chí Đào Phúc Lộc (Hoàng Minh Đạo) được giao giữ chức Trưởng Phòng. 

Tháng 10/1948, Cục tình báo cử đồng chí Đào Phúc Lộc (Hoàng Minh Đạo) làm đặc phái viên của Cục trong đoàn của Bộ Tổng chỉ huy, kiểm tra tình hình và báo cáo mô hình tổ chức, nhiệm vụ của Tình báo theo chỉ thị của Quân ủy, Tổng tư lệnh từ liên khu 5 vào Nam Bộ, kiện toàn và thống nhất lại các tổ chức tình báo, giúp cục Tình báo có điều kiện chỉ đạo kháng chiến toàn quốc.

Tháng 10/1949, đồng chí được Bộ Tư lệnh Nam Bộ chỉ định làm Trưởng ban Quân báo Bộ Tư Lệnh Nam Bộ, đồng thời là đại diện của Cục Tình báo Trung ương ở Nam Bộ, đồng chí được chỉ định vào Xứ ủy viên Xứ ủy Nam Bộ.

Tháng 6/1951, đồng chí làm Trưởng ban Quân báo – Phòng tham mưu Quân khu 7, được giao phụ trách cả Quân báo phân liên khu miền Tây.

Tháng 7/1954, đồng chí là thành viên Phái đoàn liên lạc quân sự bốn bên giám sát thực hiện Hiệp định Giơ-ne-vơ.

Cựu chiến binh Trần Thanh Nam, nguyên sĩ quan Tình báo quốc phòng chia sẻ với phóng viên, về Chiến công và thành tích tiêu biểu của Anh hùng LLVTND Đào Phúc Lộc .

Đầu năm 1955, trước nguy cơ Hiệp định bị phá hoại, đồng chí được rút vào hoạt động bí mật trong nội thành Sài Gòn – Gia Định, làm Phó ban Binh vận của Xứ ủy Nam Bộ.

Năm 1960 – 1962, đồng chí được Xứ ủy Nam Bộ giao nhiệm vụ chỉ đạo phong trào Đồng khởi và trao đổi kinh nghiệm công tác ở các tỉnh thuộc khu 8 và khu 9; năm 1962 là Phó ban Binh vận Trung ương Cục miền nam, Phó ban Nghiên cứu tổng hợp quân sự Trung ương Cục miền nam.

Từ 1963 – 1968, đồng chí được tăng cường cho khu trọng điểm Sài Gòn – Gia Định, trong thời gian này là Ủy viên thường vụ Khu ủy Sài Gòn – Gia Định, giữ chức Chính ủy kiêm Bí thư Phân khu 5 (còn gọi là Phân khu Dĩ An, 1 trong 5 phân khu của trọng điểm Sài Gòn – Gia Định), nơi tập trung nhiều cơ quan đầu não của ngụy).

Năm 1969, đồng chí được điều về làm Bí thư kiêm Chính ủy Phân khu 1, đặc khu ủy Sài Gòn – Gia Định vùng Củ Chi (là một trong những địa bàn ác liệt Nam Bộ lúc bấy giờ).

Đêm ngày 24/12/1969, khi trên đường từ Vàm Trảng thuộc phân khu 1 (vùng Củ Chi) về Trung ương Cục để báo cáo tình hình, đồng chí Đào Phúc Lộc (Hoàng Minh Đạo) cùng 17 đồng đội đã sa vào ổ phục kích của địch trên sông Vàm Cỏ Đông, đồng chí đã anh dũng hi sinh khi vừa tròn 46 tuổi.

Chiến công và thành tích tiêu biểu

Đồng chí Đào Phúc Lộc (Hoàng Minh Đạo) là người có vai trò quan trọng trong việc đặt nền móng xây dựng tổ chức, lực lượng đầu tiên của Tình báo Quốc phòng, Hơn 30 năm hoạt động cách mạng, trong đó có trên 20 năm là người tổ chức, chỉ huy và hoạt động tình báo, đồng chí đã lập nhiều chiến công đặc biệt xuất sắc, góp phần vào thắng lợi của sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc.

Liệt sĩ Đào Phúc Lộc (Hoàng Minh Đạo) được Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND (ngày 31/7/1998) và truy tặng Huân chương Hồ Chí Minh(ngày 27/5/1999) cùng nhiều phần thưởng cao quý khác.

Đồng chí Đào Phúc Lộc cũng là một trong những nhân vật quan trọng sáng lập ra Ban Địch tình Xứ ủy Nam Kỳ và ngành Binh vận vào thời điểm cam go ác liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, trở thành một trong những mũi giáp công lợi hại của cách mạng miền Nam.

Với tầm nhìn chiến lược, tài năng và tư duy sáng tạo, cùng nhiều kinh nghiệm thực tiễn, đồng chí đã góp phần xây dựng cơ sở lý luận, kế hoạch đào tạo, định hướng phát triển ngành Tình báo Địch tình – Binh vận trở thành những mũi nhọn tiến công đối phương ngay tại sào huyệt của chúng.

Với những chiến công và thành tích đặc biệt xuất sắc đóng góp vào sự nghiệp cách mạng, đồng chí Đào Phúc Lộc (Hoàng Minh Đạo) được Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND (ngày 31/7/1998) và truy tặng Huân chương Hồ Chí Minh(ngày 27/5/1999) cùng nhiều phần thưởng cao quý khác.

Trước những đóng góp cho ngành Tình báo Quốc phòng Việt Nam của Anh hùng Đào Phúc Lộc, Thiếu tướng Nguyễn Đức Lợi, Chính ủy Tổng cục II, đã lưu bút tại Nhà tưởng niệm Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, liệt sĩ Đào Phúc Lộc: “…Cùng với hệ thống bảo tàng và bia kỷ niệm Tình báo Quốc phòng (TBQP) trên cả nước, Nhà tưởng niệm Liệt sĩ, Anh hùng LLVTND Đào Phúc Lộc trở thành địa chỉ đỏ để giáo dục lịch sử, truyền thống cho lớp lớp các thế hệ chiến sĩ TBQP nói riêng và cán bộ, nhân dân cả nước nói chung về phẩm chất cao đẹp của Bộ đội cụ Hồ, người chiến sĩ TBQP Việt Nam Anh hùng.

Trước anh linh của đồng chí Đào Phúc Lộc, chúng tôi thành kính thắp nén hương thơm để tưởng nhớ một người chỉ huy, người thầy, người chiến sĩ cách mạng kiên trung, người con ưu tú của quê hương Móng Cái, Quảng Ninh, đã anh dũng hy sinh, lập nên những chiến công thầm lặng mà rất đỗi tự hào, tô thắm truyền thống Anh hùng của quê hương và TBQP Việt Nam.

Thế hệ cán bộ, nhân viên, chiến sĩ TBQP hôm nay sẽ nguyện noi theo tấm gương sáng ngời của đồng chí, quyết tâm hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ trong mọi tình huống, xứng đáng là ‘tai’, ‘mắt’, của Đảng, Nhà nước, Quân đội và Nhân dân”.