Đặc sản được làm từ những miếng cá trắm được ướp gia vị và kẹp cố định bởi kẹp tre nướng than hoa trên 7 tiếng.

Cá nướng là món ăn quen thuộc của người Việt Nam, khi về thôn Lũng Đầu những ngày này, ngay từ đầu làng, mọi người đã cảm nhận rõ mùi trấu, than củi, tỏa ra cùng hương thơm cá nướng lan tỏa khắp không gian nơi đây, trong các cơ sở nướng cá, người thợ cần mẫn bên bếp than hồng, thuần thục từng công đoạn từ sơ chế, tẩm ướp đến kẹp cá, nướng cá.

Tại cơ sở nướng cá Hoa Hương của ông Vũ Minh Hoa là hộ kinh doanh trên địa bàn xã có sản phẩm đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao. Theo ông Hoa: để giữ được nghề truyền thống đã khó, xây dựng được thương hiệu lại càng khó hơn; vì vậy, cơ sở luôn đặt yêu cầu về chất lượng và an toàn thực phẩm lên hàng đầu. Nguyên liệu làm cá nướng được lựa chọn kỹ lưỡng, chủ yếu là cá trắm cỏ nặng từ 4kg đến 6kg, bảo đảm độ chắc thịt và vị ngọt tự nhiên. Điểm khác biệt của cá nướng Hoa Hương ở ướp gia vị truyền thống, trong đó sử dụng nước mắm Diêm Điền (đặc sản địa phương) kết hợp với riềng, sả, hạt tiêu và một số gia vị truyền thống.

Cá sau khi làm sạch, cắt khúc đều, để ráo được ướp gia vị trong khoảng 1 giờ trước khi đưa lên bếp nướng bằng than hoa từ củi nhãn, giúp lửa cháy bền và dậy mùi thơm. Quá trình nướng kéo dài hơn 7 tiếng, đòi hỏi người thợ phải túc trực liên tục để canh lửa, trở cá đều tay, đến khi miếng cá vàng ruộm, thịt săn chắc, mỡ không còn nhỏ xuống than.
Trung bình 5 ngày cơ sở nướng khoảng 2 tạ cá tươi; cao điểm trong dịp Tết, cơ sở nướng vài tạ cá/ngày nhưng vẫn không đủ đáp ứng nhu cầu thị trường. Nhờ giữ vững chất lượng, sản phẩm ngày càng được thị trường tin dùng, trở thành món quà biếu đặc sản địa phương nổi tiếng, đặc biệt mỗi dịp Tết đến xuân về.

Ông Vũ Minh Hoa, chủ cơ sở cá nướng Hoa Hương, thôn Lũng Đầu, xã Đông Thái Ninh.

Ông Vũ Đức Thăng, Trưởng thôn Lũng Đầu cho biết: Trước đây, cá nướng chủ yếu dùng trong dịp lễ, Tết hay khi gia đình có việc quan trọng. Nay đời sống người dân được nâng lên, nhu cầu tiêu dùng các sản phẩm ẩm thực truyền thống ngày càng tăng, giúp nghề nướng cá phát triển.

Mỗi hộ có cách làm riêng, từ chọn nguyên liệu, tẩm ướp đến kỹ thuật nướng, tạo nên sự đa dạng về hương vị nhưng vẫn giữ nét đặc sắc quê hương. Hiện nay, thôn có hơn 15 hộ duy trì sản xuất cá nướng, góp phần bảo tồn làng nghề và nâng cao thu nhập với mức bình quân hơn 120 triệu đồng/ người/năm của hộ làm nghề.

Cùng với thôn Lũng Đầu, nghề cá nướng phát triển tại thôn Lục Nam; gắn bó với nghề hơn 20 năm, anh Ngô Văn Nam, chủ cơ sở nướng cá Nam Hoa luôn trăn trở với việc giữ gìn nghề truyền thống của cha ông. Anh Nam chia sẻ: Là thế hệ trẻ tiếp nối nghề, tôi giữ công thức ướp và kỹ thuật nướng truyền thống, đồng thời chủ động đổi mới ở khâu bảo quản, đóng gói và quảng bá sản phẩm để phù hợp với nhu cầu thị trường hiện nay.

Giữ nghề không chỉ là duy trì bếp lửa mỗi dịp Tết đến mà còn phải tìm cách đưa sản phẩm đến gần hơn với người tiêu dùng. Anh Nam chủ động đưa sản phẩm lên các nền tảng mạng xã hội, nhận đơn trực tuyến và vận chuyển đi các tỉnh thành phố, tạo sức sống mới cho nghề truyền thống. Nhờ đó, lượng đơn hàng dịp Tết tăng mạnh so với ngày thường, tạo thêm việc làm thời vụ cho lao động địa phương. Dự kiến, trong dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, cơ sở cung cấp ra thị trường gần 1 tấn cá nướng.

Từ nỗ lực của các hộ làm nghề, đặc biệt là sự năng động của lớp trẻ trong việc giữ gìn và phát huy nghề truyền thống, cá nướng Thái Xuyên đang mở ra hướng phát triển gắn với xây dựng thương hiệu làng nghề. Theo ông Vũ Trọng Đạt, Phó Chủ tịch UBND xã Đông Thái Ninh cho biết: Trên địa bàn xã có hơn 70 gia đình làm nghề nướng cá ở các thôn Lũng Đầu, Lục Nam. Xã có sản phẩm cá nướng Hoa Hương được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao, đây là cơ hội để sản phẩm của địa phương được quảng bá và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Ông Vũ Trọng Đạt cho biết thêm, thời gian qua, chính quyền địa phương đã thường xuyên phối hợp tổ chức các lớp tập huấn về an toàn thực phẩm, hỗ trợ các cơ sở quảng bá, tiêu thụ sản phẩm trên môi trường số.

Trong thời gian tới, xã tiếp tục tuyên truyền, vận động các hộ sản xuất nâng cao chất lượng, giữ gìn uy tín thương hiệu cá nướng Thái Xuyên, gắn phát triển kinh tế với bảo tồn nghề truyền thống, để mỗi dịp Tết đến, xuân về, món cá nướng nơi đây không chỉ là hương vị quen thuộc trong mâm cỗ quê nhà mà còn trở thành thức quà mang đậm bản sắc vùng biển, được người tiêu dùng ưa thích và lựa chọn, góp phần phát triển kinh tế địa phương, lan tỏa hình ảnh con người nơi đây cần cù, năng động, sáng tạo.