Bức tranh đa màu sắc của chặng đường 5 năm và những nút thắt cần tháo gỡ

Đánh giá về chặng đường 5 năm giai đoạn 2021-2025, Phó Thủ tướng khẳng định cả 3 Chương trình mục tiêu quốc gia (Xây dựng nông thôn mới, Giảm nghèo bền vững, Phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi) đã mang lại nhiều lợi ích to lớn.

Kết cấu hạ tầng tại khu vực nông thôn, miền núi đổi thay rõ nét; đời sống người dân được cải thiện thông qua các hỗ trợ về sinh kế, việc làm, nhà ở, đất ở.

Nổi bật là chương trình nông thôn mới có 4/7 chỉ tiêu vượt mục tiêu cùng sự bùng nổ của 25.000 sản phẩm OCOP; tỷ lệ hộ nghèo đa chiều giảm sâu xuống còn 2,95% vào cuối năm 2025; và 6/9 chỉ tiêu của chương trình vùng đồng bào dân tộc thiểu số đạt và vượt kế hoạch.

Khối lượng công việc chuẩn bị cho giai đoạn mới 2026-2030 cũng được thực hiện khẩn trương, hệ thống văn bản hướng dẫn và tích hợp Sổ tay hướng dẫn cơ bản đã hoàn thành đồng bộ.

Tuy nhiên, thực tế triển khai thời gian qua vẫn bộc lộ một số hạn chế cần nhìn nhận thẳng thắn. Nội dung, địa bàn và đối tượng hỗ trợ giữa các chương trình còn giao thoa gây phân tán nguồn lực; việc cụ thể hóa văn bản tại địa phương còn chậm và năng lực cơ sở chưa đồng đều.

Công tác lựa chọn dự án, giải phóng mặt bằng, quản lý vật liệu tại một số nơi còn bất cập, chưa sát thực tế.

Đặc biệt, tốc độ giải ngân vốn từ giai đoạn trước kéo dài sang năm 2026 ở nhiều nơi còn rất chậm, trong khi kết quả giảm nghèo tại một số địa bàn thiếu tính bền vững và nguy cơ tái nghèo vẫn hiện hữu.

Giải quyết dứt điểm các nhu cầu thiết yếu

Để đạt hiệu quả rõ rệt trong giai đoạn mới, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu các bộ, ngành trung ương tập trung cao độ vào các giải pháp trọng tâm.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường (cơ quan chủ quản Chương trình) có trách nhiệm đôn đốc, kiểm tra, khắc phục triệt để tình trạng chậm phân bổ, giải ngân dàn trải; phối hợp hoàn thiện cơ sở dữ liệu báo cáo trực tuyến để trình Thủ tướng ban hành tiêu chí KPI đánh giá trước ngày 15 tháng 7 năm 2026.

Bộ Dân tộc và Tôn giáo tập trung gỡ khó cho Hợp phần thứ hai, chú trọng phát triển sinh kế bền vững, ổn định đời sống vùng đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo.

Bộ Tài chính phải khẩn trương trình Thủ tướng phân bổ vốn kế hoạch năm 2026 trước ngày 09 tháng 7 năm 2026, trong khi Bộ Nội vụ đôn đốc kiện toàn Ban Chỉ đạo các cấp tinh gọn, rõ trách nhiệm.

Các bộ ngành khác được giao đẩy nhanh tiến độ giải ngân 100% nguồn vốn ngân sách trung ương năm 2025 kéo dài sang năm 2026.

Tại cấp địa phương, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố phải chủ động phân bổ chi tiết kế hoạch đầu tư công trung hạn 2026-2030 và kế hoạch vốn năm 2026 có trọng tâm, trọng điểm.

Các địa phương cần tập trung nguồn lực giải quyết dứt điểm các nhu cầu thiết yếu nhất của người dân như đất sản xuất, đất ở, giáo dục, y tế, đặc biệt là điện và nước sinh hoạt; ưu tiên tối đa cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới.

Bên cạnh việc bố trí vốn đối ứng và ủy thác vốn địa phương qua Ngân hàng Chính sách xã hội, cần huy động mạnh mẽ các nguồn lực từ doanh nghiệp, hợp tác xã và cộng đồng.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, trong năm 2026, kết quả đầu ra, tiến độ thực hiện, tỷ lệ giải ngân và mức độ cải thiện đời sống thực tế của người dân sẽ là căn cứ chủ yếu để đánh giá hiệu quả thi đua và chỉ đạo điều hành cho các năm tiếp theo.