Ưu đãi phải đi đôi với trách nhiệm

Sáng 2/11, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, nhiều đại biểu quan tâm đến cơ chế kiểm soát việc thực hiện cam kết của nhà đầu tư khi được hưởng chính sách ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt.

Góp ý Điều 17 dự thảo Luật, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng) đánh giá tích cực việc cơ quan soạn thảo chuyển từ quy định “xem xét thu hồi” sang “thu hồi” ưu đãi trong trường hợp nhà đầu tư không đáp ứng tiêu chí, điều kiện hoặc không thực hiện đầy đủ cam kết.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng cần quy định cụ thể hơn về kết quả đầu ra, thời điểm kiểm chứng và trách nhiệm xác nhận đối với từng nhóm cam kết.

Những nội dung này cần được xác định ngay trong hồ sơ làm căn cứ quyết định hỗ trợ, giúp doanh nghiệp dự báo được nghĩa vụ và cơ quan quản lý có cơ sở đánh giá thống nhất.

Đáng chú ý, đại biểu đề nghị phân biệt giữa trường hợp nhà đầu tư không đáp ứng điều kiện bắt buộc để hưởng chính sách với trường hợp chỉ không hoàn thành một số chỉ tiêu có thể tách riêng theo từng giai đoạn, hạng mục.

Theo đó, nếu không đáp ứng điều kiện bắt buộc, phải thu hồi khoản ưu đãi, hỗ trợ đã hưởng không đúng.

Đối với những chỉ tiêu có thể phân tách, việc điều chỉnh hoặc thu hồi cần tương ứng với phần cam kết không thực hiện, tránh thu hồi toàn bộ khoản hỗ trợ đối với những hạng mục độc lập đã hoàn thành đúng yêu cầu.

Trường hợp nhà đầu tư kê khai gian dối để được hưởng chính sách cần được xử lý nghiêm.

Cùng quan tâm đến vấn đề này, đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng) đề nghị luật hóa các nguyên tắc về mức ưu đãi tương ứng với kết quả giải ngân, chuyển giao công nghệ, đào tạo lao động Việt Nam và giá trị gia tăng trong nước.

Đại biểu cũng đề xuất chỉ hỗ trợ những chi phí hợp lý đã được kiểm chứng; quy định rõ cơ quan, thời điểm đánh giá, cơ chế thu hồi và hoàn trả theo mức độ vi phạm, đồng thời có phương án xử lý đối với trường hợp bất khả kháng.

Tăng hậu kiểm, tránh thất thoát nguồn lực Nhà nước

Một trong những vấn đề đáng chú ý trong quá trình hoàn thiện chính sách ưu đãi đầu tư là làm thế nào để đo lường hiệu quả thực chất của dự án, thay vì chỉ căn cứ vào quy mô vốn đăng ký hoặc những cam kết ban đầu của doanh nghiệp.

Theo đại biểu Dương Khắc Mai, các chỉ tiêu cốt lõi cần được đánh giá bao gồm đóng góp thực tế cho ngân sách, hiệu quả sử dụng đất và năng lượng, sử dụng lao động, chuyển giao công nghệ, tỷ lệ liên kết với doanh nghiệp trong nước và công tác bảo vệ môi trường.

Đại biểu cũng đề nghị kết quả đánh giá chất lượng, tác động lan tỏa của dự án phải trở thành căn cứ để xem xét tiếp tục, điều chỉnh hoặc thu hồi ưu đãi; đồng thời là cơ sở lựa chọn tần suất hậu kiểm theo mức độ rủi ro.

Đây là yêu cầu cần thiết trong bối cảnh chính sách ưu đãi đầu tư không chỉ hướng tới thu hút vốn mà còn phải tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế. Một dự án được hưởng hỗ trợ từ ngân sách cần chứng minh được hiệu quả tương xứng với nguồn lực đã nhận.

Bên cạnh trách nhiệm của nhà đầu tư, việc công khai thông tin về đối tượng được hỗ trợ, mục tiêu, kinh phí và kết quả thực hiện cũng có ý nghĩa quan trọng trong giám sát chính sách.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị bổ sung nguyên tắc công khai những thông tin tối thiểu về đối tượng nhận hỗ trợ, mục tiêu, số kinh phí và kết quả thực hiện, trừ thông tin thuộc phạm vi được pháp luật bảo vệ.

Qua đó, tạo điều kiện để cơ quan có thẩm quyền giám sát, kiểm toán và đánh giá hiệu quả sử dụng ngân sách.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng).

Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện chính sách hỗ trợ đầu tư theo hướng gắn với kết quả đầu ra có thể lượng hóa, kiểm tra, giám sát; đồng thời quy định rõ cơ chế chấm dứt, thu hồi ưu đãi đối với nhà đầu tư không thực hiện đúng cam kết.

Việc hoàn thiện quy định này không chỉ nhằm bảo vệ nguồn lực Nhà nước mà còn góp phần thiết lập môi trường đầu tư minh bạch, công bằng.

Nhà đầu tư thực hiện đúng cam kết cần được bảo đảm quyền lợi; ngược lại, những trường hợp không đáp ứng điều kiện hoặc sử dụng nguồn hỗ trợ sai mục đích phải chịu trách nhiệm tương ứng.

Ưu đãi đầu tư vì vậy cần được nhìn nhận là công cụ thúc đẩy phát triển kinh tế, không phải lợi ích mặc nhiên mà doanh nghiệp được duy trì bất kể kết quả thực hiện dự án.