Đề xuất tuyển sinh theo 3 khối thay vì từng môn chuyên

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất tại dự thảo là thay đổi phương thức tuyển sinh vào lớp 10 trường THPT chuyên.

Thay vì tuyển sinh riêng theo từng môn chuyên như hiện nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất tổ chức tuyển sinh theo 3 khối gồm: Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ.

Theo phương án dự thảo:

Khối Khoa học tự nhiên: Thi Toán nâng cao, Ngữ văn và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên.

Khối Khoa học xã hội: Thi Ngữ văn nâng cao, Toán và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học xã hội.

Khối Ngoại ngữ: Thi Toán, Ngữ văn và Ngoại ngữ.

Các bài thi nâng cao và bài thi Ngoại ngữ dự kiến được tính hệ số tối thiểu 2; những bài thi còn lại tính hệ số 1.

Đáng chú ý, mỗi khối sẽ có phương thức tuyển sinh và điểm chuẩn chung, thay vì phân bổ chỉ tiêu riêng cho từng môn chuyên như trước đây.

Thay đổi này hướng tới việc mở rộng phạm vi đánh giá năng lực, không chỉ căn cứ vào kết quả thi một môn chuyên mà còn xem xét nền tảng kiến thức, khả năng tư duy và tiềm năng phát triển của học sinh.

Tuy nhiên, phương án tuyển sinh theo khối cũng đặt ra vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu: liệu cách tính điểm chung có nhận diện đầy đủ những học sinh thực sự xuất sắc ở một môn học cụ thể nhưng không có lợi thế đồng đều ở các môn còn lại hay không.

Học sinh có thêm thời gian lựa chọn môn chuyên sâu

Không chỉ thay đổi phương thức tuyển sinh, dự thảo còn đề xuất điều chỉnh mô hình đào tạo trong trường chuyên.

Theo đó, sau khi trúng tuyển, học sinh có học kỳ I lớp 10 để học tập, trải nghiệm và được tư vấn trước khi đăng ký thêm 2 môn chuyên sâu bên cạnh môn chuyên bắt buộc của khối.

Từ học kỳ II lớp 10, học sinh bắt đầu học các chuyên đề định hướng. Khi lên lớp 11, các em sẽ được đào tạo chuyên sâu theo những môn đã lựa chọn.

Cách tổ chức này được kỳ vọng giúp học sinh có thêm thời gian nhận diện năng lực, sở trường, tránh việc phải lựa chọn quá sớm một môn học chuyên sâu khi chưa có đủ trải nghiệm.

Đồng thời, mô hình mới hướng tới phát triển năng lực liên môn, nghiên cứu, sáng tạo và khả năng giải quyết các vấn đề thực tiễn, thay vì chỉ tập trung vào thành tích ở một môn học.

Dự thảo cũng tiếp tục đặt ra yêu cầu phát hiện, tuyển chọn và bồi dưỡng những học sinh có năng khiếu đặc biệt nổi trội để tham gia các đội tuyển học sinh giỏi quốc gia, quốc tế.

Không bắt buộc tất cả trường chuyên đổi mới ngay từ năm 2027

Một trong những vấn đề được phụ huynh và học sinh quan tâm là thời điểm áp dụng quy chế mới, nhất là với những học sinh lớp 9 đang ôn luyện theo phương thức tuyển sinh hiện hành.

Làm rõ vấn đề này, ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ GD&ĐT), cho biết năm học 2027-2028 mới là mốc dự kiến đối với những trường đáp ứng đủ điều kiện, không đồng nghĩa tất cả trường chuyên phải đồng loạt triển khai.

Theo dự thảo, những trường chưa đáp ứng điều kiện có thể áp dụng từ năm học 2028-2029.

Thời điểm thực hiện tại từng trường do Sở Giáo dục và Đào tạo hoặc cơ sở giáo dục đại học quản lý trường chuyên quyết định, trên cơ sở đánh giá đội ngũ giáo viên, chương trình, kế hoạch giáo dục, cơ sở vật chất và phương án tuyển sinh.

Việc triển khai phải được công bố công khai cùng kế hoạch tuyển sinh lớp 10 để học sinh, phụ huynh có thời gian chuẩn bị.

Đặc biệt, học sinh đã trúng tuyển và đang học tại trường chuyên trước thời điểm áp dụng quy định mới được tiếp tục học theo lớp chuyên và chương trình đã tuyển sinh cho đến khi hoàn thành cấp học.

Quy định mới không được sử dụng để làm thay đổi chương trình hoặc quyền lợi học tập của những học sinh này.

Đổi mới phải đi cùng bảo đảm quyền lợi học sinh

Theo định hướng của Bộ GD&ĐT, việc xây dựng quy chế mới nhằm định vị lại vai trò của trường chuyên, từ mô hình chủ yếu tập trung đào tạo học sinh giỏi theo từng môn sang môi trường phát hiện, bồi dưỡng và phát triển tài năng trên nền tảng giáo dục toàn diện.

Định hướng này cũng gắn với Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.

Tuy nhiên, thay đổi phương thức tuyển sinh và tổ chức đào tạo sẽ chỉ phát huy hiệu quả khi bảo đảm tính khả thi, phù hợp với điều kiện từng địa phương và năng lực tổ chức của mỗi nhà trường.

Đáng chú ý, cấu trúc bài thi, cách tính điểm và phương thức đánh giá năng lực vẫn cần tiếp tục được nghiên cứu, lấy ý kiến để hoàn thiện.

Trong đó, việc công bố đề thi minh họa, định dạng bài thi và hướng dẫn cụ thể sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với học sinh trong quá trình chuẩn bị.

Dự thảo hiện đang được Bộ GD&ĐT lấy ý kiến. Vì vậy, những nội dung đề xuất chưa phải quy định chính thức có hiệu lực thi hành.

Vấn đề đặt ra không chỉ là thay đổi cách tuyển sinh, mà còn là làm thế nào để trường chuyên thực sự trở thành môi trường phát hiện và nuôi dưỡng tài năng, đồng thời không tạo thêm áp lực hay rào cản đối với những học sinh có năng lực nổi trội.