Đồng bộ giải pháp kỹ thuật bảo vệ di tích, tạo dấu mốc mới bảo tồn di sản

Theo quyết định, dự án tu sửa cấp thiết Di tích quốc gia đặc biệt Khảo cổ Vĩnh Hưng tập trung xử lý các yếu tố gây hư hại di tích trong bối cảnh công trình chịu tác động kéo dài của thời gian, điều kiện tự nhiên khắc nghiệt và biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét.

Mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc gia cố, trùng tu nhằm bảo vệ nguyên trạng tháp cổ, mà còn hướng đến phát huy giá trị lịch sử – văn hóa, phục vụ nghiên cứu khoa học và phát triển du lịch bền vững.

Dự án được xác định thuộc nhóm C, với tổng mức đầu tư hơn 14,4 tỷ đồng từ ngân sách tỉnh trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026–2030. Thời gian thực hiện dự kiến từ năm 2026 đến 2028.

Về quy mô, dự án sẽ triển khai đồng bộ nhiều hạng mục cấp thiết. Trong đó, trọng tâm là xây dựng hệ thống hào rãnh ngăn nước, tiêu thoát nước xung quanh khu vực tháp cổ và toàn bộ khuôn viên nhằm hạn chế ngập úng, xói lở – những yếu tố đang trực tiếp đe dọa sự bền vững của di tích.

Song song đó, các giải pháp chống xâm thực tự nhiên cũng được thực hiện như xử lý nền đất, dọn dẹp cây bụi, cỏ dại, qua đó giảm thiểu tác động tiêu cực đến kết cấu công trình.

Đáng chú ý, dự án sẽ đầu tư xây dựng nhà bao che toàn bộ khu vực tháp cổ với kết cấu bền vững, bảo đảm yêu cầu kỹ thuật và tính thẩm mỹ, phù hợp với cảnh quan. Đây được xem là hạng mục then chốt nhằm bảo vệ lâu dài di tích trước tác động của thời tiết và môi trường.

UBND tỉnh giao Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch làm chủ đầu tư, chịu trách nhiệm phối hợp các cơ quan liên quan triển khai dự án đúng quy định của pháp luật về đầu tư công; đồng thời bảo đảm tính chính xác, đầy đủ của hồ sơ, tiếp thu ý kiến thẩm định để hoàn thiện thủ tục. Sở Tài chính được giao rà soát, cân đối nguồn lực, tham mưu bố trí vốn và tăng cường kiểm tra, giám sát quá trình thực hiện.

Việc phê duyệt chủ trương đầu tư tu sửa cấp thiết di tích được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển quan trọng trong công tác bảo tồn di sản trên địa bàn tỉnh Cà Mau, góp phần gìn giữ những giá trị lịch sử quý báu, đồng thời mở ra không gian phát triển du lịch văn hóa gắn với di sản.

Di tích quốc gia đặc biệt Khảo cổ Vĩnh Hưng – trước đây thuộc xã Vĩnh Hưng A, huyện Vĩnh Lợi (tỉnh Bạc Liêu cũ), nay thuộc xã Châu Thới, tỉnh Cà Mau đã được Thủ tướng Chính phủ Việt Nam xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định số 694/QĐ-TTg ngày 18/7/2024. Lễ đón nhận Bằng xếp hạng được tổ chức vào ngày 26/4/2025, đánh dấu sự ghi nhận ở tầm quốc gia đối với giá trị nổi bật của di tích.

Giá trị đặc biệt của văn hóa Óc Eo, hướng tới trung tâm nghiên cứu vùng Nam Bộ

Theo các tài liệu nghiên cứu, di tích có niên đại từ thế kỷ VII–VIII sau Công nguyên, thuộc giai đoạn phát triển cuối của Văn hóa Óc Eo. Tháp Vĩnh Hưng (còn gọi là Tháp Trà Long, Tháp Lục Hiền) từng được sử dụng trong thời gian dài và trải qua nhiều lần trùng tu bởi các cộng đồng cư dân cổ.

Qua ba lần khai quật khảo cổ vào các năm 2002, 2006 và 2011, các nhà nghiên cứu đã phát hiện số lượng lớn hiện vật phong phú về chủng loại, chất liệu, góp phần khẳng định giá trị nổi bật của di tích trong hệ thống di sản văn hóa dân tộc. Đặc biệt, có 5 hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia, tiêu biểu như các tượng thần Sadasiva, Parvati, Uma,… qua đó phản ánh sinh động, rõ nét đời sống tín ngưỡng và nghệ thuật điêu khắc của cư dân Óc Eo.

Về kiến trúc, tháp có kết cấu móng độc đáo khi sử dụng xen kẽ đá và gạch nhằm chống sụp lún trên nền đất yếu. Công trình có bình đồ hình vuông, nhiều lần bẻ góc đối xứng, tường gạch dày, chiều cao trên 10m, tạo nên một tải trọng lớn nhưng vẫn ổn định sau hơn một thiên niên kỷ. Bên trong tháp thờ biểu tượng Linga – Yoni, thể hiện tín ngưỡng phồn thực đặc trưng của cư dân cổ.

Trước đó, tại lễ đón nhận Bằng xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt Khảo cổ Vĩnh Hưng, ông Phạm Văn Thiều – Chủ tịch UBND tỉnh Bạc Liêu cũ (nay là Chủ tịch HĐND tỉnh Cà Mau) đã đề nghị ngành văn hóa khẩn trương xây dựng quy hoạch tổng thể di tích, xác định rõ các giải pháp bảo quản, tu bổ, phục hồi yếu tố gốc, từng bước phát huy giá trị di sản, hướng tới xây dựng nơi đây trở thành trung tâm nghiên cứu, bảo tồn văn hóa Óc Eo của khu vực Nam Bộ.

Thực tiễn cho thấy, bảo tồn di sản và phát triển du lịch là hai lĩnh vực có mối quan hệ hữu cơ, bổ trợ lẫn nhau. Đối với những di tích có bề dày lịch sử và giá trị kiến trúc độc đáo như Vĩnh Hưng, việc khai thác hợp lý không chỉ góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc mà còn tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, hướng đến phát triển bền vững.

Với quyết định đầu tư tu sửa cấp thiết lần này, Cà Mau đang từng bước cụ thể hóa mục tiêu bảo tồn gắn với phát huy giá trị di sản, đưa Di tích quốc gia đặc biệt Khảo cổ Vĩnh Hưng trở thành điểm nhấn quan trọng trên bản đồ văn hóa – du lịch của vùng Đồng bằng sông Cửu Long trong thời gian tới.

Theo cố Giáo sư Phan Huy Lê - nguyên Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Văn hóa Óc Eo – ít nhất tại khu vực trung tâm ở Nam Bộ gắn liền với lịch sử Phù Nam và là một bộ phận hữu cơ của văn hóa, lịch sử Việt Nam.

“Văn hóa Óc Eo thuộc về di sản văn hóa dân tộc, đồng thời lịch sử Phù Nam cũng là một thành tố cấu thành trong tiến trình lịch sử Việt Nam” – như cố Giáo sư Phan Huy Lê từng khẳng định./.