Chuyển từ đánh giá định tính sang dữ liệu cụ thể

Từ trước đến nay, việc đo lường mức độ phát triển văn hóa vẫn là một thách thức lớn so với các lĩnh vực kinh tế, tài chính hay đầu tư. Nhiều thành tựu văn hóa chủ yếu được ghi nhận qua các báo cáo chuyên đề, phong trào, danh hiệu hay những đánh giá mang tính định tính, khiến việc theo dõi, so sánh và hoạch định chính sách đôi khi chưa có đủ cơ sở dữ liệu khoa học.

Do đó, việc xây dựng V-Culture Index là bước chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy quản trị văn hóa hiện đại; từ đánh giá cảm tính sang đánh giá dựa trên dữ liệu.

Qua nghiên cứu dự thảo ban hành kèm công văn ngày 19/6/2026, cơ quan soạn thảo đã xây dựng một khung chỉ số tương đối toàn diện, bao quát hầu hết các lĩnh vực quan trọng của đời sống văn hóa. Hệ thống đánh giá bao gồm: thể chế, chính sách, nguồn lực, hạ tầng văn hóa, tiếp cận và tham gia văn hóa, di sản văn hóa, chuyển đổi số, công nghiệp văn hóa và sáng tạo.

Nhiều nội dung vốn khó lượng hóa trước đây nay đã được chuyển hóa thành các chỉ số cụ thể như: công khai minh bạch thông tin, sự tham gia của cộng đồng, số hóa dữ liệu văn hóa, dịch vụ công trực tuyến hay xã hội hóa nguồn lực văn hóa.

Cách tiếp cận này phù hợp với xu thế quản trị hiện đại của thế giới và các khuyến nghị của UNESCO về đo lường phát triển văn hóa bền vững.

Bộ chỉ số cũng thể hiện rõ tinh thần của thời đại số. Thay vì chỉ dựa trên số lượng thiết chế, hoạt động hay phong trào như trước, các yếu tố dữ liệu, chuyển đổi số, năng lực quản trị và khả năng tiếp cận của người dân đã được quan tâm nhiều hơn.

Văn hóa đang được nhìn nhận không chỉ là lĩnh vực bảo tồn các giá trị truyền thống mà còn là một không gian phát triển năng động, gắn với đổi mới sáng tạo và công nghệ.

Từ góc độ địa phương, đặc biệt là các nơi có nhiều tiềm năng văn hóa và di sản như Huế, Hà Nội, Quảng Nam hay Ninh Bình, công cụ đánh giá thống nhất trên phạm vi toàn quốc sẽ giúp nhìn rõ vị trí, xác định mặt mạnh và những lĩnh vực cần tiếp tục đầu tư.

Tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện công cụ quản trị văn hoá

Là một công cụ mới trong lĩnh vực rộng và đa dạng, V-Culture Index vẫn còn những nội dung có thể tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện thêm. Nhiều ý kiến từ các địa phương mong muốn bộ chỉ số trong tương lai phản ánh sâu hơn chất lượng, hiệu quả của các hoạt động văn hóa bên cạnh các yếu tố về nguồn lực và điều kiện phát triển.

Một số địa phương đề xuất nghiên cứu thêm các chỉ số liên quan đến mức độ hài lòng của người dân, môi trường văn hóa, đóng góp của văn hóa đối với tăng trưởng kinh tế, sự phát triển của công nghiệp văn hóa hoặc giá trị mà di sản văn hóa tạo ra cho cộng đồng.

Đối với các đô thị di sản như Huế, việc đánh giá vai trò của di sản với tư cách là nguồn lực phát triển cho du lịch văn hóa, công nghiệp sáng tạo, giáo dục cũng là nội dung cần quan tâm.

Ngoài ra, các nội dung về văn hóa số, bảo tàng số, thư viện số, dữ liệu số hay các ngành công nghiệp sáng tạo mới cũng có thể được nghiên cứu để bổ sung từng bước.

Việc dự thảo được đưa ra lấy ý kiến rộng rãi là cơ hội để các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu, chuyên gia và địa phương cùng tham gia đóng góp, bổ sung.

Quá trình tiếp thu, chỉnh lý trong thời gian tới được kỳ vọng sẽ giúp Bộ chỉ số văn hóa quốc gia phản ánh đầy đủ hơn thực tiễn phát triển của đất nước, trở thành công cụ hữu hiệu phục vụ công tác hoạch định chính sách và quản trị văn hóa trong giai đoạn mới.

Giá trị lớn của V-Culture Index không chỉ nằm ở những con số công bố trong tương lai, mà còn ở việc góp phần tạo dựng một tư duy mới: Văn hóa không chỉ cần được trân trọng và đầu tư, mà còn cần được đo lường, đánh giá và quản trị bằng những phương pháp khoa học, tạo tiền đề để văn hóa thực sự trở thành sức mạnh nội sinh và động lực tăng trưởng bền vững.