Việc triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 – 2035 phải bảo đảm đúng đối tượng, không đầu tư dàn trải, chú trọng cải thiện hạ tầng, tạo sinh kế và nâng cao chất lượng đời sống người dân.

Ngày 2/11/2026, Bộ Dân tộc và Tôn giáo ban hành Văn bản số 3523/BDTTG-VPQGDTMN gửi UBND các tỉnh, thành phố về việc triển khai những nội dung thuộc lĩnh vực dân tộc và tôn giáo trong Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) giai đoạn 2026 – 2035.

Một trong những định hướng xuyên suốt được Bộ nhấn mạnh là tập trung nguồn lực vào những địa bàn, nhóm đồng bào còn nhiều khó khăn, bảo đảm các chính sách hỗ trợ đến đúng đối tượng, tạo chuyển biến thực chất về điều kiện sống và cơ hội phát triển.

Triển khai đồng bộ 7 nhóm chính sách đặc thù

Theo yêu cầu của Bộ Dân tộc và Tôn giáo, các địa phương cần tổ chức thực hiện hiệu quả 7 nhóm chính sách đặc thù được quy định tại Phụ lục VII, Nghị định số 387/2026/NĐ-CP về nội dung, cơ chế, chính sách thực hiện Chương trình MTQG phát triển văn hóa – xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 – 2035.

Một trong những định hướng xuyên suốt được Bộ nhấn mạnh là tập trung nguồn lực vào những địa bàn, nhóm đồng bào còn nhiều khó khăn,

Các nhóm chính sách tập trung vào những lĩnh vực có tác động trực tiếp đến đời sống và khả năng phát triển của đồng bào, gồm: phân định địa bàn, đối tượng và quản lý dữ liệu; đầu tư hạ tầng đặc thù; giải quyết nhu cầu về đất ở, nhà ở, đất sản xuất và các điều kiện thiết yếu; hỗ trợ phát triển sản xuất, sinh kế đặc thù; đào tạo, bồi dưỡng cán bộ là người dân tộc thiểu số.

Bên cạnh đó, chính sách còn hướng đến các dân tộc đang gặp nhiều khó khăn, có khó khăn đặc thù và đồng bào sinh sống tại vùng lõi khu bảo tồn, vườn quốc gia.

Nhóm chính sách thứ bảy tập trung xây dựng các điển hình tiên tiến, phát huy vai trò người có uy tín và tăng cường công tác tuyên truyền, vận động trong cộng đồng.

Đối với việc xây dựng, nhân rộng điển hình tiên tiến, Bộ lưu ý các địa phương phải lựa chọn, biểu dương đúng đối tượng, bảo đảm tính thiết thực và sức lan tỏa trong cộng đồng.

Đặc biệt, cần phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín, chức sắc, chức việc tôn giáo trong vận động nhân dân, hòa giải các vấn đề phát sinh, tham gia giám sát và xây dựng mô hình tự quản tại cơ sở.

Công tác tuyên truyền cũng cần đổi mới theo hướng gần dân, sát thực tiễn. Trong đó, ưu tiên hình thức tuyên truyền trực tiếp, sử dụng tiếng dân tộc thiểu số, phù hợp với phong tục, tập quán và khả năng tiếp cận thông tin của từng cộng đồng. Đây là yếu tố quan trọng giúp người dân hiểu rõ chính sách, chủ động tham gia và phát huy hiệu quả các chương trình hỗ trợ. 

Không đầu tư dàn trải, tập trung giải quyết những nhu cầu thiết yếu

Điểm đáng chú ý trong chỉ đạo lần này là yêu cầu ưu tiên nguồn lực ở mức cao nhất cho các xã, thôn đặc biệt khó khăn, địa bàn biên giới, các dân tộc thiểu số rất ít người, những dân tộc còn gặp nhiều khó khăn, có khó khăn đặc thù và nhóm có nguy cơ tụt hậu.

Bộ yêu cầu bảo đảm các chính sách hỗ trợ đến đúng đối tượng, tạo chuyển biến thực chất về điều kiện sống và cơ hội phát triển

Việc phân bổ nguồn lực phải được thực hiện đồng bộ, xuyên suốt trên nhiều lĩnh vực, từ hạ tầng, sinh kế, giáo dục, y tế, văn hóa đến chuyển đổi số.

Trong đó, cần chú trọng đầu tư các công trình nước sinh hoạt, hỗ trợ đất ở, nhà ở, đất sản xuất; bố trí dân cư tại những khu vực bảo đảm an toàn và tổ chức sản xuất phù hợp với điều kiện thực tế.

Định hướng này đặt ra yêu cầu các địa phương phải đánh giá đúng nhu cầu, xác định rõ những khó khăn cần ưu tiên giải quyết, tránh tình trạng phân tán nguồn vốn khiến hiệu quả đầu tư không đạt như kỳ vọng.

Bộ Dân tộc và Tôn giáo nhấn mạnh nguyên tắc không phân bổ vốn dàn trải, không loại bỏ các khoản hỗ trợ trực tiếp cho người dân để chuyển nguồn lực sang những nội dung dễ triển khai hơn.

Đây là yêu cầu cần được quán triệt ngay từ khâu xây dựng kế hoạch đến tổ chức thực hiện, bảo đảm chính sách không chỉ được triển khai trên văn bản mà phải thực sự đi vào cuộc sống.

Thực tế, đối với những địa bàn còn nhiều thiếu thốn, việc tiếp cận nước sạch, nhà ở, đất sản xuất, dịch vụ giáo dục và y tế vẫn là những nhu cầu thiết yếu. Do đó, đầu tư hạ tầng cần gắn với hỗ trợ sinh kế, tạo điều kiện để người dân ổn định cuộc sống, phát triển sản xuất và từng bước nâng cao khả năng tự chủ về kinh tế.

Cùng với đó, việc ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý dữ liệu địa bàn, đối tượng thụ hưởng và tổ chức thực hiện chính sách cũng có ý nghĩa quan trọng, góp phần nâng cao tính minh bạch, hạn chế trùng lặp, bỏ sót đối tượng và tăng hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Đẩy nhanh giải ngân, chủ động chuẩn bị nguồn vốn năm 2027

Bên cạnh yêu cầu về định hướng và phân bổ nguồn lực, Bộ Dân tộc và Tôn giáo cũng đặt ra những nhiệm vụ cụ thể về tiến độ thực hiện, giải ngân và chuẩn bị kế hoạch vốn cho giai đoạn tiếp theo.

Bộ cũng lưu ý các địa phương không tự ý gia hạn thời gian thực hiện đối với nguồn vốn được phép kéo dài vượt quá thời hạn quy định.

Theo đó, các địa phương cần khẩn trương đẩy nhanh tiến độ thực hiện, giải ngân nguồn vốn giai đoạn 2021 – 2025 được kéo dài đến hết ngày 31/12/2026.

Quá trình thực hiện phải được rà soát chặt chẽ, bảo đảm đúng quy định, không để tồn đọng kéo dài làm ảnh hưởng đến hiệu quả các chương trình và quyền lợi của người dân.

Các địa phương cần phối hợp đối soát với Kho bạc Nhà nước về số dư vốn, các khoản tạm ứng, ứng trước, kế hoạch vốn, mã dự án và hồ sơ thanh toán.

Những khó khăn, vướng mắc phát sinh phải được kịp thời xử lý, đặc biệt không để quá trình chuyển đổi dữ liệu làm gián đoạn việc thực hiện chính sách hoặc ảnh hưởng đến quyền lợi của đối tượng thụ hưởng.

Bộ cũng lưu ý các địa phương không tự ý gia hạn thời gian thực hiện đối với nguồn vốn được phép kéo dài vượt quá thời hạn quy định.

Đối với năm 2027, UBND các tỉnh, thành phố cần chủ động xây dựng kế hoạch và dự toán ngân sách. Việc lập, phân bổ và giao vốn từ Trung ương về địa phương được thực hiện theo cơ chế của 4 Chương trình MTQG trước hợp nhất. Sau khi được giao vốn, việc phân bổ, quản lý và sử dụng nguồn vốn sẽ thực hiện theo quy định tại Nghị định số 387/2026/NĐ-CP.

Đặc biệt, trong thời hạn 90 ngày làm việc kể từ ngày 12/10/2026, các địa phương phải hoàn thành việc rà soát, phân loại nhiệm vụ và danh mục dự án.

Trường hợp phát sinh nhu cầu điều chỉnh kế hoạch đầu tư công trung hạn vốn ngân sách Trung ương giai đoạn 2026 – 2030, địa phương cần gửi đề xuất về Bộ Tài chính để xem xét, xử lý theo thẩm quyền.

Chương trình MTQG giai đoạn 2026 – 2035 hướng đến mục tiêu thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, miền

Báo cáo rà soát ban đầu phải được UBND các tỉnh, thành phố gửi về Bộ Dân tộc và Tôn giáo (qua Văn phòng Quốc gia về Dân tộc và miền núi) trước ngày 15/11/2026.

Đây là cơ sở để Bộ tổng hợp, nắm bắt tình hình và hỗ trợ địa phương tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai.

Với việc triển khai đồng bộ 7 nhóm chính sách đặc thù, gắn phân bổ nguồn lực với những địa bàn và nhóm đồng bào cần được ưu tiên, Chương trình MTQG giai đoạn 2026 – 2035 hướng đến mục tiêu thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, miền.

Quan trọng hơn, hiệu quả chương trình cần được đo bằng những chuyển biến cụ thể trong đời sống người dân: có điều kiện sinh hoạt tốt hơn, có đất sản xuất, có sinh kế ổn định và cơ hội tiếp cận bình đẳng hơn với các dịch vụ thiết yếu.

Yêu cầu đặt ra đối với các địa phương không chỉ là hoàn thành tiến độ giải ngân hay các chỉ tiêu kế hoạch, mà còn phải bảo đảm mỗi nguồn lực được sử dụng đúng nơi, đúng đối tượng và tạo ra giá trị thiết thực.

Đây chính là nền tảng để chính sách dân tộc phát huy hiệu quả lâu dài, góp phần phát triển bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.