Khủng hoảng kép từ biến động giá dầu và tỷ giá

Femi Otedola là một trong những gương mặt nổi bật của giới kinh doanh Nigeria, người xây dựng nền tảng tài chính vững chắc từ lĩnh vực dầu khí trước khi mở rộng mạng lưới sang ngành điện lực và tài chính. Ông là người đặt nền móng cho Zenon Petroleum and Gas, tiếp đó thâu tóm cổ phần chi phối tại African Petroleum và tái cấu trúc doanh nghiệp này thành Forte Oil. Sự nghiệp của vị tỷ phú từng trải qua giai đoạn tăng trưởng bùng nổ nhờ nhu cầu tiêu thụ nhiên liệu khổng lồ tại thị trường nội địa Nigeria.

Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 đã bẻ gãy quỹ đạo tăng trưởng và đẩy ông vào tình thế cạn kiệt thanh khoản. Trong cuốn hồi ký Making It Big xuất bản năm 2025, Femi Otedola tiết lộ chi tiết về quyết định sai lầm khiến ông đánh mất phần lớn khối tài sản tích lũy. Vào thời điểm năm 2008, khi giá dầu thô vươn lên mức đỉnh 147 USD mỗi thùng, ông đặt niềm tin thị trường sẽ tiếp tục đi lên nên quyết định chi 500 triệu USD nhập khẩu một lô dầu diesel vào Nigeria.

Ngay khi lô hàng khổng lồ còn đang lênh đênh trên biển, giá dầu thế giới bất ngờ đảo chiều, rơi thẳng đứng xuống mức 34 USD mỗi thùng chỉ trong vài tháng ngắn ngủi. Lô hàng nhập khẩu với giá trần lập tức mất giá nghiêm trọng. Đi kèm với sự bốc hơi của giá trị hàng hóa là cú sốc tỷ giá tàn khốc. Các khoản vay tài trợ thương mại được bảo đảm bằng đồng USD trở thành gánh nặng khổng lồ khi đồng naira của Nigeria mất giá mạnh. Cùng lúc đó, sự suy giảm của thị trường chứng khoán khiến giá trị danh mục đầu tư cổ phiếu của ông bốc hơi nhanh chóng. Tổng thiệt hại được ghi nhận bao gồm hơn 480 triệu USD do giá dầu giảm, 258 triệu USD do đồng naira mất giá, 320 triệu USD tiền lãi vay tích lũy và 160 triệu USD từ sự sụt giảm của cổ phiếu.

Đánh đổi tài sản cứu thanh khoản và chiến lược tái thiết cơ đồ

Khối nợ khổng lồ của Femi Otedola phình to lên mức khoảng 220 tỷ naira tính theo tỷ giá bình quân năm 2012. Áp lực nợ nần làm thay đổi hoàn toàn thái độ của các tổ chức tín dụng. Vị doanh nhân chia sẻ rằng trong thời kỳ hưng thịnh, các ngân hàng liên tục trải thảm đỏ mời chào các khoản vay và tiền gửi. Nhưng khi hệ thống kinh doanh lao dốc, những đối tác từng vây quanh thu hút khách hàng lập tức chuyển sang chế độ đòi nợ gắt gao.

Để tìm đường lùi, ông buộc phải ngồi vào bàn đàm phán với Công ty Quản lý tài sản Nigeria, một tổ chức được lập ra với mục đích xử lý nợ xấu cho hệ thống ngân hàng. Để giải quyết nghĩa vụ tài chính, doanh nhân này chấp nhận ký quyết định chuyển giao hàng loạt tài sản cốt lõi. Khối tài sản phải từ bỏ bao gồm nhiều dự án bất động sản, hệ thống trạm xăng, kho chứa nhiên liệu, danh mục cổ phiếu và cả máy bay cá nhân. Theo dữ liệu công bố năm 2012, tổ chức này đã phê duyệt thỏa thuận thanh toán khoản nợ 141 tỷ naira, tương đương 907 triệu USD thời điểm đó, thông qua việc gán nợ tài sản và một khoản tiền mặt.

Giai đoạn thanh lý tài sản này được mô tả là quyết định cắt bỏ phần lớn cơ đồ để đổi lấy cơ hội tiếp tục tồn tại trên thương trường. Ngay trong năm 2012, sau khi dọn sạch các khoản nợ xấu, Femi Otedola bắt tay vào việc gây dựng lại hoạt động kinh doanh. Bám trụ với ngành dầu khí qua Forte Oil đến năm 2019, ông quyết định bán phần lớn cổ phần tại đây để chuyển hướng dòng vốn sang mảng điện lực thông qua pháp nhân Geregu Power. Chuỗi đầu tư tiếp tục được mở rộng sang lĩnh vực tài chính, giúp ông vươn lên giữ chức Chủ tịch tập đoàn tài chính First HoldCo, công ty mẹ của First Bank of Nigeria từ năm 2024. Thành công trong việc tái thiết cơ đồ không chỉ tái lập vị thế tỷ phú mà còn biến cuốn hồi ký của ông thành một tài liệu quý giá về nghệ thuật xử lý khủng hoảng và quản trị dòng tiền.