Theo đó, Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 255/2026/NĐ-CP về quản lý thuế đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết (có hiệu lực từ 1/7/2026), thay thế và kế thừa nhiều nội dung của Nghị định 132/2020/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi trước đây.

Đây được xem là một trong những thay đổi lớn nhất trong lĩnh vực quản lý giá chuyển nhượng và chống xói mòn cơ sở thuế tại Việt Nam trong nhiều năm trở lại đây.

* Nghị định số 255/2026/NĐ-CP quy định về quản lý thuế đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết, vậy khái niệm “giao dịch liên kết” được hiểu sao cho đúng?

- Khái niệm “giao dịch liên kết” theo Nghị định 255/2026/NĐ-CP được hiểu là các giao dịch kinh tế, tài chính phát sinh giữa các bên có quan hệ liên kết.

Theo đó, các loại giao dịch liên kết bao gồm hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa/dịch vụ, cho vay, chuyển nhượng tài sản hữu hình/vô hình, và chia sẻ nguồn lực giữa các bên có quan hệ liên kết. Quy định này loại trừ các giao dịch thuộc phạm vi điều chỉnh giá của Nhà nước. Để được coi là giao dịch liên kết, các hoạt động này phải diễn ra giữa các bên có mối quan hệ về vốn, quyền kiểm soát, điều hành hoặc đầu tư.

Nếu doanh nghiệp của bạn phát sinh bất kỳ giao dịch (mua, bán, thuê, mượn, vay, dịch vụ...) với các đối tác thuộc những mối quan hệ trên, các giao dịch đó được định nghĩa là giao dịch liên kết và phải tuân thủ việc kê khai, lập hồ sơ quản lý giá.

Điểm đáng chú ý là Nghị định mới không chỉ siết chặt quản lý đối với các tập đoàn đa quốc gia mà còn mở rộng phạm vi xác định quan hệ liên kết, tăng trách nhiệm kê khai, minh bạch hóa dữ liệu và đồng thời giảm gánh nặng tuân thủ cho các doanh nghiệp có rủi ro thấp.

*Xin hỏi quan hệ mượn tiền, cho vay tiền cũng có thể bị xem là quan hệ liên kết không?

- Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất nằm ở quy định về xác định quan hệ liên kết.

Theo Nghị định 255/2026/NĐ-CP, ngoài các trường hợp góp vốn, sở hữu cổ phần như trước đây, doanh nghiệp và cá nhân có thể bị xác định là có quan hệ liên kết thông qua các giao dịch vay, cho vay, mượn hoặc cho mượn vốn nếu giá trị giao dịch đạt ngưỡng luật định.

Điều này đồng nghĩa với việc nhiều giao dịch tài chính nội bộ vốn trước đây không thuộc diện giao dịch liên kết thì từ năm 2026 có thể phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kê khai, xác định giá giao dịch liên kết và lập hồ sơ theo quy định.

Đây là thay đổi có tác động lớn đến doanh nghiệp gia đình, tập đoàn tư nhân và các mô hình công ty có sử dụng nguồn vốn vay từ cá nhân điều hành hoặc cổ đông lớn.

*Vậy trường hợp tổ chức tín dụng chỉ đứng ra bảo lãnh khoản vay cho doanh nghiệp thì có làm phát sinh quan hệ liên kết không, thưa Luật sư?

- Câu trả lời là không. Bên cạnh việc mở rộng phạm vi, Nghị định mới cũng làm rõ các trường hợp không được coi là quan hệ liên kết.

Theo đó, trường hợp bên bảo lãnh là tổ chức tín dụng hoạt động độc lập, không trực tiếp điều hành, kiểm soát hoặc đầu tư vào doanh nghiệp vay vốn thì việc bảo lãnh không làm phát sinh quan hệ liên kết.

Quy định này được cộng đồng doanh nghiệp đánh giá là phù hợp với thực tiễn hoạt động tín dụng và loại bỏ được nhiều vướng mắc trong quá trình thanh tra, kiểm tra thuế những năm qua.

* Được biết, bằng Nghị định 255/2026/NĐ-CP, lần đầu tiên Việt Nam xây dựng cơ chế quản lý dựa trên dữ liệu quốc gia, Luật sư có thể phân tích sâu sắc cơ chế quản lý này?

- Một thay đổi quan trọng khác là cơ quan thuế sẽ sử dụng đồng thời nhiều nguồn dữ liệu để phân tích, xác định và quản lý giá giao dịch liên kết.

Ngoài cơ sở dữ liệu thương mại như trước đây, cơ quan thuế còn được sử dụng dữ liệu quốc gia, dữ liệu quản lý thuế và các cơ sở dữ liệu công khai khác.

Đặc biệt, Nghị định cũng quy định rõ thứ tự ưu tiên sử dụng dữ liệu, bao gồm:

- Cơ sở dữ liệu quốc gia;

- Dữ liệu công khai;

- Dữ liệu thương mại;

- Dữ liệu quản lý của cơ quan thuế.

Việc chuẩn hóa nguồn dữ liệu được kỳ vọng sẽ giảm đáng kể tình trạng mỗi cơ quan sử dụng một nguồn dữ liệu khác nhau dẫn đến kết quả xác định giá giao dịch liên kết không thống nhất như trước đây.

* Một trong những điểm mới của Nghị định 255/2026/NĐ-CP mà doanh nghiệp hết sức quan tâm là quy định về Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia (CbCR). Luật sư có thể phân tích kỹ hơn về điểm mới và những lưu ý đối với doanh nghiệp xung quanh quy định về Báo cáo CbCR?

- Đối với các tập đoàn đa quốc gia, Nghị định 255/2026/NĐ-CP đã sửa đổi toàn diện quy định về Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia (Country by Country Report - CbCR).

Đáng chú ý, ngưỡng doanh thu hợp nhất toàn cầu để xác định nghĩa vụ lập Báo cáo CbCR được điều chỉnh tương đương mức 750 triệu Euro theo chuẩn OECD và Chương trình chống xói mòn cơ sở thuế toàn cầu (BEPS Action 13).

Đồng thời, Nghị định cũng quy định cụ thể các trường hợp: Không phải nộp Báo cáo CbCR tại Việt Nam; Phải nộp Báo cáo CbCR tại Việt Nam; Trường hợp tổ chức được chỉ định thay mặt tập đoàn thực hiện nghĩa vụ báo cáo; Trách nhiệm cập nhật thông tin khi có thay đổi.

Đây là bước tiến lớn nhằm đồng bộ hóa pháp luật Việt Nam với các tiêu chuẩn thuế quốc tế đang được hơn 140 quốc gia áp dụng. Ngưỡng miễn lập hồ sơ giao dịch liên kết tăng mạnh từ 200 tỷ lên 500 tỷ đồng.

Một trong những nội dung được cộng đồng doanh nghiệp quan tâm nhất là việc nâng ngưỡng doanh thu được miễn lập Hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết.

Theo quy định mới, doanh nghiệp có doanh thu dưới 500 tỷ đồng có thể thuộc diện miễn lập hồ sơ nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định. Trước đây, ngưỡng doanh thu này chỉ là 200 tỷ đồng.

Việc nâng ngưỡng lên 500 tỷ đồng giúp giảm đáng kể chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời cho phép cơ quan thuế tập trung nguồn lực vào các trường hợp có rủi ro chuyển giá cao hơn.

* Giới chuyên gia đánh giá, bằng các quy định của Nghị định 255/2026/NĐ-CP, cơ quan thuế chuyển từ “quản lý rủi ro” sang “hỗ trợ tuân thủ”, quan điểm của Luật sư về vấn đề này?

- Tôi cho rằng đây là đánh giá chuẩn xác. Nghị định mới mang tính định hướng quản lý là cơ quan thuế không còn chỉ tập trung vào thanh tra và xử phạt sau vi phạm mà chuyển dần sang mô hình hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ tự nguyện. Theo Nghị định mới, cơ quan thuế sẽ:

-Công bố tỷ suất lợi nhuận ngành theo từng lĩnh vực;

-Hỗ trợ doanh nghiệp xác định giá giao dịch liên kết;

-Xây dựng chương trình hỗ trợ tuân thủ tự nguyện;

-Hỗ trợ giảm rủi ro trong kê khai thuế. Đây là xu hướng quản lý hiện đại đang được Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) cũng như nhiều quốc gia phát triển áp dụng nhằm giảm chi phí tuân thủ và tăng tính minh bạch trong quản lý thuế.

Những điều doanh nghiệp cần làm ngay:

Đối với các doanh nghiệp có công ty mẹ, công ty con, doanh nghiệp cùng tập đoàn, doanh nghiệp vay vốn từ cổ đông hoặc có giao dịch với bên có liên quan, việc rà soát lại toàn bộ cấu trúc giao dịch liên kết là yêu cầu cấp thiết.

Các doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý:

* Rà soát lại các khoản vay nội bộ, khoản cho vay giữa cá nhân và doanh nghiệp; * Đánh giá lại khả năng phát sinh quan hệ liên kết theo quy định mới;

* Xác định nghĩa vụ lập Hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết;

* Kiểm tra khả năng phát sinh nghĩa vụ nộp Báo cáo CbCR;

* Chuẩn bị hệ thống dữ liệu và hồ sơ giải trình phù hợp.

(Thạc sỹ, Luật sư Lê Văn Thuyết)

* Với kiến thức và kinh nghiệm trong lĩnh vực tư vấn đầu tư, tư vấn doanh nghiệp…, Luật sư có những lưu ý quan trọng gì dành cho doanh nghiệp khi thực thi Nghị định 255/2026/NĐ-CP?

- Nghị định 255/2026/NĐ-CP cho thấy xu hướng quản lý thuế của Việt Nam đang chuyển mạnh từ mô hình quản lý thủ công sang quản lý dựa trên dữ liệu lớn, kết nối thông tin và chuẩn mực quốc tế.

Đối với các doanh nghiệp đa quốc gia, đây là bước đi tất yếu nhằm chống chuyển giá và chống xói mòn cơ sở thuế. Tuy nhiên, đối với doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là doanh nghiệp gia đình và các tập đoàn tư nhân lớn, việc mở rộng khái niệm quan hệ liên kết có thể khiến nhiều giao dịch vốn được xem là “nội bộ” nay trở thành đối tượng phải kê khai và giải trình với cơ quan thuế.

Trong bối cảnh dữ liệu ngày càng minh bạch và khả năng đối chiếu thông tin ngày càng cao, tư duy “đến lúc thanh tra mới chuẩn bị hồ sơ” có lẽ sẽ không còn phù hợp. Từ năm 2026 trở đi, quản trị thuế không còn là câu chuyện của bộ phận kế toán mà đã trở thành một phần của chiến lược quản trị doanh nghiệp và quản trị rủi ro pháp lý- đó là điều doanh nghiệp hết sức lưu ý.

*Xin cảm ơn Luật sư!