Hôm nay, thứ Sáu ngày 13/11, trên đường đi, tôi lại bắt gặp một hình ảnh đã từng khiến mình nhiều lần trăn trở. Đó là một người đàn ông lớn tuổi ngồi bên đường, trước mặt là những con rùa được đặt trên một cục gạch, phơi mình dưới cái nắng trưa gay gắt để chờ người mua.

Người ta thường quan niệm thứ Sáu ngày 13 là ngày không may mắn, là ngày nên hạn chế ra đường, tránh những việc quan trọng. Nhưng với tôi, hôm nay lại là một ngày khiến mình nhận ra rằng, đôi khi điều đáng sợ không nằm ở những quan niệm may rủi, mà nằm ở sự thờ ơ của con người trước những sinh vật nhỏ bé đang cần được bảo vệ.

Tôi đã từng nhiều lần đi ngang qua khu vực này và bắt gặp người đàn ông nói trên. Mỗi lần như vậy, ông lại có vài con rùa được mang ra đặt trên những viên gạch bên đường để bán. Nhìn những con vật nhỏ bé nằm bất động giữa trời nắng nóng, tôi không khỏi xót xa.

Những lần trước, tôi đều ghé lại, mua những con rùa ông đang bán rồi khuyên nhủ ông không nên tiếp tục việc làm này. Tôi giải thích rằng rùa hoang dã là động vật cần được bảo vệ; việc săn bắt, vận chuyển, nuôi nhốt và mua bán các loài thuộc danh mục được bảo vệ có thể bị xử lý theo quy định pháp luật.

Tôi cũng mong ông hiểu rằng những con vật ấy không đơn thuần là món hàng để kiếm thêm vài đồng tiền. Sau mỗi lần được khuyên bảo, người đàn ông đều hứa sẽ không tiếp tục bán rùa nữa. Thế nhưng, lời hứa ấy dường như chỉ dừng lại ở thời điểm tôi rời đi. Bởi rồi những lần sau, khi đi ngang qua, tôi vẫn bắt gặp hình ảnh quen thuộc: ông ngồi bên đường, những chú rùa lại nằm trên cục gạch, tiếp tục chờ người mua.

Và hôm nay cũng vậy. Tôi dừng xe, tiến lại gần và phát hiện trước mặt ông có những con rùa đang nằm phơi mình dưới nắng. Tôi đã mua được hai con, đồng thời tiếp tục khuyên ông không nên bắt và đem những loài động vật này ra bán.

Hai con rùa được đưa khỏi nơi bày bán, nhưng trong lòng tôi vẫn còn nhiều suy nghĩ. Tôi tự hỏi, mình đã mua và giải cứu bao nhiêu lần nữa thì tình trạng này mới chấm dứt? Nếu hôm nay có người mua, ngày mai sẽ có người khác mang rùa đến bán. Nếu người bán vẫn tiếp tục kiếm được tiền, còn người mua vẫn xem rùa hoang dã như một món hàng bình thường, thì vòng luẩn quẩn ấy sẽ còn tiếp diễn.

Điều đáng buồn không chỉ là những con rùa bị bắt khỏi môi trường tự nhiên, mà còn là sự thiếu hiểu biết hoặc xem nhẹ các quy định pháp luật về bảo vệ động vật hoang dã. Không phải ai cũng biết rằng Việt Nam có nhiều loài rùa nằm trong danh mục động vật nguy cấp, quý, hiếm, được ưu tiên bảo vệ hoặc thuộc các danh mục quản lý, bảo vệ theo quy định.

 Tùy từng loài, hành vi săn bắt, tàng trữ, vận chuyển, quảng cáo, mua bán trái phép có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm. Việc một người mang rùa ra bán bên đường không thể chỉ nhìn nhận đơn giản là hoạt động mua bán nhỏ lẻ. Cần xác định chính xác loài rùa, nguồn gốc và các tình tiết liên quan để xem xét trách nhiệm theo quy định pháp luật. Tuy nhiên, nếu đó là những loài thuộc diện được bảo vệ thì việc khai thác, mua bán trái phép là hành vi cần được phát hiện và xử lý nghiêm.

Một hình ảnh khiến tôi day dứt nhất là những chú rùa phải nằm trên cục gạch giữa cái nắng trưa nóng bỏng. Chúng không thể tự tìm đường trở về môi trường sống, không thể lên tiếng cầu cứu, cũng chẳng thể chống lại bàn tay con người đã bắt chúng khỏi thiên nhiên. Rùa vốn là loài vật có vai trò nhất định trong hệ sinh thái.

Mỗi loài đều có vị trí riêng trong tự nhiên. Việc săn bắt, tận thu và mua bán động vật hoang dã không chỉ đe dọa sự tồn tại của từng cá thể mà còn ảnh hưởng đến sự cân bằng sinh thái và đa dạng sinh học. Tôi hiểu rằng việc bỏ tiền mua những con rùa từ người bán để đưa chúng trở lại tự nhiên có thể chỉ giải quyết được một phần rất nhỏ của vấn đề.

Thậm chí, nếu việc mua lại diễn ra thường xuyên, vô tình còn có thể khiến người bán có thêm động lực tiếp tục bắt và bán. Nhưng khi chứng kiến những sinh vật bé nhỏ nằm dưới nắng nóng, tôi không đành lòng quay đi.

Dẫu vậy, để bảo vệ chúng một cách đúng đắn và lâu dài, không thể chỉ dựa vào lòng tốt của một vài cá nhân. Những cá thể rùa được phát hiện cần được xác định loài, đánh giá tình trạng sức khỏe và chuyển giao cho cơ quan chức năng hoặc đơn vị cứu hộ có chuyên môn để xử lý, chăm sóc và tái thả đúng môi trường sống khi đủ điều kiện.

Không phải mọi cá thể rùa đều có thể tự ý thả ở bất kỳ nơi nào. Câu chuyện hôm nay cũng đặt ra trách nhiệm đối với chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng. Những điểm thường xuyên xuất hiện tình trạng mua bán động vật hoang dã cần được kiểm tra, xác minh.

Công tác tuyên truyền pháp luật cần được thực hiện thường xuyên, đồng thời phải có biện pháp ngăn chặn, xử lý đối với những trường hợp cố tình vi phạm. Bởi nếu chỉ nhắc nhở rồi để tình trạng tái diễn nhiều lần, những lời tuyên truyền sẽ khó đạt được hiệu quả như mong muốn.

Bảo vệ động vật hoang dã không thể chỉ dừng lại ở khẩu hiệu, mà cần được thể hiện bằng hành động cụ thể, sự vào cuộc của cơ quan chức năng và ý thức trách nhiệm của cộng đồng. Tôi không biết ngày mai, khi đi ngang qua con đường ấy, người đàn ông lớn tuổi kia có còn ngồi đó hay không. Tôi cũng không biết lời khuyên của mình hôm nay có khiến ông thay đổi suy nghĩ hay không. Nhưng tôi vẫn mong rằng ông sẽ hiểu: kiếm tiền bằng việc bắt những sinh vật hoang dã đem bán không phải là cách mưu sinh đúng đắn, nhất là khi hành vi ấy có thể vi phạm pháp luật.

Thứ Sáu ngày 13, người ta có thể gọi đó là ngày xấu. Riêng tôi, tôi không nghĩ như vậy. Một ngày chỉ thực sự đáng buồn khi con người nhìn thấy những sinh vật yếu ớt bị tổn thương mà vẫn thản nhiên bước qua; khi thiên nhiên bị tàn phá nhưng chúng ta lại xem đó là chuyện bình thường. Hai chú rùa hôm nay có thể đã thoát khỏi cảnh nằm phơi mình trên cục gạch giữa trời nắng gắt. Nhưng còn biết bao nhiêu cá thể khác đang bị săn bắt, nhốt giữ và mua bán ở những nơi chúng ta chưa nhìn thấy?

Đừng đợi đến khi một loài động vật biến mất khỏi thiên nhiên mới bắt đầu nói về hai chữ bảo tồn. Đừng xem những chú rùa nhỏ bé là món hàng kiếm tiền, bởi chúng cũng là một phần của sự sống.

Bảo vệ động vật hoang dã không phải là việc của riêng kiểm lâm, công an hay cơ quan chức năng. Đó là trách nhiệm của tất cả chúng ta. Đôi khi, chỉ cần không mua một con rùa, không tiếp tay cho một người săn bắt, không làm ngơ trước một hành vi vi phạm và kịp thời thông báo cho cơ quan chức năng, chúng ta đã góp phần giữ lại một sự sống cho thiên nhiên. Và có lẽ, đó mới là ý nghĩa đẹp nhất.