Thực trạng đáng báo động tại các địa phương

Trước tình trạng nhiều công trình mang đậm dấu ấn văn hóa, lịch sử của xứ Thanh đang đứng trước nguy cơ trở thành phế tích, UBND tỉnh Thanh Hóa đã xây dựng kế hoạch hành động cho giai đoạn 5 năm tới.

Mục tiêu trọng tâm là bảo vệ các giá trị kiến trúc nghệ thuật nguyên bản, đồng thời biến di sản thành nguồn lực hiệu quả để phát triển kinh tế - xã hội và du lịch địa phương.

Theo danh mục đã được phê duyệt, có tổng cộng 138 dự án sẽ được đưa vào lộ trình tu bổ. Cấu trúc danh mục bao gồm:

02 dự án trọng điểm tại Di sản Văn hóa thế giới Thành nhà Hồ.

27 di tích cấp quốc gia đang trong tình trạng báo động.

109 di tích cấp tỉnh ghi nhận sự xuống cấp trên diện rộng.

Thành nhà Hồ tiếp tục được xác định là ưu tiên hàng đầu với hai hạng mục cấp thiết: tu sửa tường thành đá và triển khai các biện pháp gia cố, chống sạt lở tại những đoạn đê bao nguy hiểm nhằm duy trì giá trị nổi bật toàn cầu đã được UNESCO công nhận.

Chiến lược tu bổ bền vững và huy động nguồn lực

Hàng loạt công trình kiến trúc cổ trên địa bàn tỉnh hiện đang phải "gồng mình" chống chọi với sự tàn phá của thời gian.

Tại nhiều di tích có tuổi đời hàng trăm năm, tình trạng mối mọt ăn mòn kết cấu gỗ, tường nứt nẻ, nền sụt lún đã trở nên phổ biến. Nhiều nơi phải sử dụng cột sắt hoặc khung thép làm giá đỡ tạm thời để ngăn chặn nguy cơ đổ sập bất cứ lúc nào.

Dấu hiệu hư hại hiện hữu rõ rệt tại các điểm di tích Đền Quang Trung (Lạch Bạng) hiện phải phủ mái tôn và dựng khung sắt để chống dột.

Đền Đề Lĩnh (Sầm Sơn) tình trạng mối mọt nghiêm trọng ở hệ thống vì kèo và xà gỗ.

Các đình cổ như Đình Quan Chiêm, Chánh Lộc, Bái Sơn đều nằm trong danh sách cần can thiệp khẩn cấp.

UBND tỉnh Thanh Hóa nhấn mạnh nguyên tắc tu bổ phải giữ gìn tối đa các yếu tố gốc, ưu tiên kỹ thuật và vật liệu truyền thống để không làm biến dạng giá trị nguyên bản.

Đối tượng ưu tiên sẽ là các di tích kiến trúc gỗ tiêu biểu, những công trình xuống cấp nặng tại các vùng khó khăn, nơi khó thực hiện xã hội hóa.

Đáng chú ý, kế hoạch lần này đề cao vai trò của cộng đồng thông qua việc tham vấn các chuyên gia, nghệ nhân và thiết lập các tổ giám sát cộng đồng nhằm đảm bảo tính minh bạch và độ chính xác lịch sử của dự án.

Về phương án tài chính, Thanh Hóa sẽ huy động tổng lực từ ngân sách các cấp và nguồn xã hội hóa.

Trong đó, ngân sách tỉnh dự kiến đóng góp tối đa 50 tỷ đồng mỗi năm, tương đương mức đầu tư 250 tỷ đồng cho cả giai đoạn 2026 - 2030.