Thủ tục thuế tối giản trong 36 tháng mở lối cho hộ kinh doanh chuyển đổi

Việc Quốc hội thông qua Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa đánh dấu bước chuyển rõ rệt trong chính sách dành cho khu vực kinh tế này, từ hỗ trợ tháo gỡ khó khăn sang tạo điều kiện phát triển lâu dài. Một trong những trọng tâm của luật là thiết kế hệ thống quy định đồng bộ khuyến khích hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh chuyển đổi mô hình lên doanh nghiệp với thủ tục tinh gọn và chi phí ban đầu thấp.

Theo quy định mới, doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh được kế thừa toàn bộ quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp theo pháp luật. Thời hạn cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp được rút ngắn xuống còn 1 ngày làm việc kể từ khi cơ quan đăng ký kinh doanh tiếp nhận hồ sơ hợp lệ. Đơn vị chuyển đổi được miễn một số khoản phí, lệ phí khi đăng ký lần đầu và được tiếp tục sử dụng các giấy phép, giấy chứng nhận còn hiệu lực đã cấp cho hộ kinh doanh trước đó nếu không thay đổi điều kiện kinh doanh thực tế.

Điểm nhấn đáng chú ý trong chính sách hỗ trợ trực tiếp về thuế là cơ chế chuyển tiếp trong thời hạn 36 tháng kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu. Trong giai đoạn này, doanh nghiệp chuyển đổi được áp dụng cơ chế kê khai, nộp thuế, chế độ kế toán cùng biểu mẫu, báo cáo tối giản tương tự doanh nghiệp siêu nhỏ trước khi thực hiện theo quy mô tương ứng khi hết thời hạn. Xuyên suốt 36 tháng, người nộp thuế còn được cơ quan chức năng hướng dẫn miễn phí, cảnh báo về mức độ tuân thủ pháp luật và hỗ trợ chi phí dịch vụ kế toán. Luật cũng quy định chính sách miễn phí sử dụng nền tảng số, phần mềm kế toán dùng chung và hỗ trợ chi phí ứng dụng các giải pháp số.

Đối với doanh nghiệp chuyển đổi lựa chọn mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do một cá nhân làm chủ sở hữu và đáp ứng quy mô doanh nghiệp siêu nhỏ, luật cho phép tổ chức bộ máy quản trị tinh gọn, không bắt buộc có Chủ tịch công ty hoặc kế toán trưởng. Nhóm doanh nghiệp này đồng thời được lựa chọn phương pháp tính thuế theo khoản 3 Điều 9 của Luật. Theo ông Nguyễn Văn Được, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn Thuế Trọng Tín, quy định này tạo sự đồng bộ giữa chính sách dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa với chủ trương khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi, giúp người kinh doanh thuận lợi hơn khi thay đổi mô hình hoạt động.

Mở rộng ưu đãi thuế suất, miễn thuế 3 năm và trao quyền chọn cách tính thuế

Cùng với chính sách dành cho khu vực chuyển đổi, Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa thiết kế ưu đãi thuế phù hợp với từng nhóm đối tượng từ doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp mới thành lập đến doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Doanh nghiệp siêu nhỏ và doanh nghiệp nhỏ được áp dụng mức thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) thấp hơn mức phổ thông theo pháp luật về thuế TNDN. Cụ thể, doanh nghiệp có tổng doanh thu năm không quá 3 tỷ đồng áp dụng thuế suất 15%, còn doanh nghiệp có tổng doanh thu năm trên 3 tỷ đồng đến 50 tỷ đồng áp dụng thuế suất 17% khi đáp ứng đủ điều kiện theo quy định.

Đi kèm với chính sách thuế suất thấp, Quốc hội đã thông qua quy định miễn thuế TNDN trong 3 năm đầu đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa thành lập mới theo quy định của pháp luật về thuế TNDN. Đặc biệt, chính sách thuế lần này mở rộng quyền chủ động cho người nộp thuế khi cho phép doanh nghiệp có tổng doanh thu năm không quá 10 tỷ đồng, hoặc theo mức điều chỉnh của Chính phủ trong từng thời kỳ, được lựa chọn phương pháp tính thuế theo quy định của pháp luật về thuế TNDN. Riêng nhóm doanh nghiệp siêu nhỏ tiếp tục được áp dụng chế độ kế toán và các thủ tục hành chính thuế đơn giản.

Đánh giá cao bước tiến này, ông Nguyễn Văn Được nhấn mạnh Nhà nước đã trao quyền thực chất cho người nộp thuế được lựa chọn phương pháp tính thuế thuận tiện và tối ưu nhất đối với hoạt động của mình. Việc giao Chính phủ điều chỉnh ngưỡng doanh thu 10 tỷ đồng theo từng thời kỳ giúp chính sách bám sát điều kiện kinh tế, xã hội và thực tiễn triển khai. Với những đơn vị có bộ máy kế toán chưa hoàn thiện hoặc năng lực chuyên môn còn hạn chế, phương pháp tính thuế theo tỷ lệ % trên doanh thu giúp đơn giản hóa việc xác định nghĩa vụ ngân sách. Ngược lại, các doanh nghiệp tổ chức kế toán bài bản, xác định đầy đủ doanh thu và chi phí có thể lựa chọn phương pháp tính thuế trên thu nhập chịu thuế.

Bên cạnh doanh nghiệp quy mô nhỏ, Điều 9 của luật hướng dòng ưu đãi thuế vào lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ chiến lược, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững để nâng cao năng lực cạnh tranh. Doanh nghiệp nhỏ và vừa hoạt động trong lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ chiến lược được hưởng ưu đãi thuế TNDN theo pháp luật về thuế TNDN và pháp luật về công nghệ cao. Thu nhập từ hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo, công ty quản lý quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo và tổ chức trung gian hỗ trợ được miễn, giảm thuế TNDN theo quy định.

Chính sách thuế mới cũng mở rộng ưu đãi cho dòng vốn đầu tư và nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực khởi nghiệp sáng tạo. Thu nhập từ chuyển nhượng cổ phần, phần vốn góp cùng các quyền liên quan đến góp vốn, mua cổ phần, phần vốn góp vào doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo thuộc diện miễn thuế thu nhập cá nhân (TNCN) và thuế TNDN. Chuyên gia, nhà khoa học làm việc tại doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo được miễn, giảm thuế TNCN đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công. Ngoài ra, quỹ đầu tư mạo hiểm tư nhân dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo không thuộc đối tượng nộp thuế TNDN, còn nhà đầu tư cá nhân góp vốn vào quỹ được miễn thuế TNCN theo quy định pháp luật.

Lấy doanh nghiệp làm trung tâm để chính sách phát huy hiệu quả thực chất

Bà Lê Thị Yến, CEO Công ty TNHH Tư vấn Thuế Hà Nội (Hanoitax) đánh giá việc đổi tên từ Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa thành Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa thể hiện sự thay đổi có ý nghĩa trong tư duy xây dựng chính sách, khẳng định hỗ trợ là phương tiện còn phát triển doanh nghiệp mới là mục tiêu cuối cùng. Các chính sách ưu đãi thuế, đơn giản hóa thủ tục và cắt giảm chi phí tuân thủ mang lại giá trị thiết thực, giúp doanh nghiệp giảm gánh nặng giai đoạn đầu để ổn định hoạt động và từng bước nâng cao năng lực quản trị.

Để đạo luật đi vào cuộc sống hiệu quả khi có hiệu lực từ ngày 1/7/2027, bà Lê Thị Yến cho rằng khâu tổ chức thực hiện cần lấy doanh nghiệp làm trung tâm, tiếp tục đơn giản hóa thủ tục, phân loại rõ nhu cầu hỗ trợ và chủ động cung cấp thông tin giúp người nộp thuế nắm bắt đầy đủ quyền lợi cũng như lộ trình tiếp cận. Đối với hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp, cơ quan quản lý cần ban hành hướng dẫn cụ thể về kế thừa tài sản, hợp đồng, giấy phép, phương pháp tính thuế, điều kiện hưởng ưu đãi, hóa đơn, kế toán và cách thức xử lý nghĩa vụ thuế trước, sau chuyển đổi.

Đại diện Hanoitax cũng lưu ý việc đơn giản hóa bộ máy quản trị không đồng nghĩa với việc miễn trừ nghĩa vụ kế toán và thuế. Chính sách ưu đãi của Nhà nước tạo bệ đỡ thuận lợi, nhưng mỗi doanh nghiệp cần chủ động chuyển đổi từ cách quản lý theo kinh nghiệm sang quản trị bằng hệ thống, dữ liệu và công nghệ, chuyển từ tuân thủ đối phó sang tuân thủ tự giác. Đầu tư củng cố năng lực nội sinh chính là yếu tố quyết định để doanh nghiệp tận dụng hiệu quả các chính sách thuế ưu đãi, phát triển ổn định và mở rộng quy mô bền vững.