Điểm đáng chú ý là lần đầu tiên quy định rõ cơ chế tạm ứng chi phí tống đạt, thời hạn xử lý và trách nhiệm phối hợp giữa Tòa án với cơ quan đại diện ngoại giao Việt Nam ở nước ngoài. Đây được xem là bước tháo gỡ một trong những “nút thắt” lớn nhất trong giải quyết các vụ án có yếu tố nước ngoài.

Trong nhiều năm qua, một trong những nguyên nhân khiến các vụ án dân sự có yếu tố nước ngoài kéo dài là việc tống đạt giấy tờ tố tụng cho đương sự đang sinh sống, làm việc hoặc định cư ở nước ngoài.

Trong nhiều vụ án ly hôn, tranh chấp thừa kế, chia tài sản, tranh chấp hợp đồng hay yêu cầu công nhận bản án nước ngoài phải tạm dừng hoặc kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm chỉ vì không xác định được địa chỉ đương sự hoặc không thực hiện được việc tống đạt hợp lệ.

Luật sư, Ths. Lê Văn Thuyết - Giám đốc Công ty Luật TNHH DKI và Cộng sự (Đoàn Luật sư TP Hồ Chí Minh) nhận định, trong bối cảnh số lượng người Việt Nam sinh sống ở nước ngoài ngày càng lớn, TANDTC và Bộ Ngoại giao đã ban hành Thông tư liên tịch số 01/2026/TTLT-TANDTC-BNG sửa đổi, bổ sung Thông tư liên tịch số 01/2019 nhằm hoàn thiện cơ chế phối hợp trong hoạt động tố tụng dân sự và tố tụng hành chính có yếu tố nước ngoài.

Lần đầu tiên quy định rõ việc người khởi kiện phải tạm ứng chi phí tống đạt

Theo Luật sư, Ths. Lê Văn Thuyết, một trong những điểm mới đáng chú ý nhất của Thông tư 01 là việc quy định cụ thể cơ chế tạm ứng chi phí tống đạt, thông báo văn bản tố tụng ra nước ngoài.

Theo đó, đương sự có nghĩa vụ nộp tiền tạm ứng chi phí tống đạt theo yêu cầu của Tòa án. Tòa án sẽ căn cứ vào chi phí thực tế do cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài thông báo để xác định mức tạm ứng. Nếu đương sự không thực hiện nghĩa vụ nộp tạm ứng đúng thời hạn mà không có lý do chính đáng, vụ việc có thể bị đình chỉ hoặc bị xử lý theo quy định của pháp luật tố tụng.

Quy định này mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi thực tiễn nhiều năm qua cho thấy Nhà nước phải bỏ ra không ít nguồn lực để thực hiện hoạt động tống đạt ở nước ngoài, trong khi một số đương sự cố tình kéo dài vụ án bằng cách không hợp tác hoặc không thực hiện nghĩa vụ tài chính liên quan.

Nhìn nhận dưới góc độ tố tụng, Thông tư liên tịch số 01 cho rằng, đây là bước chuyển từ tư duy “Nhà nước gánh toàn bộ chi phí” sang nguyên tắc “người có yêu cầu phải chịu chi phí phát sinh từ yêu cầu của mình”.

Chỉ 3 ngày để Tòa án chuyển hồ sơ đề nghị tống đạt

Thông tư mới cũng đặt ra các mốc thời gian cụ thể nhằm hạn chế tình trạng hồ sơ bị tồn đọng. Với quy định này, Luật sư, Ths. Lê Văn Thuyết cho rằng, Thông tư 01 không đơn thuần là sửa đổi thủ tục hành chính mà còn góp phần giải quyết một bài toán lớn của hoạt động tư pháp trong thời kỳ hội nhập.

Số lượng các vụ án ly hôn xuyên biên giới, tranh chấp tài sản có yếu tố nước ngoài, thừa kế liên quan đến người Việt Nam định cư ở nước ngoài đang gia tăng nhanh chóng. Tuy nhiên, việc tống đạt giấy tờ tố tụng luôn là khâu khó khăn nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ xét xử.

Khi thời hạn được xác định rõ, trách nhiệm của các cơ quan được phân định cụ thể và nghĩa vụ tài chính của đương sự được minh bạch hóa, khả năng kéo dài tố tụng bằng các thủ thuật né tránh sẽ giảm đáng kể.

Có thể nói, đây là một bước hoàn thiện quan trọng của hệ thống pháp luật tố tụng Việt Nam nhằm bảo đảm quyền tiếp cận công lý, đồng thời đáp ứng yêu cầu giải quyết tranh chấp ngày càng nhiều trong bối cảnh công dân Việt Nam sinh sống và làm việc trên phạm vi toàn cầu.

Sau khi lập xong hồ sơ đề nghị tống đạt hoặc thông báo văn bản tố tụng, trong thời hạn 3 ngày làm việc, Tòa án phải gửi hồ sơ cho cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài để thực hiện. Trước đây, nhiều trường hợp không có thời hạn cụ thể dẫn đến việc hồ sơ có thể bị kéo dài ở nhiều khâu trung gian.

Ở chiều ngược lại, cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài cũng được quy định rõ thời hạn xử lý, thời gian niêm yết công khai và trách nhiệm thông báo kết quả cho Tòa án.

Việc lượng hóa thời gian thực hiện từng công đoạn sẽ giúp nâng cao tính minh bạch và khả năng kiểm soát tiến độ giải quyết vụ án.

Tăng cường ứng dụng công nghệ trong tống đạt văn bản

Một điểm tiến bộ khác của Thông tư 01 là việc cho phép các cơ quan phối hợp thông qua thư điện tử đầu mối.

Theo quy định mới, Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Ngoại giao và các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài phải thiết lập cơ chế trao đổi thông tin điện tử để phục vụ hoạt động tống đạt và thông báo văn bản tố tụng.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang được thúc đẩy mạnh mẽ trong ngành tư pháp, đây là bước đi cần thiết để giảm thời gian luân chuyển hồ sơ, hạn chế thất lạc tài liệu và nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan.

Đối với những trường hợp đương sự ở nước ngoài không thể nhận trực tiếp văn bản, cơ quan đại diện còn có thể thực hiện việc niêm yết công khai thông tin trên cổng thông tin điện tử theo quy định mới.

Người Việt ở nước ngoài không thể “mất liên lạc” để kéo dài vụ án

Trên thực tế, nhiều tranh chấp dân sự hiện nay phát sinh tình trạng một bên ra nước ngoài sinh sống rồi cố tình không cung cấp địa chỉ, không nhận giấy tờ hoặc thay đổi nơi cư trú liên tục nhằm kéo dài quá trình tố tụng.

Thông tư mới đã quy định chi tiết hơn về việc xác minh địa chỉ, phương thức tống đạt, niêm yết công khai và lập biên bản kết quả thực hiện.

Điều này đồng nghĩa việc đương sự ở nước ngoài không còn dễ dàng lợi dụng khoảng trống thủ tục để trì hoãn việc giải quyết vụ án như trước đây.

Đặc biệt, nếu địa chỉ được cung cấp không đầy đủ hoặc không chính xác, cơ quan đại diện có quyền xác minh và thông báo kết quả cho Tòa án để xử lý theo quy định.