Thúc đẩy vai trò nhà khoa học nữ trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo ASEAN

Ngày 15/10, tại Đà Nẵng, Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam phối hợp với Viện Nghiên cứu UL và Tổ chức UL Standards & Engagement (Hoa Kỳ) tổ chức Hội thảo Nhà khoa học nữ ASEAN với chủ đề “Tiên phong đổi mới sáng tạo, kiến tạo tương lai bằng khoa học và công nghệ”, trong khuôn khổ Hội nghị COSTI-90 và các hội nghị liên quan. Sự kiện tập trung trao đổi giải pháp thúc đẩy sự tham gia của phụ nữ trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và lãnh đạo đổi mới sáng tạo tại khu vực.

Trong bối cảnh khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ngày càng đóng vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội, phụ nữ ASEAN đang từng bước khẳng định vị thế trong nghiên cứu, phát triển công nghệ và giải quyết các vấn đề thực tiễn. Từ y tế, chuyển đổi số đến năng lượng và ứng phó biến đổi khí hậu, những đóng góp của các nhà khoa học nữ không chỉ tạo ra tri thức mới mà còn mở ra các giải pháp phục vụ cộng đồng, hướng tới phát triển bền vững.

Hội thảo hướng tới mở rộng cơ hội tiếp cận nguồn lực, tăng cường kết nối chuyên môn, phát triển nhân tài và xây dựng môi trường thuận lợi để các nhà khoa học nữ phát huy năng lực, đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển của ASEAN.

Các phiên thảo luận tập trung vào vai trò lãnh đạo và phát triển sự nghiệp của phụ nữ; thúc đẩy sự tham gia trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM); xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo bao trùm; đồng thời mở rộng mạng lưới cố vấn, hợp tác chuyên môn và cơ hội tiếp cận nguồn vốn đầu tư.

Đây là những yếu tố quan trọng giúp phụ nữ không chỉ nâng cao năng lực nghiên cứu mà còn tăng khả năng đưa ý tưởng, sáng kiến và kết quả khoa học vào thực tiễn. Việc tạo điều kiện để các nhà khoa học nữ tham gia sâu hơn vào quá trình hoạch định chính sách, lãnh đạo nghiên cứu và phát triển doanh nghiệp công nghệ cũng góp phần khai thác hiệu quả nguồn nhân lực chất lượng cao của khu vực.

Toàn cảnh Hội thảo. (Ảnh: MST)

Bên cạnh chia sẻ kinh nghiệm, hội thảo tạo diễn đàn kết nối các nhà hoạch định chính sách, nhà khoa học, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Sự phối hợp giữa các chủ thể được kỳ vọng thúc đẩy hình thành mạng lưới hợp tác hiệu quả, hỗ trợ phát triển nhân tài nữ và đưa kết quả nghiên cứu vào giải quyết các thách thức chung.

Việc Việt Nam tổ chức hội thảo trong khuôn khổ COSTI-90 thể hiện sự chủ động của nước chủ nhà trong thúc đẩy cơ hội bình đẳng và nâng cao vai trò lãnh đạo của phụ nữ trong khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Qua đó, sự kiện góp phần tăng cường kết nối Việt Nam với các đối tác ASEAN và quốc tế, hướng tới hệ sinh thái khoa học dựa trên tri thức, sáng tạo và sự tham gia của mọi nguồn lực xã hội.

Nhà khoa học nữ Việt Nam giành giải nhất với nghiên cứu AI về sức khỏe não bộ

Trước đó, trong khuôn khổ phiên toàn thể COSTI-90, Lễ trao Giải thưởng Khoa học ASEAN - Hoa Kỳ dành cho Nữ giới năm 2026 (ASEAN - U.S. Science Prize for Women) đã vinh danh các nhà khoa học nữ có thành tựu nổi bật trong nghiên cứu và ứng dụng công nghệ.

Với chủ đề “AI vì hệ thống y tế bao trùm và có khả năng chống chịu tại ASEAN” (AI for Advancing Inclusive and Resilient Healthcare in ASEAN), giải thưởng năm nay khuyến khích các nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo nhằm giải quyết những thách thức y tế chung của khu vực. Các hướng nghiên cứu được quan tâm gồm chẩn đoán hình ảnh, y học cá thể hóa, công bằng trong tiếp cận dịch vụ y tế, phát triển thuốc, y tế số, ứng phó đại dịch và sức khỏe tâm thần.

Tại hạng mục giữa sự nghiệp (Mid-Career), PGS.TS. Hà Thị Thanh Hương của Việt Nam giành giải nhất; TS. Latifah Nurahmi của Indonesia nhận giải vinh danh. Ở hạng mục cấp cao, giải nhất thuộc về TS. Joanne Ngeow của Singapore, trong khi TS. Wai Yie Leong của Malaysia nhận giải vinh danh.

PGS.TS. Hà Thị Thanh Hương đoạt giải nhất Giải thưởng Khoa học ASEAN - Hoa Kỳ dành cho Nữ giới 2026. (Ảnh: MST)

PGS.TS. Hà Thị Thanh Hương hiện công tác tại Khoa Kỹ thuật Y sinh, Trường Đại học Quốc tế, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, đồng thời phụ trách Phòng thí nghiệm Sức khỏe não bộ (Brain Health Lab). Hướng nghiên cứu của bà kết hợp khoa học thần kinh, kỹ thuật y sinh và AI để phát triển các công cụ hỗ trợ phát hiện, theo dõi và can thiệp đối với bệnh lý thần kinh, hướng tới cải thiện chất lượng chăm sóc sức khỏe não bộ và sức khỏe tâm thần.

Một trong những sản phẩm tiêu biểu của nhóm nghiên cứu là Brain Analytics, phần mềm ứng dụng AI phân tích hình ảnh cộng hưởng từ (MRI) sọ não nhằm hỗ trợ chẩn đoán bệnh Alzheimer. Theo thông tin được công bố về nghiên cứu, mô hình đạt độ chính xác khoảng 96% khi huấn luyện và kiểm chứng trên bộ dữ liệu ADNI của Hoa Kỳ. Sản phẩm đã được bác sĩ và sinh viên y khoa tại 8 bệnh viện trong nước trải nghiệm; nhóm nghiên cứu tiếp tục tối ưu mô hình trên dữ liệu MRI não của người Việt Nam để đánh giá khả năng ứng dụng trong thực tế.

Bên cạnh đó, ứng dụng Brain Train được phát triển nhằm hỗ trợ người suy giảm nhận thức nhẹ rèn luyện trí não, góp phần hỗ trợ duy trì chức năng nhận thức. Nhóm cũng nghiên cứu các giải pháp giúp người mắc trầm cảm, rối loạn lo âu thực hành liệu pháp nhận thức - hành vi tại nhà, đồng thời tìm hiểu khả năng sử dụng AI phân tích hình ảnh não và giọng nói để phát hiện sớm dấu hiệu Alzheimer.

Những hướng nghiên cứu này tập trung vào các vấn đề sức khỏe có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống, nhất là nhu cầu phát hiện sớm, theo dõi và hỗ trợ can thiệp đối với các bệnh lý thần kinh. Việc ứng dụng AI có thể góp phần hỗ trợ chuyên môn y tế, nhưng cần tiếp tục được đánh giá về độ tin cậy và hiệu quả trên các nhóm bệnh nhân thực tế trước khi triển khai rộng rãi.

Về nền tảng chuyên môn, PGS.TS. Hà Thị Thanh Hương tốt nghiệp thủ khoa ngành Công nghệ sinh học tại Trường Đại học Khoa học tự nhiên, sau đó lấy bằng tiến sĩ chuyên ngành Thần kinh học tại Đại học Stanford (Hoa Kỳ) năm 2018 trước khi trở về Việt Nam phát triển nghiên cứu và đào tạo. Theo thông tin được công bố, bà đã có 44 bài báo khoa học, trong đó 19 bài trên các tạp chí quốc tế uy tín; được cấp một bằng giải pháp hữu ích và có một đơn đăng ký giải pháp hữu ích được chấp nhận hợp lệ.

Được tổ chức từ năm 2014 trong khuôn khổ hợp tác ASEAN - Hoa Kỳ, Giải thưởng Khoa học ASEAN - Hoa Kỳ dành cho Nữ giới nhằm ghi nhận những thành tựu nghiên cứu nổi bật, thúc đẩy vai trò của phụ nữ trong các lĩnh vực STEM và tăng cường hợp tác khoa học trong khu vực.

Việc PGS.TS. Hà Thị Thanh Hương giành giải nhất năm 2026 không chỉ ghi nhận những nỗ lực nghiên cứu của cá nhân mà còn cho thấy tiềm năng của các hướng tiếp cận liên ngành trong giải quyết bài toán y tế bằng công nghệ. Thành tích này góp phần khẳng định năng lực của các nhà khoa học nữ Việt Nam, đồng thời lan tỏa thông điệp về vai trò của phụ nữ trong đưa tri thức và đổi mới sáng tạo phục vụ sức khỏe cộng đồng, hướng tới một ASEAN phát triển bao trùm và bền vững.