Nhà báo, nhà giáo Trần Bá Lạn sinh năm 1930, trong một gia đình trí thức dòng dõi, gia giáo ở Hà Nội. Cha ông giỏi chữ Hán, biết chữ Tây, biệt tài hội họa - là họa sĩ sở địa dư Đông Dương, được triều Nguyễn phong hàm cửu phẩm - được gọi là Cửu Giám. Cụ ông có nhiều bức tranh nổi tiếng đoạt nhiều giải thưởng trong các cuộc thi họa. Cha mất sớm, tuổi thơ Trần Bá Lạn được mẹ và chị gái chăm sóc nhưng do hoàn cảnh chiến tranh, lưu lạc nên vất vả trăm bề, ông làm thợ thủ công, công nhân đội duy tu cầu Long Biên.

Kháng chiến toàn quốc bùng nổ, gia đình rời Hà Nội tản cư lên Thái Nguyên. Trần Bá Lạn vào làm việc tại nhà máy giấy Hoàng Văn Thụ khi nhà máy được di chuyển lên an toàn khu phục vụ kháng chiến. Từ đây, ông được gửi vào học trường kỹ nghệ Liên khu IV. Chàng thanh niên Hà Nội cuốc bộ nhiều ngày vào Thanh Chương (Nghệ An) nhập học. Cũng như cha, ông có năng khiếu hội họa, vẽ giỏi có tiếng ở trường Kỹ nghệ ngày đó. Từ trường Kỹ nghệ, Trần Bá Lạn tham gia một cuộc tập huấn và tháng 11 năm 1953, ông được phân công về Báo Tiền Phong - chiến khu Việt Bắc - bước ngoặt cuộc đời chuyển sang làm báo.

Sau đó, Ông Trần Bá Lạn được Trung ương Đoàn cử đi học Đại học báo chí 4 năm tại Bắc Kinh, Trung Quốc; đoàn có 13 người, từ nhiều cơ quan báo chí khác nhau. Sau khi tốt nghiệp, ông được điều động về Vụ Báo chí, Ban Tuyên huấn Trung ương. Ngày 16/1/1962, sau một thời gian giảng dạy báo chí cho các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ ngắn hạn tại Trường Đại học Nhân Dân rồi Trường Tuyên giáo Trung ương, Trần Bá Lạn được giao nhiệm vụ thành lập Khoa Báo chí và sau đó được bổ nhiệm làm trưởng khoa cho đến ngày nghỉ hưu - năm 1991.

Ông có hơn 40 năm gắn bó với bục giảng, trong đó có 15 năm đảm nhận cương vị Trưởng khoa Báo chí thời kỳ đầu tiên sau khi đất nước thống nhất (1976-1990). Ông còn là tác giả nhiều giáo trình giảng dạy, nhiều tác phẩm sách đã xuất bản có giá trị chuyên sâu về báo chí, dịch thuật, khảo cứu văn hóa, lịch sử… Đồng thời, Ông còn là một trong những người tham gia đặt nền móng, góp phần quan trọng xây dựng đội ngũ giảng dạy nghề báo và cán bộ báo chí các cấp, tạo dựng thương hiệu và uy tín cho một trong những trung tâm đào tạo nguồn nhân lực báo chí hàng đầu cả nước là Trường Đại học Tuyên giáo (nay là Học viện Báo chí và Tuyên truyền).

Cuốn sách “Nghĩa nặng tình sâu” dày hơn 200 trang, do Nhà Xuất bản Văn học ấn hành, có thể coi là sự tổng kết cô đọng cuộc đời và sự nghiệp của nhà báo, nhà giáo Trần Bá Lạn. Cuốn sách gồm 3 tuyến. Tuyến một: Xây dựng giáo trình nghiệp vụ báo chí. Tuyến hai: Tác phẩm báo chí được sử dụng rải rác 60 năm qua. Tuyến ba: Các bản dịch chữ Hán, khám phá cội nguồn dòng Trần Bình chi từ cụ Thủy tổ - thế kỷ XVII. Trong đó, tuyến hai nói về những chuyến đi, quá trình tác nghiệp báo chí, hình thành tác phẩm đã công bố trên các báo đã thể hiện sống động sự nghiệp của nhà báo, nhà giáo Trần Bá Lạn trong hơn 60 năm cầm bút và những năm tháng ông tham gia giảng dạy.

Lễ ra mắt cuốn sách được đông đảo các thế hệ nhà báo, đồng nghiệp, học trò của nhà báo, nhà giáo Trần Bá Lạn tới dự, đồng thời đã nêu bật những kỷ niệm, những đóng góp, cống hiến của ông đối với sự nghiệp báo chí, đào tạo báo chí, nghiên cứu văn hóa, lịch sử.