Việc chấp hành pháp luật về IUU không còn là yêu cầu mang tính hành chính, mà đã dần trở thành “luật bất thành văn” trên mỗi con tàu vươn khơi.
Không vì lợi ích trước mắt mà đánh đổi tương lai

Tại cửa biển Sông Đốc – nơi có đội tàu khai thác lớn nhất tỉnh Cà Mau, tinh thần thượng tôn pháp luật trên biển được thể hiện rõ ràng. Ông Văn Công Thành (SN 1972, ngụ Ba Tri, Bến Tre, nay thuộc tỉnh Vĩnh Long), chủ tàu cá đang hoạt động tại Sông Đốc cho biết: “Thời gian đầu triển khai lắp đặt VMS, ghi chép nhật ký khai thác, nhiều ngư dân còn bỡ ngỡ. Tuy nhiên, thông qua các đợt tuyên truyền, tập huấn và hướng dẫn trực tiếp của lực lượng chức năng, bà con đã hiểu rõ việc chấp hành IUU không chỉ nhằm góp phần tháo gỡ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC), mà quan trọng hơn là bảo vệ nguồn lợi thủy sản và sinh kế lâu dài.

“Một năm qua ra khơi, anh em trên tàu luôn nhắc nhở nhau tuân thủ đúng quy định, không vì lợi ích trước mắt mà đánh đổi cả con tàu và tương lai” - ông Thành chia sẻ.

Đồn Biên phòng Sông Đốc phối hợp với địa phương, ngư dân tuyên truyền phòng, chống khai thác thủy sản bất hợp pháp (IUU), phát hơn 100 tờ rơi, infographic và trên 1.000 lá cờ Tổ quốc.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Thanh Sang (SN 1985, ngụ quận Thốt Nốt, TP. Cần Thơ), thuyền viên tàu cá cho biết, hiện nay mỗi chuyến biển đều được quán triệt nghiêm các quy định về hành trình, sản lượng, nhật ký khai thác và duy trì tín hiệu VMS xuyên suốt. “Chấp hành đúng luật thì yên tâm bám biển, còn vi phạm là mất hết, nên ai cũng tự giác” - ông Sang nói.

Theo ông Đỗ Văn Sử - Chủ tịch UBND xã Sông Đốc, năm 2025 công tác chống khai thác IUU trên địa bàn tiếp tục được triển khai đồng bộ, quyết liệt và đạt nhiều kết quả quan trọng. Toàn xã hiện có 1.139 tàu cá, trong đó tàu từ 15 mét trở lên chiếm đa số; 100% tàu cá thuộc diện bắt buộc đã lắp đặt VMS, với khoảng 8.100 thuyền viên tham gia khai thác. Ngoài ra, địa bàn còn có khoảng 200 phương tiện từ các tỉnh khác đến lưu trú, hoạt động.

Trong năm, địa phương đã xử lý 9 trường hợp có dấu hiệu vi phạm vùng biển nước ngoài; tổ chức 3 phiên tòa xét xử lưu động, xét xử 4 vụ việc với 9 đối tượng, qua đó tăng cường tính răn đe, phòng ngừa và từng bước chấm dứt tình trạng khai thác IUU.

Tính đến ngày 2/12/2025, toàn xã Sông Đốc còn 93 tàu hết hạn giấy phép khai thác, 139 tàu hết hạn đăng kiểm, 89 tàu mất tín hiệu VMS trong bờ và 14 tàu mất kết nối ngoài khơi. Các trường hợp này đều được lập danh sách theo dõi, số hóa hồ sơ và yêu cầu chủ tàu ký cam kết khắc phục theo quy định.

Tuyên truyền đi trước, xử lý nghiêm phía sau

Thiếu tá Đặng Văn Điều - Phó Đồn trưởng Đồn Biên phòng Sông Đốc (BĐBP Cà Mau), trao đổi với phóng viên.

Song song đó, UBND xã đã triển khai đầy đủ các chỉ thị, nghị quyết, kế hoạch của Trung ương và tỉnh về chống khai thác IUU; phối hợp với MTTQ, các tổ chức chính trị – xã hội và lực lượng chức năng tổ chức hơn 450 cuộc tuyên truyền, với khoảng 50.000 lượt người nghe bằng nhiều hình thức linh hoạt.

Công tác kiểm tra, giám sát tàu cá được tăng cường. 100% tàu cá từ 15 mét trở lên khi bốc dỡ sản phẩm tại cảng đều được giám sát, truy xuất nguồn gốc, bảo đảm đầy đủ nhật ký khai thác, dữ liệu VMS, sản lượng và thành phần loài phù hợp với nghề khai thác.

Thiếu tá Đặng Văn Điều - Phó Đồn trưởng Đồn Biên phòng Sông Đốc (BĐBP Cà Mau) cho biết: “Thời gian qua, đơn vị đã đẩy mạnh tuyên truyền, quán triệt cán bộ, chiến sĩ và ngư dân chấp hành nghiêm các quy định về phòng, chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU); đồng thời phối hợp với chính quyền địa phương, lực lượng chức năng tăng cường tuần tra, kiểm soát trên biển, tại cửa sông, bến cá”.

Đồn duy trì hiệu quả mô hình “Tiếng loa Biên phòng”; tổ chức 3 buổi tuyên truyền với 260 lượt người tham dự, triển khai 8 tổ tuần tra với 45 cán bộ, kết hợp hướng dẫn ngư dân về giấy tờ, trang thiết bị an toàn; cấp phát hơn 100 tờ rơi, infographic và trên 1.000 lá cờ Tổ quốc.

Thiếu tá Đặng Văn Điều nhấn mạnh, tuyên truyền là giải pháp lâu dài, mang tính quyết định; đồng thời kiên quyết xử lý nghiêm các vi phạm, góp phần quản lý chặt chẽ đội tàu, giữ vững an ninh, trật tự trên biển.

Cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Gành Hào trực tiếp lên tàu cá, phát tờ rơi tuyên truyền, hướng dẫn ngư dân duy trì tín hiệu VMS 24/24 giờ, nghiêm túc chấp hành các quy định về chống khai thác IUU.

Những ngày cuối năm, tại cửa biển Gành Hào, hình ảnh cán bộ, chiến sĩ Biên phòng trực tiếp lên tàu cá phát tờ rơi, hướng dẫn duy trì tín hiệu VMS 24/24 giờ đã trở nên quen thuộc. Ông Trần Văn Đen (thuyền trưởng tàu thu mua hải sản) tại xã Gành Hào cho biết, nhờ được tuyên truyền thường xuyên, ngư dân ngày càng tự giác chấp hành các quy định chống khai thác IUU. “Bà con đồng tình vì đây là trách nhiệm chung, góp phần giữ uy tín thủy sản Việt Nam và bảo vệ nguồn lợi lâu dài” – ông Đen nói.

Theo Trung tá Phạm Thanh Nhân - Chính trị viên Đồn Biên phòng Gành Hào, công tác tuyên truyền chống khai thác IUU được xác định là nhiệm vụ chính trị quan trọng, gắn liền với bảo vệ chủ quyền và phát triển kinh tế biển bền vững. “Mỗi cán bộ, chiến sĩ Biên phòng không chỉ là người lính canh giữ vùng biển, mà còn là tuyên truyền viên gần gũi, tận tâm với ngư dân” - Trung tá Nhân khẳng định.

IUU – nền tảng cho nghề cá phát triển bền vững

Thượng tá Trịnh Minh Hiển - Chính ủy Hải đoàn 42, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 4, nhấn mạnh: “Công tác phòng, chống khai thác IUU không chỉ là nhiệm vụ riêng của các địa phương ven biển, mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị, trong đó ngư dân giữ vai trò trung tâm, quyết định”.

Theo Thượng tá Trịnh Minh Hiển, thời gian qua, Hải đoàn 42 đã chủ động phối hợp chặt chẽ với Bộ đội Biên phòng, chính quyền địa phương và các lực lượng liên quan tăng cường tuần tra, kiểm soát, tuyên truyền pháp luật trên các vùng biển giáp ranh, ngư trường truyền thống của ngư dân Cà Mau. Qua đó giúp ngư dân hiểu rõ ranh giới vùng biển, các quy định pháp luật trong nước và quốc tế, cũng như những hệ lụy nghiêm trọng nếu vi phạm IUU.

Hải đoàn (42 Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 4) tuyên truyền pháp luật, góp phần ngăn chặn vi phạm IUU trên vùng biển Cà Mau.

“Chúng tôi kiên quyết xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, đồng thời chú trọng tuyên truyền, vận động, hỗ trợ ngư dân vươn khơi bám biển đúng pháp luật, an toàn và bền vững. Khi ngư dân chấp hành tốt IUU, không chỉ góp phần bảo vệ chủ quyền, an ninh trật tự trên biển, mà còn trực tiếp nâng cao uy tín thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế” - Thượng tá Hiển khẳng định.

Tại Cái Đôi Vàm, công tác chống khai thác IUU cũng đã đi vào nền nếp. Ông Nguyễn Văn Hiền (chủ tàu cá) chia sẻ: “Chấp hành IUU không chỉ để gỡ ‘thẻ vàng’, mà là bảo vệ sinh kế của chính mình”.

Trung tá Vũ Văn Tài - Phó Đồn trưởng Đồn Biên phòng Cái Đôi Vàm cho biết: “Đảng ủy, Ban Chỉ huy đơn vị đã tập trung tuyên truyền, quán triệt cán bộ, chiến sĩ và ngư dân chấp hành nghiêm các quy định về phòng, chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).

Đơn vị chủ động phối hợp với chính quyền địa phương tăng cường tuần tra, kiểm soát trên biển, tại cửa sông, bến cá; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật bằng nhiều hình thức linh hoạt, phù hợp với từng nhóm đối tượng, giúp ngư dân nhận thức rõ hơn trách nhiệm trong hoạt động khai thác thủy sản.

Bên cạnh đó, đơn vị kiên quyết xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, không để phát sinh điểm nóng, góp phần quản lý chặt chẽ đội tàu và giữ vững an ninh, trật tự trên biển – Trung tá Vũ Văn Tài nhấn mạnh.

Đồn Biên phòng Cái Đôi Vàm phối hợp với địa phương, tuyên truyền phòng, chống khai thác thủy sản bất hợp pháp (IUU), phát tờ rơi, infographic và lá cờ Tổ quốc cho ngư dân.

Theo Trung tá Vũ Văn Tài – Phó Đồn trưởng Đồn Biên phòng Cái Đôi Vàm, đơn vị đổi mới tuyên truyền pháp luật, nâng cao nhận thức ngư dân.

Ông Phạm Văn Mười - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau, đến ngày 19/12/2025, tỉnh đã hoàn thành 19/19 nhiệm vụ được giao trong công tác chống khai thác IUU; 100% tàu cá được đăng ký, đăng kiểm, cấp phép và cập nhật trên cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia. Toàn tỉnh hiện có 5.181 tàu cá, trong đó 100% tàu từ 15 mét trở lên đã lắp đặt và duy trì kết nối VMS. Hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử (eCDT) được triển khai đồng bộ; các trường hợp vi phạm vùng biển nước ngoài được xử lý nghiêm, không có “vùng cấm”.

Thực tiễn một năm ra khơi cho thấy, khi ngư dân hiểu đúng và làm đúng, việc thực hiện IUU không còn là rào cản, mà trở thành nền tảng cho nghề cá phát triển bền vững. Từ những con tàu rẽ sóng ngoài khơi xa đến những bến cá rộn ràng ngày trở về, tinh thần thượng tôn pháp luật trên biển đang lan tỏa mạnh mẽ.

Đó không chỉ là cam kết của Cà Mau trong hành trình cùng cả nước tháo gỡ “thẻ vàng” IUU của EC, mà còn là lựa chọn tất yếu để nghề cá Việt Nam vươn ra biển lớn một cách có trách nhiệm, hiệu quả và bền vững.