Khoảng trống dữ liệu khoa học và sự thật từ tài liệu nội bộ

Các nền tảng video ngắn đang bị đặt dấu hỏi lớn về những tác động tiêu cực đến chức năng não bộ. Ngay cả người đồng sáng lập YouTube là ông Steve Chen từng thừa nhận phải hạn chế cho con cái xem định dạng nội dung này vì lo ngại tổn hại đến khả năng tập trung. Dù vậy, các tập đoàn công nghệ vẫn đang được bảo vệ bởi một nghịch lý khi có rất ít nghiên cứu khoa học chính thức chứng minh mức độ ảnh hưởng của video ngắn. Khoảng trống dữ liệu này tạo ra lợi thế cho các giám đốc điều hành rũ bỏ trách nhiệm pháp lý đối với sản phẩm của mình.

Tốc độ nghiên cứu nhận thức hiện bị bỏ lại quá xa so với tốc độ phát triển của công nghệ mới. Các thử nghiệm trên người thường tiêu tốn nhiều chi phí, trong khi giới học thuật e ngại việc nghiên cứu một ứng dụng có thể trở nên lỗi thời vào thời điểm kết quả được công bố. Lợi thế về nắm giữ kho dữ liệu khổng lồ độc quyền lại thuộc về chính các doanh nghiệp vận hành mạng xã hội, dẫn đến việc thiếu hụt các nguồn tài trợ cho những nghiên cứu độc lập đi ngược lại lợi ích của họ.

Tuy nhiên, một vụ kiện nhắm vào nền tảng mạng xã hội trong năm 2024 đã làm lộ lọt nhiều tài liệu nội bộ của công ty cung cấp dịch vụ. Các nhà nghiên cứu của chính doanh nghiệp phát hiện việc người dùng sử dụng ứng dụng ở mức độ ám ảnh có mối tương quan trực tiếp với tình trạng suy giảm kỹ năng phân tích, tư duy ngữ cảnh, chiều sâu trò chuyện và gia tăng mức độ lo âu.

Báo động tình trạng suy thoái trí nhớ và đại dịch phân tâm

Thói quen lướt mạng xã hội liên tục đang làm thay đổi cấu trúc làm việc của nhóm lao động tri thức. Giáo sư Gloria Mark nhận thấy thời gian trung bình người lao động dừng lại ở mỗi thẻ làm việc trên máy tính đã giảm từ 75 giây trong năm 2012 xuống chỉ còn 44 giây vào năm 2020. Tác giả Johann Hari trong cuốn sách Kiểm soát sự tập trung cũng khẳng định giới hạn não bộ chỉ cho phép con người tập trung suy nghĩ vào một đến hai việc cùng lúc. Việc chuyển đổi liên tục giữa các thẻ làm việc chỉ làm tăng tỷ lệ sai sót và vắt kiệt năng lực sáng tạo của người lao động.

Các nghiên cứu độc lập gần đây bắt đầu đưa ra những con số đáng báo động về sức khỏe tâm thần. Năm 2025, Đại học Bristol kết luận việc liên tục chuyển đổi ngữ cảnh khi xem video ngắn làm suy thoái khả năng nhớ lại một việc đã định làm. Trước đó vào năm 2024, Đại học Sigmund Freud phát hiện những người xem video ngắn hơn 4 giờ mỗi ngày xuất hiện các hoạt động thần kinh báo hiệu sự bất thường về nhận thức. Nghiên cứu của Đại học New Mexico cũng chỉ ra sinh viên dành trung bình 133 phút mỗi ngày cho mạng xã hội gặp vấn đề nghiêm trọng với việc lưu giữ thông tin tạm thời và lưu trữ các sự kiện cá nhân trong quá khứ.

Sự thiếu hụt dữ liệu khoa học mang tính quyết định đang đẩy các cơ quan quản lý vào thế khó khi hoạch định chính sách kiểm soát nền tảng số. Nhà khoa học thần kinh Luiz Pessoa từ Đại học Maryland nhận định một đại dịch phân tâm đang hiện diện rõ ràng khi con người cố gắng xử lý cùng lúc ba đến bốn việc. Giới khoa học thần kinh lập luận chuỗi hình ảnh sặc sỡ và nội dung đứt gãy liên tục từ thao tác vuốt không điểm dừng đang kích thích quá mức lên não bộ, đe dọa trực tiếp đến chất lượng nguồn nhân lực trong dài hạn.