Theo đại biểu Hoàng Minh Hiếu (Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An) đã đưa ra những con số đáng suy ngẫm: tính từ đầu kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XV đến nay, Luật Đầu tư đã được sửa đổi tới 16 lần (trung bình mỗi năm sửa gần 3 lần), dẫn đến hệ quả pháp luật thiếu ổn định, làm tăng chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp.

Đại biểu đặt vấn đề Chính phủ cần cân nhắc kỹ việc có nên tiếp tục duy trì mô hình Luật Đầu tư vừa là đạo luật điều chỉnh quyền tự do kinh doanh, vừa gánh chức năng là một đạo luật cấp phép dự án đầu tư hay không.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cùng các đại biểu tại phiên họp. Ảnh: quochoi.vn

Việc thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư phải xem xét đủ mọi yếu tố từ địa điểm, đất đai, quy hoạch cho đến môi trường rồi sau đó nhà đầu tư lại phải làm lại các thủ tục tương ứng theo luật chuyên ngành đã làm kéo dài thời gian và gây chồng chéo.

Về lâu dài, đại biểu đề nghị thu hẹp chức năng của Luật Đầu tư, tập trung vào quyền tự do kinh doanh và những lĩnh vực thực sự cần Nhà nước kiểm soát trước, còn các vấn đề khác nên để luật chuyên ngành điều chỉnh theo nguyên tắc "một rủi ro do một cơ quan chịu trách nhiệm chính".

Đại biểu Phạm Trọng Nhân (Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh) đã chỉ ra những điểm bất cập trực tiếp giữa Luật Đầu tư và các luật chuyên ngành được xem xét cùng kỳ họp, lấy ví dụ điển hình từ lĩnh vực phòng chống tác hại thuốc lá và quản lý kinh doanh rượu.

“Luật chuyên ngành là cánh cửa trước, còn tại một số điều và phụ lục của Luật Đầu tư chính là cánh cửa sau. Cửa trước đóng mà cửa sau còn mở thì hàng vẫn lọt vào”. Đại biểu Phạm Trọng Nhân cho hay.

Đại biểu Phạm Trọng Nhân, Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh phát biểu. Ảnh: quochoi.vn

Ở lĩnh vực thuốc lá thế hệ mới, đại biểu chỉ rõ sự vênh nhau giữa dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (nghiêm cấm túi ngậm nicotine và shisha) với dự thảo Luật Đầu tư khi các sản phẩm này chưa được đưa vào danh mục cấm đồng bộ, tạo kẽ hở cho doanh nghiệp khiếu kiện và cơ quan thực thi lúng túng.

Đại biểu kiến nghị thiết kế lại điều luật theo hướng cấm theo nhóm sản phẩm ngay trong luật, giao Chính phủ công bố tên cụ thể theo tiêu chí luật định thay vì để khoảng trống pháp lý.

Về quản lý kinh doanh rượu, việc Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư (Luật số 24/2026/QH16) thông qua tháng 8/2026 đã đưa kinh doanh rượu ra khỏi Phụ lục 4 (quản lý như thực phẩm từ 01/03/2027) trong khi Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia 2019 vẫn yêu cầu cấp phép sản xuất, mua bán rượu từ 5,5 độ trở lên tạo ra nghịch lý lớn về công cụ kiểm soát an toàn thực phẩm và sức khỏe cộng đồng.

Các đại biểu tham dự kỳ họp. Ảnh: quochoi.vn

Đại biểu đề nghị rà soát kỹ lưỡng, đưa ngành nghề sản xuất, kinh doanh rượu trở lại Phụ lục 4 một cách thống nhất, gắn với hậu kiểm theo rủi ro để bảo đảm không có khoảng trống pháp lý dù chỉ một tháng.

Ở khía cạnh kỹ thuật pháp lý chuyên sâu về điều kiện đầu tư kinh doanh, đại biểu Đồng Ngọc Ba (Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai) phân tích những vướng mắc xung quanh Điều 3, Điều 7 và Phụ lục 4.

Về việc các luật chuyên ngành hạn chế hình thức tổ chức kinh doanh (ví dụ chỉ cho thành lập doanh nghiệp, không cho phép hộ kinh doanh hoặc hợp tác xã), đại biểu cho rằng đây thực chất là rào cản gia nhập thị trường chứ không đồng nhất với điều kiện về vốn hay nhân lực.

Luật Đầu tư cần đưa ra tiêu chí rõ ràng để xác định trường hợp nào được phép hạn chế hình thức tổ chức kinh doanh dựa trên tính chất hoạt động và mức độ rủi ro và không nhất thiết cứ hạn chế ở luật chuyên ngành là phải đưa tên ngành nghề đó vào Phụ lục 4.

Đại biểu Đồng Ngọc Ba, Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai phát biểu. Ảnh: quochoi.vn

Về vấn đề chứng chỉ hành nghề, khi nhiều ngành nghề được đưa ra khỏi Phụ lục 4 nhưng các luật chuyên ngành vẫn duy trì chứng chỉ, đại biểu đề nghị Luật Đầu tư phải phân định rõ: nếu chứng chỉ gắn với điều kiện bắt buộc doanh nghiệp phải có nhân sự sở hữu để hoạt động thì đó là điều kiện đầu tư kinh doanh, ngược lại chỉ là chứng chỉ hành nghề đơn thuần để tránh những vướng mắc điển hình như các quy định về giám định viên sở hữu trí tuệ.

Giải trình băn khoăn của nhiều đại biểu Quốc hội về việc Luật Đầu tư đã qua 16 lần sửa đổi, bổ sung và lý do tiếp tục sửa đổi trong giai đoạn hiện nay, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, những lần sửa đổi trước đây chủ yếu tập trung vào việc loại bỏ điều kiện thủ tục kinh doanh (đã cắt giảm 62 ngành nghề kinh doanh có điều kiện và giảm tải 40 ngành nghề khác).

Tuy nhiên, đợt sửa đổi lần này hướng tới một mục tiêu xuyên suốt là không ngừng hoàn thiện môi trường đầu tư, thu hút nguồn lực và khơi thông vốn để phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế trên 10%/năm.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn giải trình chi tiết, làm rõ yêu cầu cấp bách của việc sửa đổi Luật Đầu tư trong bối cảnh mới. Ảnh: quochoi.vn

Theo Bộ trưởng, có 3 lý do cốt lõi đòi hỏi phải sửa đổi Luật Đầu tư ngay thời điểm này là nhu cầu vốn cho giai đoạn mới cực kỳ lớn, tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn tới dự kiến gấp 2,21 lần so với giai đoạn 2021 - 2025. Trong đó, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) giải ngân phải đạt từ 30 - 40 tỷ USD/năm (gấp 6 – 7 lần giai đoạn trước).

Việc sửa đổi nhằm thể chế hóa kịp thời các Nghị quyết của Đảng, cụ thể là Nghị quyết 10 về đổi mới thu hút đầu tư FDI, Nghị quyết 21 về sửa đổi Luật Đất đai và Nghị quyết 27 về quy hoạch và tái cấu trúc không gian vùng.