Sàng lọc từ 231 doanh nghiệp, lộ diện bốn mã hưởng lợi rõ nét
Dữ liệu từ VBSE cho thấy lãi suất cho vay mới bình quân tính đến cuối tháng 10/2026 đã giảm khoảng 0,2 đến 0,5 điểm phần trăm so với giữa tháng. Trong kịch bản cơ sở, mặt bằng lãi suất cho vay ngắn hạn được dự báo tiếp tục hạ thêm 0,5 đến 1 điểm phần trăm từ nay đến cuối năm. Dù xu hướng chi phí vốn đi xuống hỗ trợ chung cho khối doanh nghiệp sử dụng đòn bẩy tài chính, đơn vị phân tích lưu ý doanh nghiệp có quy mô vay nợ lớn nhất chưa chắc là đơn vị hưởng lợi nhiều nhất. Mức độ cải thiện lợi nhuận thực tế còn phụ thuộc vào tỷ trọng vay ngắn hạn, tốc độ luân chuyển vốn, gánh nặng lãi vay và lượng tiền gửi hiện hữu.
Từ nhóm 231 doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên HoSE và HNX có vốn hóa từ 1.000 tỷ đồng trở lên, VBSE sàng lọc ra 151 đơn vị có dư nợ vay ngắn hạn từ 300 tỷ đồng trở lên tại thời điểm ngày 30/9/2026. Sau bước kiểm tra các tiêu chí định lượng về đòn bẩy, vòng quay vốn, tỷ lệ lãi vay trên lợi nhuận trước lãi vay và thuế (EBIT) cùng tăng trưởng doanh thu, có 14 doanh nghiệp đạt chuẩn và 10 cái tên được đưa vào danh sách chính thức. Trong đó, CTCP Tập đoàn Hoa Sen (mã HSG), Tổng CTCP Dịch vụ Tổng hợp Dầu khí (Petrosetco, mã PET) và CTCP Thép Nam Kim (mã NKG) là ba doanh nghiệp đáp ứng đủ điều kiện và hưởng lợi rõ nhất. CTCP Thành Thành Công Biên Hòa (mã SBT) được bổ sung có điều kiện vào nhóm theo dõi sát do chi phí lãi vay ở mức rất lớn, dù vòng quay vốn thấp hơn ngưỡng tiêu chuẩn.
Tại thời điểm cuối tháng 9/2026, Hoa Sen ghi nhận 7.333 tỷ đồng dư nợ vay ngắn hạn, chiếm 100% tổng nợ vay. Chi phí lãi vay tương đương 35% EBIT, trong khi doanh thu bốn quý gần nhất gấp 5,1 lần dư nợ vay ngắn hạn và doanh thu 9 tháng đầu năm tăng 12% so với cùng kỳ. Do doanh nghiệp thường tăng cường vay vốn trong quý IV để nhập nguyên liệu cho niên độ tài chính mới, mặt bằng lãi suất hạ nhiệt vào thời điểm này giúp Hoa Sen trực tiếp tiết giảm chi phí vốn.
Với Petrosetco, doanh nghiệp sở hữu gần 6.945 tỷ đồng dư nợ vay ngắn hạn, chiếm 100% tổng nợ vay và tương đương khoảng 2,4 lần vốn chủ sở hữu. Tỷ lệ doanh thu trên vay ngắn hạn đạt 4 lần, còn chi phí lãi vay chiếm 42% EBIT. Trong 9 tháng đầu năm 2026, doanh thu của PET tăng 43% lên 20.348 tỷ đồng, nhưng chi phí lãi vay tăng tới 73%, chạm mức 339,5 tỷ đồng. Đặc thù ngành phân phối đòi hỏi nguồn vốn lưu động lớn khiến lãi suất giảm trở thành yếu tố trực tiếp giảm áp lực tài chính cho doanh nghiệp.
Ở nhóm thép, Thép Nam Kim có 6.214 tỷ đồng vay ngắn hạn, chiếm 72% tổng nợ vay, vòng quay doanh thu trên vay ngắn hạn đạt 2,6 lần, chi phí lãi vay bằng 42% EBIT và doanh thu 9 tháng tăng 10%. Tốc độ luân chuyển vốn cho phép doanh nghiệp phản ánh lợi ích từ lãi suất giảm tương đối nhanh, tuy nhiên chi phí vay bình quân quý III của NKG chỉ khoảng 4,7%/năm, thấp hơn mặt bằng chung nên mức hưởng lợi thực tế có thể thấp hơn ước tính nếu một phần dư nợ đang áp dụng lãi suất ưu đãi. Trường hợp của Thành Thành Công Biên Hòa ghi nhận dư nợ vay ngắn hạn lên tới 13.971 tỷ đồng, chiếm 75% tổng nợ vay, vòng quay đạt 2,1 lần và doanh thu 9 tháng tăng 14%. Chi phí lãi vay quý III/2026 của SBT khoảng 487 tỷ đồng, tương đương 65% EBIT và là mức cao nhất trong nhóm phân tích, do đó doanh nghiệp vẫn có dư địa hưởng lợi đáng kể khi lãi suất giảm bất chấp vòng quay vốn chậm do đặc thù tích trữ hàng tồn kho ngành mía đường.
Ngoài bốn doanh nghiệp dẫn đầu kể trên, danh sách chính thức của VBSE còn phân loại hai nhóm khác. Nhóm hưởng lợi vừa phải ở mức theo dõi gồm FRT (vay ngắn hạn 14.229 tỷ đồng, chiếm 100% nợ vay), DBC (5.763 tỷ đồng, chiếm 76%), TNG (3.027 tỷ đồng, chiếm 72%) và DGW (3.866 tỷ đồng, chiếm 100%). Nhóm lớn về giá trị vay tuyệt đối nhưng nhỏ so với quy mô lợi nhuận ở mức trung tính gồm HPG (78.615 tỷ đồng vay ngắn hạn, chiếm 74% nợ vay, lãi vay bằng 16% EBIT) và MSN được đưa vào diện tham chiếu (35.920 tỷ đồng vay ngắn hạn, chiếm 52% nợ vay, lãi vay bằng 28% EBIT).
Tác động lợi nhuận rõ hơn từ quý I/2027, định giá cổ phiếu phân hóa
Theo kịch bản lãi suất cho vay ngắn hạn giảm thêm 0,5 đến 1 điểm phần trăm, VBSE ước tính mức tiết kiệm chi phí ròng mỗi quý của HSG đạt từ 6 đến 14 tỷ đồng, tương đương 4% đến 9% lợi nhuận sau thuế bình quân quý. Cùng kịch bản này, PET có thể tiết kiệm từ 2 đến 9 tỷ đồng mỗi quý (tương đương 4% đến 13% lợi nhuận sau thuế bình quân quý), NKG tiết kiệm từ 3 đến 9 tỷ đồng (tương đương 5% đến 15%) và SBT tiết kiệm từ 3 đến 17 tỷ đồng (tương đương 2% đến 9%).
Các con số dự phóng trên đã khấu trừ phần thu nhập lãi tiền gửi và đầu tư tài chính ngắn hạn bị sụt giảm khi lãi suất đi xuống. Nhóm phân tích cũng lưu ý hiệu ứng tích cực lên kết quả kinh doanh quý IV/2026 vẫn còn hạn chế do nhiều khế ước vay cũ chưa đến kỳ đáo hạn. Lợi ích thực chất được dự báo thể hiện rõ nét hơn kể từ quý I/2027, thời điểm phần lớn dư nợ vay ngắn hạn được đảo nợ và tiếp cận mặt bằng lãi suất mới.
Diễn biến giá cổ phiếu và mặt bằng định giá của bốn doanh nghiệp này đang có sự phân hóa đáng kể. Thống kê từ ngày 15/10 đến ngày 13/11 cho thấy cổ phiếu NKG đã tăng 17,6%, vượt xa mức tăng 2,2% của chỉ số VN Index trong cùng giai đoạn. Cổ phiếu HSG ghi nhận mức tăng 4,3%, trong khi thị giá PET và SBT lần lượt điều chỉnh giảm 1,8% và 6,8%.
Xét về yếu tố định giá, Chứng khoán VietinBank nhận định HSG đang ở vùng định giá hợp lý nhất trong nhóm hưởng lợi rõ nét, với hệ số P/E khoảng 13 đến 14 lần. Trái lại, hệ số P/E của PET và SBT vẫn duy trì trên mức 22 lần ngay cả khi đã cộng thêm phần lợi ích tiết kiệm lãi vay dự kiến, cho thấy sự khác biệt rõ rệt về mức độ hấp dẫn giữa các mã cổ phiếu dù cùng chịu tác động tích cực từ chu kỳ giảm lãi suất.