Có những nơi ta tìm đến chỉ để uống một tách cà phê, nhưng khi ra về lại mang theo cả một miền ký ức. Một chiều cuối tuần tháng 11, chúng tôi ghé thăm không gian cà phê gốm tại Gốm Trường Thành, giữa vùng đất Biên Hòa, Đồng Nai. Nơi đây không chỉ có cà phê, những sản phẩm gốm mộc mạc mà còn có câu chuyện về một người mang nặng tình yêu với nghề truyền thống, mong muốn giữ lại hồn gốm xưa cho thế hệ mai sau.

Bước chân vào không gian cà phê gốm thuộc Công ty TNHH Một thành viên Gốm Trường Thành, chúng tôi như được trở về với một miền ký ức xa xưa. Đập vào mắt là những sản phẩm gốm được trưng bày khéo léo, từ những chiếc bình, vật dụng trang trí đến những con vật được tạo hình bằng đất. Mỗi sản phẩm mang một dáng vẻ riêng, mộc mạc nhưng đầy sức sống. Không gian ấy khiến người ta có cảm giác như đang chạm vào một phần ký ức của những làng nghề gốm từng vang danh trên vùng đất Biên Hòa, Đồng Nai và Bình Dương.

Giữa nhịp sống hiện đại, nơi mọi thứ thay đổi từng ngày, thật thú vị khi có một địa điểm mà con người không chỉ đến để thưởng thức cà phê mà còn được sống chậm lại, tìm hiểu và trải nghiệm một nghề thủ công truyền thống. Điều đặc biệt ở đây là khách đến uống cà phê có thể trực tiếp tham gia làm gốm.

Dưới sự hướng dẫn của người có kinh nghiệm, mỗi người được tự tay nhào đất, tạo hình và làm nên một sản phẩm mang dấu ấn của riêng mình. Chỉ từ một nắm đất tưởng chừng vô tri, qua đôi bàn tay và sự sáng tạo, những chiếc ly, chiếc bình hay những con vật ngộ nghĩnh dần thành hình.

Sau vài giờ trải nghiệm, người tham gia có thể nhìn thấy thành quả đầu tiên do chính mình tạo ra. Những công đoạn hoàn thiện như làm khô, tráng men và nung sẽ cần thêm thời gian, nhưng niềm vui được tự tay làm nên một sản phẩm gốm đã đủ khiến nhiều người thích thú.

Có thể sản phẩm chưa thật hoàn hảo, đường nét còn vụng về, nhưng đó là thành quả của sự trải nghiệm, của niềm vui và sự kiên nhẫn. Đặc biệt, đây còn là hoạt động ý nghĩa dành cho các gia đình và trẻ nhỏ. Các em không chỉ được vui chơi mà còn hiểu thêm về nghề truyền thống, biết trân trọng công sức của người thợ và những giá trị văn hóa mà cha ông để lại.

Chúng tôi có dịp gặp anh Mai, người ấp ủ ý tưởng đưa nét đẹp của gốm sứ Biên Hòa vào không gian cà phê trải nghiệm tại Gốm Trường Thành. Qua câu chuyện, điều đọng lại không chỉ là ý tưởng kinh doanh mới lạ mà còn là tình yêu anh dành cho nghề gốm quê hương.

Anh Mai mong muốn nơi đây trở thành một không gian để mọi người nhớ về nghề gốm xưa, về những người thợ từng ngày miệt mài bên đất, bên lò nung, tạo ra những sản phẩm mang dấu ấn riêng của vùng đất Biên Hòa. Bởi với anh, gốm không đơn thuần là một món hàng để mua bán. Trong mỗi sản phẩm còn có ký ức, văn hóa và cả câu chuyện của những thế hệ đã dành cuộc đời mình để giữ nghề.

Nghề gốm Biên Hòa từng là niềm tự hào của người dân Đồng Nai. Những sản phẩm được làm ra từ đất, nước và lửa đã góp phần tạo nên bản sắc riêng của vùng đất này. Thế nhưng, trước sự phát triển của xã hội, nghề truyền thống cũng đối mặt với không ít khó khăn. Thị trường thay đổi, người trẻ ít mặn mà với công việc đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên trì, trong khi việc truyền nghề cho thế hệ kế tiếp vẫn là bài toán không dễ dàng. Chính vì vậy, cách làm của anh Mai mang một ý nghĩa đáng trân trọng.

Thay vì chỉ giới thiệu những sản phẩm gốm trên kệ trưng bày, anh muốn đưa khách hàng đến gần hơn với nghề bằng chính những trải nghiệm thực tế. Đó cũng là cách để tình yêu gốm được bắt đầu từ những điều bình dị nhất: một buổi cà phê cuối tuần, một lần chạm tay vào đất, một sản phẩm tự mình tạo ra và một câu chuyện về làng nghề được kể lại.

Điều đáng chú ý hơn, anh Mai còn ấp ủ khát vọng đưa nghề gốm truyền thống Việt Nam sang Australia. Anh mong muốn có thể xây dựng mô hình trải nghiệm làm gốm tại nước bạn, tạo cơ hội để cộng đồng người Việt xa quê và người dân bản địa tìm hiểu, học cách làm gốm sứ Biên Hòa, Đồng Nai. Đó không chỉ là câu chuyện mở rộng hoạt động kinh doanh mà còn là mong muốn mang văn hóa Việt Nam đến gần hơn với bạn bè quốc tế.

Hãy thử hình dung, ở một đất nước xa quê hương, những người Việt có dịp ngồi bên nhau, tự tay nhào nặn đất, tạo nên những sản phẩm gốm và nghe kể về một làng nghề truyền thống ở Biên Hòa. Có lẽ khi ấy, mỗi món đồ gốm không chỉ là sản phẩm thủ công mà còn là một phần ký ức quê nhà.

Với thế hệ trẻ người Việt sinh sống ở nước ngoài, những trải nghiệm như vậy càng có ý nghĩa. Các em có thể lớn lên giữa nền văn hóa khác, nhưng thông qua nghề gốm, các em vẫn có cơ hội hiểu thêm về nguồn cội, về bàn tay tài hoa và sự sáng tạo của người Việt Nam.

Hành trình đưa gốm Biên Hòa ra nước ngoài chắc chắn còn nhiều việc phải làm, từ nghiên cứu thị trường, tổ chức hoạt động đến việc xây dựng đội ngũ hướng dẫn và bảo đảm chất lượng sản phẩm. Nhưng điều đáng quý là khát vọng ấy đã bắt đầu từ tình yêu với nghề truyền thống.

Rời Gốm Trường Thành khi buổi chiều dần xuống, chúng tôi vẫn còn nhớ hình ảnh những món đồ gốm mộc mạc và câu chuyện của người đàn ông muốn giữ lại một phần hồn quê cho mai sau.

Có những giá trị không thể đo đếm bằng tiền bạc. Một làng nghề tồn tại không chỉ nhờ những lò nung đỏ lửa, mà còn nhờ những người biết yêu, biết giữ và biết truyền lại nghề cho thế hệ sau.

Tôi chợt nghĩ, điều đáng quý nhất mà anh Mai đang làm không chỉ là đầu tư một không gian cà phê gốm, mà còn là tìm cách để những giá trị truyền thống không bị lãng quên giữa cuộc sống hiện đại.

Một ngày cuối tuần tháng 11, chúng tôi đến đây để uống cà phê, nhưng lại được nghe một câu chuyện về đất, về nghề và về tình yêu quê hương.

Đất qua bàn tay người thợ trở thành gốm. Còn tình yêu với làng nghề, khi được gìn giữ và trao truyền, sẽ trở thành ngọn lửa nối dài qua nhiều thế hệ.

Và hy vọng rằng, từ Gốm Trường Thành hôm nay, hồn gốm Biên Hòa sẽ tiếp tục được gìn giữ, để một ngày không xa, những sản phẩm mang dấu ấn Đồng Nai có thể hiện diện ở Australia và nhiều nơi trên thế giới.

Bởi giữ được một nghề truyền thống cũng chính là giữ lại một phần ký ức, văn hóa và tâm hồn của quê hương Việt Nam. 

Huỳnh Ngọc Hiếu