Mới đây, Thanh tra Chính phủ đã có thông báo số 2777/TB-TTCP, thông báo kết luận thanh tra việc chấp hành chính sách, pháp luật trong hoạt động kinh doanh vàng và các vấn đề có liên quan tại Công ty cổ phần Bảo Tín Mạnh Hải, Công ty cổ phần Vàng bạc đá quý Bảo Tín Mạnh Hải và Công ty TNHH Mi Hồng.

Trong thời gian qua, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các Bộ, ngành đã phối hợp triển khai các giải pháp quản lý thị trường vàng theo Nghị định 24, Nghị định 232 và các Nghị quyết, văn bản chỉ đạo của Đảng, Chính phủ, kết quả đã đạt được một số mục tiêu:

Thứ nhất, hoạt động kinh doanh mua, bán vàng miếng được kiểm soát tương đối chặt chẽ. người dân, doanh nghiệp chỉ được mua, bán vàng miếng tại những địa điểm được phép kinh doanh mua bán vàng miếng.

Thứ hai, vàng miếng gần như không còn được sử dụng là phương tiện thanh toán. Các tổ chức tín dụng không còn được huy động và cho vay vốn bằng vàng, nhờ đó góp phần ổn định thị trường ngoại hối, loại bỏ rủi ro về vàng trong hệ thống tổ chức tín dụng.

Thứ ba, trách nhiệm các bộ, ngành đã được phân định cụ thể, có sự phối hợp chặt chẽ. Bên cạnh đó công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát trong hoạt động kinh doanh vàng, đặc biệt là hoạt động kinh doanh mua, bán vàng miếng được thực hiện thường xuyên hơn, hạn chế vi phạm trong hoạt động kinh doanh vàng kịp thời chấn chỉnh những tồn tại trên thị trường. Công tác phòng chống rửa tiền cũng được tăng cường nhằm đảm bảo thị trường hoạt động minh bạch.

Còn hạn chế thiếu sót trong quản lý hoạt động kinh doanh vàng

Giai đoạn 2023-2025, Ngân hàng nhà nước chưa cấp phép nhập khẩu vàng nguyên liệu cho doanh nghiệp sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ, làm tăng hạn chế về nguồn cung. Trong khi đó, doanh nghiệp vẫn phải mua vào lượng lớn vàng nguyên liệu có nguồn gốc, xuất xứ không rõ ràng từ một số cá nhân có thu nhập không tương xứng với khối lượng và giá trị giao dịch lớn, có dấu hiệu bất thường theo quy định về phòng, chống rửa tiền.

Theo Thanh tra Chính phủ, việc hạn chế nhập khẩu vàng nguyên liệu trong khi doanh nghiệp vẫn có nhu cầu nguyên liệu sản xuất là một trong những nguyên nhân khiến thị trường vàng trong nước có thời điểm chênh lệch cao so với giá vàng thế giới, đồng thời chưa khuyến khích được sự phát triển của thị trường vàng trang sức, mỹ nghệ trong nước.

Thanh tra Chính phủ cũng cho rằng Ngân hàng nhà nước chưa có cơ sở dữ liệu đồng bộ để quản lý thị trường vàng một cách khoa học, chủ động và hỗ trợ công tác điều hành theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Bên cạnh đó, một số cơ chế, chính sách còn cần được nghiên cứu, điều chỉnh, bổ sung và hoàn thiện. Cụ thể, chưa có hướng dẫn cụ thể đối với hoạt động kinh doanh vàng khác tại Nghị định 24 và Nghị định 232; quy định về thanh toán mua, bán vàng thông qua tài khoản thanh toán còn hạn chế về hình thức thanh toán không dùng tiền mặt khác theo Nghị định 52/2024/NĐ-CP.

Pháp luật cũng chưa có quy định xử lý vi phạm hành chính đối với doanh nghiệp kinh doanh vàng miếng không duy trì điều kiện kinh doanh. Quy định cấp giấy phép nhập khẩu vàng nguyên liệu tại Thông tư 34/2025/TT-NHNN còn hạn chế quyền nhập khẩu trực tiếp của doanh nghiệp sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ.

Ngoài ra, chưa có quy định pháp luật cụ thể và chế tài xử lý đối với hành vi găm hàng, thao túng thị trường vàng.

Về thuế thu nhập cá nhân, Bộ Tài chính đã phối hợp với Ngân hàng nhà nước tham mưu trình cơ quan có thẩm quyền ban hành quy định đối với hoạt động chuyển nhượng vàng miếng. Tuy nhiên, theo Thanh tra Chính phủ, quy định hiện nay chưa bao quát đối với thuế thu nhập cá nhân từ giao dịch mua, bán vàng ngoài vàng miếng nhằm hạn chế hoạt động mua bán vàng vì mục đích đầu cơ.

Kiến nghị nghiên cứu thành lập Sàn giao dịch vàng, nhập vàng nguyên liệu

Từ kết quả thanh tra, Tổng Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Ngân hàng nhà nước rà soát các quy định tại Nghị định 24 và Nghị định 232 để sớm tham mưu sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện pháp luật về hoạt động kinh doanh vàng.

Trong đó, cần xây dựng cơ chế quản lý tách bạch, xác định rõ phạm vi quản lý vàng trang sức, mỹ nghệ và vàng miếng; nâng cao hiệu quả quản lý, hạn chế tình trạng mua bán vàng để đầu cơ, đồng thời tạo điều kiện phát triển sản xuất, kinh doanh vàng trang sức, mỹ nghệ, tập trung vào đáp ứng nhu cầu nguyên liệu đầu vào và xuất khẩu sản phẩm của doanh nghiệp trong nước.

Thanh tra Chính phủ cũng kiến nghị tham mưu xây dựng quy định pháp luật để xử lý kịp thời, nghiêm minh hành vi thao túng gây bất ổn thị trường vàng, phù hợp lộ trình nghiên cứu thành lập Sàn giao dịch vàng.

Ngân hàng nhà nước phối hợp với Bộ Tài chính đề xuất lộ trình thành lập Sàn giao dịch vàng tại Việt Nam nhằm tăng tính công khai, minh bạch, tạo cơ sở quản lý nguồn cung, cầu và các yếu tố thị trường ảnh hưởng đến giá vàng miếng, qua đó có giải pháp, công cụ cần thiết để bình ổn thị trường vàng.

Một trong những kiến nghị đáng chú ý là Ngân hàng nhà nước xem xét, phê duyệt giấy phép nhập khẩu vàng nguyên liệu và cấp phép sản xuất vàng miếng đối với doanh nghiệp đủ điều kiện theo quy định, căn cứ tình hình kinh tế vĩ mô và mục tiêu điều hành chính sách tiền tệ.

Theo Thanh tra Chính phủ, việc này nhằm kịp thời đưa vàng nguyên liệu vào sản xuất, đáp ứng nhu cầu thị trường, đa dạng nguồn cung, tránh tình trạng khan hiếm không đáp ứng nhu cầu sản xuất, kinh doanh vàng của doanh nghiệp trong nước.

Qua đó, hạn chế việc doanh nghiệp phải mua vàng từ cá nhân có nguồn gốc không rõ ràng, phát sinh rủi ro và tiềm ẩn nguy cơ buôn lậu vàng qua biên giới.

Ngân hàng nhà nước cũng được yêu cầu theo dõi, đánh giá thực tiễn cơ chế nhập khẩu vàng nguyên liệu để kịp thời sửa đổi, bổ sung quy định, bảo đảm mục tiêu tăng nguồn cung, đồng thời kiểm soát rủi ro ngoại hối, buôn lậu và rửa tiền.

Thanh tra Chính phủ kiến nghị Bộ Công Thương chỉ đạo các cơ quan liên quan xem xét, kiểm tra, xử lý vi phạm hành chính đối với các hành vi vi phạm về thương mại điện tử, sử dụng công nghệ số để kinh doanh vàng, cũng như hành vi găm hàng, thao túng giá, “đẩy giá, thổi giá” được nêu trong kết luận; rà soát, nghiên cứu, tham mưu bổ sung các quy định về hành vi găm hàng để có cơ sở pháp lý xử lý.