Lần đầu quy định kiểm tra thuế điện tử, số thu qua kiểm tra vượt 20 nghìn tỷ đồng

Ngày 30/6, Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 89/2026/TT-BTC hướng dẫn thi hành Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15. Một điểm mới quan trọng của văn bản này là lần đầu tiên đưa ra quy định cụ thể về kiểm tra thuế bằng phương thức điện tử.

Theo ông Nguyễn Văn Được, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn thuế Trọng Tín, cơ chế mới giúp giảm tiếp xúc trực tiếp giữa công chức thuế và người nộp thuế, qua đó hạn chế nguy cơ phát sinh phiền hà, sách nhiễu hoặc biểu hiện tiêu cực, đồng thời nâng cao tính công khai, khách quan trong hoạt động quản lý. Khi áp dụng kiểm tra điện tử, người nộp thuế có thể cung cấp hồ sơ, tài liệu, giải trình và trao đổi thông tin hoàn toàn trên môi trường số. Cách làm này giúp tiết kiệm thời gian đi lại, giảm chi phí chuẩn bị hồ sơ và hạn chế tác động đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Thông qua cổng giao tiếp điện tử, người nộp thuế cũng chủ động theo dõi toàn bộ quá trình xử lý hồ sơ và tiếp cận thông tin liên quan đến cuộc kiểm tra, giúp tăng hiệu quả phối hợp với cơ quan chức năng. Việc đẩy mạnh kiểm tra điện tử, trực tuyến và từ xa giúp cơ quan quản lý tập trung nguồn lực vào các trường hợp có rủi ro cao hoặc có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Để quá trình kiểm tra điện tử vận hành thông suốt, ông Nguyễn Văn Được lưu ý người nộp thuế cần duy trì hiệu lực chứng thư số và chữ ký số của tổ chức cũng như người đại diện theo pháp luật. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần tổ chức lưu trữ chứng từ, hóa đơn, sổ sách kế toán và tài liệu liên quan dưới dạng điện tử một cách có hệ thống để kịp thời tra cứu, trích xuất và cung cấp khi cơ quan thuế yêu cầu.

Thống kê của Cục Thuế cho thấy việc ứng dụng phương thức điện tử đã cải thiện rõ rệt tiến độ và chất lượng kiểm tra. Tính từ đầu năm đến tháng 10/2026, toàn ngành đã hoàn thành 54.291 trên tổng số 58.177 cuộc kiểm tra, đạt 93,32% kế hoạch đề ra. Tổng số thu qua công tác kiểm tra đạt hơn 20 nghìn tỷ đồng, tăng 60,55% so với cùng kỳ. Trên cả nước có 6 địa phương hoàn thành vượt kế hoạch kiểm tra năm được giao, trong đó TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội đóng góp hơn một nửa tổng số thu qua kiểm tra của toàn ngành.

Tự động hóa 100% kiểm tra tờ khai và siết rủi ro giao dịch số

Tại Kế hoạch cải cách hệ thống thuế giai đoạn từ năm 2026 đến năm 2030, Bộ Tài chính đặt ra các chỉ tiêu cụ thể để nâng cao năng lực kiểm tra người nộp thuế. Theo đó, tỷ lệ tờ khai thuế được kiểm tra tự động qua phần mềm ứng dụng của cơ quan thuế phải đạt 100%. Việc lựa chọn người nộp thuế để xây dựng kế hoạch kiểm tra theo rủi ro hằng năm thông qua phần mềm quản lý rủi ro cũng phải đạt 100%.

Cùng với các chỉ tiêu tự động hóa, ngành Thuế đặt mục tiêu cắt giảm tối thiểu 50% số cuộc kiểm tra tại bàn dựa trên kết quả đánh giá rủi ro. Đối với các cuộc kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế thực hiện trong năm, tỷ lệ cuộc kiểm tra có số xử lý phải đạt tối thiểu từ 92% trở lên, trong khi tỷ lệ khiếu nại sau kiểm tra thuế không vượt quá 3%.

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, Bộ Tài chính yêu cầu ngành Thuế triển khai đồng bộ ba nhóm giải pháp trọng tâm. Thứ nhất là hoàn thiện thể chế, quy trình và cơ chế phối hợp. Cơ quan thuế cần rà soát, hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật và hướng dẫn thi hành Luật Quản lý thuế theo hướng quản lý rủi ro và giao dịch điện tử, đồng thời sửa đổi quy định về phạm vi, mức độ, thời kỳ và thời gian kiểm tra tại bàn. Quy trình nghiệp vụ được tái thiết kế theo hướng số hóa, tự động hóa để giảm xử lý thủ công, đi kèm việc hoàn thiện quy chế giám sát đoàn kiểm tra, ghi nhật ký điện tử và mở rộng cơ chế trao đổi, chia sẻ dữ liệu với các cơ quan, tổ chức trong và ngoài nước.

Thứ hai là hiện đại hóa công tác kiểm tra trên nền tảng công nghệ số và dữ liệu. Ngành Thuế ưu tiên nâng cấp, tích hợp đồng bộ các ứng dụng công nghệ thông tin phục vụ kiểm tra điện tử, kiểm tra trực tuyến và kiểm tra từ xa dựa trên dữ liệu điện tử của người nộp thuế. Cơ quan quản lý cũng xây dựng hệ thống kiểm tra tự động hồ sơ khai thuế, phân tích cảnh báo rủi ro và kho lưu trữ hồ sơ kiểm tra tập trung để bảo đảm khả năng kết nối, truy vết. Một nhiệm vụ quan trọng khác là hoàn thiện cơ sở dữ liệu tập trung, bảo đảm hạ tầng và an ninh an toàn mạng để chia sẻ, kết nối trực tiếp với hệ thống dữ liệu của Cục Hải quan.

Thứ ba là đổi mới phương thức kiểm tra thuế trên cơ sở quản lý rủi ro trong toàn bộ quy trình. Kỹ thuật kiểm tra sẽ được thiết kế phù hợp với quy mô, lĩnh vực, ngành nghề và mức độ tuân thủ của từng nhóm người nộp thuế. Trọng tâm kiểm tra tập trung vào các lĩnh vực, giao dịch có rủi ro cao như thương mại điện tử, kinh tế số, giao dịch liên kết, chuyển giá, hoàn thuế và các hoạt động có dấu hiệu gian lận thuế. Việc triển khai các chuyên đề kiểm tra trọng điểm gắn với khai thác dữ liệu số giúp nâng cao hiệu quả phát hiện, ngăn chặn vi phạm, giảm chồng chéo, hạn chế khiếu nại và nâng cao mức độ tuân thủ của người nộp thuế sau kiểm tra.