Áp lực chi phí năng lượng và nền tảng tăng trưởng cốt lõi

Theo phân tích từ Bộ phận Nghiên cứu Đầu tư Toàn cầu HSBC, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) là một khu vực tăng trưởng nhanh và có nhu cầu nhập khẩu năng lượng khổng lồ. Đặc điểm cơ cấu này khiến các nền kinh tế tại đây dễ bị ảnh hưởng bởi tình hình giá dầu mỏ và khí đốt tăng cao trên toàn cầu. Xung đột tại khu vực Trung Đông đang phơi bày rõ mức độ dễ bị tổn thương của ASEAN trước áp lực chi phí đầu vào. Sự kiện đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu từ năm 2022 từng là minh chứng cho thấy lạm phát năng lượng có thể quét qua toàn khu vực, buộc các ngân hàng trung ương phải liên tục điều chỉnh tăng lãi suất để kiểm soát lạm phát. Tại thời điểm đó, Thái Lan và Philippines là hai quốc gia chịu tác động nặng nề nhất khi giá năng lượng tăng vọt, đẩy tỷ lệ lạm phát chung lên mức cao, với chi phí năng lượng tại Thái Lan tăng tới 40% so với cùng kỳ.

Trong bản đồ năng lượng ASEAN, ngoại trừ Malaysia là quốc gia xuất khẩu năng lượng ròng, hầu hết các nền kinh tế còn lại đều phụ thuộc lớn vào nguồn cung nhập khẩu, đặc biệt là từ Trung Đông. Trừ Indonesia, tỷ trọng nhập khẩu năng lượng từ khu vực này của các nước ASEAN đều vượt mức 50%, trong đó Philippines dẫn đầu với mức phụ thuộc lên tới 80%. Tuy nhiên, các chuyên gia từ HSBC nhấn mạnh thị trường không nên quá bị phân tâm bởi những biến động năng lượng trong ngắn hạn. Thay vào đó, trọng tâm đánh giá cần được tập trung vào các yếu tố tăng trưởng nền tảng của khu vực, nơi chuỗi cung ứng công nghệ đang đóng vai trò là điểm tựa cốt lõi vững chắc.

Trí tuệ nhân tạo định hình bản đồ "quyền lực" công nghệ tại ASEAN

Báo cáo của HSBC khẳng định, nhờ sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), những nền kinh tế có tỷ trọng công nghệ cao như Singapore, Malaysia và Việt Nam đang có vị thế thuận lợi hơn trong thương mại. Chu kỳ phục hồi của ngành điện tử đang dẫn dắt toàn bộ chu kỳ xuất khẩu của khu vực, với doanh thu bán dẫn toàn cầu dự kiến tiệm cận mức tăng 40% so với cùng kỳ năm trước. Khác với các chu kỳ trước đây, động lực của chu kỳ này đến từ nhu cầu thiết bị AI, làm thay đổi hoàn toàn cục diện dòng chảy thương mại. Trong năm 2025, xuất khẩu điện tử của các quốc gia ASEAN đã ghi nhận mức tăng trưởng từ 15% đến 47%, vượt xa mức trung bình của cả một thập kỷ qua.

Sự hội nhập sâu rộng vào chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu mang lại mức độ hưởng lợi khác nhau dựa trên nền tảng của từng quốc gia. Singapore đang nắm giữ vị thế thống trị trong lĩnh vực chip nhớ cao cấp để lưu trữ dữ liệu cho các hệ thống AI. Thông qua khoản đầu tư lũy kế 40 tỷ USD từ tập đoàn Micron, Singapore hiện nắm giữ 8,5% thị phần chip nhớ toàn cầu, 15% thị phần chip xử lý logic và gần 20% thị phần xuất khẩu chip khuếch đại. Malaysia cũng thu hút các tập đoàn công nghệ lớn từ những năm 1970, vươn lên dẫn đầu về sản xuất chip logic với 10% thị phần chip xử lý và nâng thị phần linh kiện mạch tích hợp (IC) lên mức 40% vào năm 2024.

Tại Việt Nam, chiến lược gia tăng tỷ trọng trong khâu lắp ráp điện tử thành phẩm đang phát huy hiệu quả. Việc tập trung vào phân khúc điện tử tiêu dùng qua hợp tác với các tập đoàn như Samsung giúp thị phần của Việt Nam tăng từ mức gần như bằng không lên 8-15% trong vòng 15 năm qua, đồng thời tạo đà tiến sâu hơn vào phân khúc mạch tích hợp (IC) cao cấp. Đối với Thái Lan, điểm mạnh nằm ở mảng sản xuất ổ đĩa cứng (HDD) với 17% thị phần toàn cầu, nhưng quốc gia này cần nhanh chóng chuyển dịch sang ổ cứng thể rắn (SSD) để đáp ứng yêu cầu của các trung tâm dữ liệu. Dù mang lại lợi thế lớn, báo cáo cũng lưu ý các quốc gia dẫn dắt chuỗi cung ứng cần có chiến lược quản trị rủi ro chặt chẽ trước các chính sách thuế quan đối với ngành bán dẫn và áp lực chi phí sản xuất nếu giá năng lượng tiếp tục duy trì ở mức ca