Theo Khảo sát Thương mại Toàn cầu 2026 của HSBC, được thực hiện với 10.000 lãnh đạo cấp cao tại doanh nghiệp thuộc 26 thị trường, chi phí năng lượng là yếu tố tác động lớn nhất đến cơ cấu chi phí hoạt động trong 6 tháng qua, với 44% người tham gia lựa chọn. Đứng ngay sau là thuế quan với 43% và chi phí vận chuyển hàng hóa với 41%.

Các áp lực chi phí được dự báo chưa sớm hạ nhiệt. Có tới 68% lãnh đạo doanh nghiệp cho biết tổng chi phí đã tăng, trong khi 72% dự kiến chi phí tiếp tục tăng trong 2 năm tới. Đồng thời, 59% cho biết nhu cầu vốn lưu động đã tăng kể từ năm 2025.

Không chỉ gây sức ép lên chi phí, những bất định trong thương mại và chuỗi cung ứng còn tác động đến doanh thu. Theo khảo sát, 92% doanh nghiệp dự kiến tình trạng chậm trễ hoặc gián đoạn chuỗi cung ứng sẽ ảnh hưởng đến doanh thu trong 2 năm tới.

Doanh nghiệp tìm cách bảo vệ biên lợi nhuận

Trước áp lực chi phí gia tăng, các doanh nghiệp đang triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo vệ biên lợi nhuận và duy trì năng lực cạnh tranh.

Cải thiện hiệu quả và năng suất là biện pháp được lựa chọn phổ biến nhất, với 53% lãnh đạo doanh nghiệp tham gia khảo sát. Tiếp theo là đàm phán lại các thỏa thuận với nhà cung cấp, được 43% lựa chọn; hạch toán phần chi phí gia tăng vào biên lợi nhuận với 38%; và chuyển chi phí sang khách hàng với 36%.

Dù bất định vẫn hiện hữu, niềm tin vào triển vọng thương mại quốc tế vẫn được duy trì. Có 86% lãnh đạo doanh nghiệp cho biết tin tưởng vào khả năng mở rộng hoạt động thương mại quốc tế trong 2 năm tới.

Để tăng khả năng chống chịu, 88% doanh nghiệp đang đa dạng hóa mạng lưới nhà cung cấp trên nhiều khu vực; 86% tập trung bảo đảm nguồn cung năng lượng và tối ưu hóa các tuyến thương mại; trong khi 85% xây dựng chuỗi cung ứng khép kín hơn tại các khu vực trọng điểm hoặc tăng lượng hàng tồn kho.

Những thay đổi này bước đầu mang lại kết quả khi 78% doanh nghiệp cho biết việc điều chỉnh chuỗi cung ứng đã giúp cải thiện vốn lưu động và dòng tiền.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp đang chuyển dịch sang các mô hình linh hoạt hơn, được hỗ trợ bởi công nghệ số. Có 81% người tham gia khảo sát cho biết đã chuyển hướng sang mô hình dịch vụ hoặc mô hình kinh doanh số, trong khi 86% đã mở rộng hoặc có kế hoạch mở rộng kênh bán hàng trực tuyến để tiếp cận các thị trường mới. Đáng chú ý, 44% doanh nghiệp xem chuyển hướng sang mô hình dịch vụ hoặc kinh doanh số là giải pháp hiệu quả nhất để ứng phó với những bất định về thương mại và thuế quan.

Ông Vivek Ramachandran, Giám đốc Khối Giải pháp Thương mại Toàn cầu của HSBC, cho rằng chi phí năng lượng đang trở thành một yếu tố then chốt trong quản lý chuỗi cung ứng quốc tế. Theo ông, doanh nghiệp đang ứng phó bằng cách bảo đảm nguồn cung năng lượng, nâng cao hiệu quả hoạt động và tăng tính linh hoạt trong mô hình vận hành.

AI được ứng dụng ngày càng sâu vào thương mại

Bên cạnh việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng, doanh nghiệp cũng kỳ vọng đầu tư vào hạ tầng AI sẽ tạo ra các nguồn cầu mới. Theo khảo sát, 70% doanh nghiệp dự đoán đầu tư vào cơ sở hạ tầng AI và hạ tầng năng lượng hỗ trợ sẽ làm gia tăng nhu cầu đối với sản phẩm, dịch vụ của họ trong 2 năm tới.

AI hiện đã được ứng dụng trong nhiều hoạt động liên quan đến thương mại. Có 55% lãnh đạo doanh nghiệp cho biết đã triển khai AI trong dịch vụ khách hàng và hỗ trợ bán hàng, trong khi 50% sử dụng AI để hoạch định chiến lược và xây dựng các kịch bản. Ở nhóm doanh nghiệp có doanh thu hằng năm từ 2 tỷ USD trở lên, việc ứng dụng AI mang tính chiến lược rõ nét hơn. Có 59% doanh nghiệp thuộc nhóm này sử dụng AI để giám sát chuỗi cung ứng và đánh giá rủi ro, cao hơn mức 47% ở nhóm doanh nghiệp có doanh thu từ 50-500 triệu USD.

Tuy nhiên, tốc độ ứng dụng AI đang đặt ra yêu cầu về năng lực quản trị và kiểm soát. Có 85% người tham gia khảo sát cho biết doanh nghiệp đã triển khai AI trong ít nhất một chức năng liên quan đến thương mại, nhưng 76% cho biết họ áp dụng không quá 5 trong số 10 biện pháp kiểm soát AI được xác định là quan trọng đối với quản trị hiệu quả. Chỉ 36% doanh nghiệp thường xuyên kiểm tra kết quả đầu ra của AI và 30% đã bổ nhiệm Giám đốc phụ trách AI hoặc chức danh tương đương.

Doanh nghiệp mở rộng mạng lưới quốc tế

Trước áp lực chi phí và chuỗi cung ứng, doanh nghiệp đang gia tăng kết nối với các thị trường quốc tế. Tại 26 thị trường được khảo sát, châu Âu là điểm đến được doanh nghiệp lựa chọn nhiều nhất, với 48%, tăng từ 40% trong khảo sát trước của HSBC. Đông Nam Á đứng thứ hai với 44%, tăng từ 36%.

Mức độ phụ thuộc vào Bắc Á tăng từ 32% lên 38%, trong khi Bắc Mỹ cũng tăng lên 38%, từ mức 32% trong khảo sát trước đó. Đồng thời, tỷ lệ doanh nghiệp thu hẹp hoạt động gắn với Bắc Mỹ giảm từ 22% xuống 16% trong 12 tháng qua. Mỹ tiếp tục là động lực đáng chú ý của xu hướng này. Có 30% doanh nghiệp trên toàn cầu có kế hoạch tăng mức độ phụ thuộc vào thị trường Mỹ, so với 25% trong khảo sát năm trước.

Trong ngành ô tô, tỷ lệ này lên tới 45%. Trong khi đó, các doanh nghiệp công nghệ có xu hướng ưu tiên châu Âu, với 53% người tham gia khảo sát có kế hoạch tăng mức độ phụ thuộc vào khu vực này.

Doanh nghiệp Việt Nam thuộc nhóm lạc quan nhất

Việt Nam nằm trong nhóm thị trường có mức độ lạc quan cao nhất về triển vọng thương mại quốc tế. Có tới 94% doanh nghiệp Việt Nam tham gia khảo sát kỳ vọng hoạt động thương mại quốc tế sẽ tăng trưởng trong 2 năm tới, ngang với Philippines và cao hơn mức 86% trên toàn cầu.

Tuy nhiên, áp lực chi phí tại Việt Nam cũng khá rõ nét. Thuế quan là yếu tố được doanh nghiệp Việt Nam đề cập nhiều nhất, với 52%, cao hơn đáng kể mức 43% trên toàn cầu. Chi phí năng lượng đứng thứ hai với 49%, so với 44% toàn cầu. Dù vậy, các doanh nghiệp Việt Nam ghi nhận hiệu quả tích cực từ những thay đổi trong chuỗi cung ứng. Có 90% doanh nghiệp cho biết các thay đổi này đã giúp cải thiện dòng tiền và vốn lưu động, cao hơn mức 78% trên toàn cầu.

Đáng chú ý, 97% doanh nghiệp Việt Nam cho biết các biện pháp ứng phó với bất định và gián đoạn thương mại đã mang lại hiệu quả, cao hơn mức 86% trên toàn cầu. Các hiệp định thương mại tự do (FTA) cũng tiếp tục đóng vai trò quan trọng. Gần như toàn bộ doanh nghiệp Việt Nam tham gia khảo sát, tương đương 99,6%, đang sử dụng ít nhất một FTA, cao hơn mức 95% toàn cầu. Tuy nhiên, 97% cho biết vẫn tồn tại các rào cản khiến doanh nghiệp chưa thể tận dụng FTA trên quy mô rộng hơn, so với 92% trên toàn cầu.

Về mức độ phụ thuộc, các doanh nghiệp Việt Nam đang gia tăng kết nối với thị trường trong nước nhiều nhất, với tỷ lệ 50%, tiếp theo là Singapore 46% và Thái Lan 41%.

Ở chiều ngược lại, Malaysia là thị trường có tỷ lệ doanh nghiệp gia tăng mức độ phụ thuộc vào Việt Nam cao nhất, ở mức 32%, tiếp theo là Thái Lan 31%, Singapore và Hàn Quốc cùng 29%.

Những số liệu này cho thấy trong khi chi phí năng lượng, thuế quan và chuỗi cung ứng tiếp tục tạo sức ép, doanh nghiệp Việt Nam đang duy trì mức độ lạc quan cao, đồng thời đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường, tận dụng FTA và tái cấu trúc chuỗi cung ứng để tăng khả năng chống chịu.