Theo Bộ Xây dựng, trong bối cảnh nhu cầu vận tải tăng nhanh và nguồn lực đã được cải thiện, nhiều tuyến cao tốc cần sớm được mở rộng, nâng cấp với tổng nhu cầu vốn ước khoảng 500.000 tỷ đồng.

Bộ Xây dựng cho biết giai đoạn 2007-2023, trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế và tham khảo kinh nghiệm quốc tế, các tuyến cao tốc được đầu tư phân kỳ với quy mô 2 làn xe hoặc 4 làn xe hạn chế để phù hợp nhu cầu vận tải và khả năng cân đối vốn.

Ảnh minh họa. Nguồn: Báo Xây dựng

Đến nay, tổng chiều dài cao tốc đã và đang được đầu tư phân kỳ là 2.801 km. Trong đó, 2.135 km (chiếm 76%) thực hiện theo phương thức đầu tư công, còn 666 km theo phương thức đối tác công - tư (PPP).

Khoảng 2.107 km đã đưa vào khai thác hoặc thông xe kỹ thuật, gồm 548 km quy mô 2 làn xe và 1.559 km quy mô 4 làn xe hạn chế. Bên cạnh đó, 694 km đang được thi công, gồm 105 km đường 2 làn xe và 589 km đường 4 làn xe hạn chế.

Phần lớn các tuyến đã giải phóng mặt bằng theo quy mô quy hoạch 4-6 làn xe, với tổng chiều dài khoảng 2.107 km, chiếm 75% toàn mạng lưới. Một số đoạn tuyến mới giải phóng mặt bằng theo quy mô 2 làn xe như Hòa Lạc - Hòa Bình, Thái Nguyên - Chợ Mới, Tuyên Quang - Hà Giang với tổng chiều dài 165 km.

Ngoài ra, có những đoạn tuyến giải phóng mặt bằng theo quy mô 4 làn xe hạn chế như Tuyên Quang - Phú Thọ và Đồng Đăng - Trà Lĩnh giai đoạn 1 với tổng chiều dài 133 km; hoặc giải phóng mặt bằng 4 làn xe hoàn chỉnh nhưng chưa đạt quy mô 6 làn theo quy hoạch như Cam Lộ - La Sơn, La Sơn - Hòa Liên, Cần Thơ - Cà Mau với tổng chiều dài 396 km.

Theo Bộ Xây dựng, bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội của đất nước hiện đã có nhiều thay đổi so với trước đây. Nhu cầu vận tải trên các tuyến cao tốc dự báo tiếp tục tăng mạnh trong thời gian tới.

Cùng với đó, nguồn lực nhà nước đã được cải thiện đáng kể, khả năng huy động vốn cho các dự án hạ tầng giao thông thuận lợi hơn, tạo điều kiện để tính toán phương án mở rộng các tuyến cao tốc đã đầu tư phân kỳ.

Kết quả rà soát cho thấy, riêng các tuyến cao tốc quy mô 2 làn xe với tổng chiều dài 653 km cần gần 79.600 tỷ đồng để hoàn thiện lên quy mô cao hơn.

Trong đó, nguồn vốn đã xác định khoảng gần 49.000 tỷ đồng, phần còn lại cần bổ sung từ ngân sách Trung ương giai đoạn 2026-2030 khoảng hơn 30.600 tỷ đồng.

Hiện có 5 tuyến với tổng chiều dài 329 km đang được thi công mở rộng lên quy mô 4 làn xe, gồm Cam Lộ - La Sơn, La Sơn - Hòa Liên, Yên Bái - Lào Cai, Tuyên Quang - Hà Giang đoạn qua Hà Giang và Cửa khẩu Cốc Nam - Cửa khẩu Hữu Nghị. Tổng mức đầu tư mở rộng khoảng 17.669 tỷ đồng và cơ bản đã được bố trí đủ vốn.

Một tuyến khác là Hòa Lạc - Hòa Bình dài 26 km đã được Thủ tướng quyết định chủ trương đầu tư mở rộng theo phương thức PPP. UBND tỉnh Phú Thọ đang lập báo cáo nghiên cứu khả thi, tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 8.000 tỷ đồng.

Ngoài ra, có 6 tuyến với tổng chiều dài 298 km đang được các địa phương nghiên cứu mở rộng lên 4 làn xe hoàn chỉnh, với nhu cầu vốn ngân sách Trung ương khoảng 30.667 tỷ đồng.

Trong đó, tỉnh Thái Nguyên đang nghiên cứu phương án mở rộng tuyến Thái Nguyên - Chợ Mới theo phương thức PPP, kết hợp mở rộng tuyến Hà Nội - Thái Nguyên và dự kiến không cần ngân sách nhà nước hỗ trợ.

Tỉnh Cao Bằng cũng đã báo cáo Thủ tướng về phương án mở rộng tuyến Đồng Đăng - Trà Lĩnh lên quy mô cao tốc hoàn chỉnh.

Đối với các tuyến cao tốc quy mô 4 làn xe hạn chế với tổng chiều dài 2.148 km, nhu cầu vốn để mở rộng theo quy hoạch 4-8 làn xe ước khoảng 417.460 tỷ đồng.

Trong số này, nhóm các tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông dài khoảng 1.222 km đang được nghiên cứu phương án mở rộng.

Riêng các đoạn hướng tâm vào Hà Nội và TP HCM có tổng chiều dài 534 km, sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 63.500 tỷ đồng.

Trường hợp mở rộng toàn tuyến Bắc - Nam phía Đông dài khoảng 1.144 km, tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 154.335 tỷ đồng, trong đó nhu cầu vốn ngân sách Trung ương giai đoạn 2026-2030 khoảng 103.193 tỷ đồng.

Ngoài ra còn có 860 km thuộc các tuyến khác như Tuyên Quang - Phú Thọ, Cao Lãnh - Lộ Tẻ - Rạch Sỏi, Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột, Mỹ An - Cao Lãnh - An Hữu, Vành đai 3 TP HCM, Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng… với tổng mức đầu tư mở rộng dự kiến hơn 143.600 tỷ đồng.

Bộ Xây dựng cho biết việc mở rộng các tuyến cao tốc sẽ được xem xét trên cơ sở đánh giá lưu lượng giao thông, hiệu quả khai thác và phương án tài chính của từng dự án trước khi trình cấp có thẩm quyền quyết định.

Để nâng cao hiệu quả khai thác và bảo đảm an toàn giao thông, Bộ Xây dựng kiến nghị các địa phương đẩy nhanh công tác chuẩn bị đầu tư và triển khai các dự án mở rộng cao tốc.

Trong đó, tỉnh Thái Nguyên được đề nghị sớm triển khai mở rộng tuyến Thái Nguyên - Chợ Mới, tỉnh Phú Thọ đẩy nhanh phê duyệt dự án mở rộng tuyến Hòa Lạc - Hòa Bình, còn tỉnh Cao Bằng tiếp tục hoàn thiện phương án đầu tư mở rộng tuyến Đồng Đăng - Trà Lĩnh.

Bộ cũng đề nghị các địa phương phối hợp với Bộ Tài chính để bố trí nguồn vốn cần thiết, đồng thời ưu tiên mở rộng ngay những đoạn tuyến đang triển khai có chi phí đầu tư bổ sung thấp nhằm bảo đảm hiệu quả đầu tư và khai thác đồng bộ toàn mạng lưới cao tốc.