Muốn giữ vững “trận địa niềm tin”, điều căn bản nhất là phải xây dựng được một cơ chế phòng ngừa từ sớm, từ xa, từ cơ sở; phải làm cho Nhân dân có đủ thông tin, đủ niềm tin và đủ năng lực nhận diện cái sai, cái xấu, cái độc trên không gian mạng.

Niềm tin của người dân không đến từ những lời nói lớn, mà được bồi đắp từ những việc làm cụ thể mỗi ngày. Vì thế, giữ Đảng hôm nay trước hết là giữ lòng dân bằng trách nhiệm, bằng hiệu quả công việc và bằng sự gần gũi với nhân dân.

Thực tiễn ở xã Tiên Yên cho thấy, tin giả và thông tin xấu độc thường không xuất hiện dưới hình thức những vấn đề quá xa xôi.

Nó len vào đời sống qua những câu chuyện rất gần, đó là sáp nhập đơn vị hành chính, quy hoạch đất đai, trường lớp, chế độ chính sách, căn cước công dân, chuyển đổi số, khai báo điện tử, định danh điện tử, các cuộc gọi giả danh cán bộ, công an, ngân hàng.

Chính vì bám vào những mối quan tâm thật của người dân nên tin giả dễ tạo tâm lý hoang mang, nghi ngờ, thậm chí làm rạn nứt niềm tin với cấp ủy, chính quyền cơ sở.

Từ đó có thể rút ra một kinh nghiệm quan trọng, đó là muốn đấu tranh với thông tin sai trái thì không thể chỉ phản ứng khi tin giả đã lan rộng, mà phải nhận diện sớm những vấn đề xã hội dễ bị lợi dụng để chủ động cung cấp thông tin chính thống, minh bạch, dễ hiểu và kịp thời.

Với TP Quảng Ninh có điều kiện rất đặc thù, đây là địa phương có tốc độ phát triển nhanh, không gian kinh tế - xã hội rộng, gồm đô thị, nông thôn, miền núi, biên giới, biển đảo; đồng thời là một trong những địa phương đi đầu trong chuyển đổi số.

Tính đến thời điểm hiện nay, toàn thành phố có khoảng trên 6.000 trạm thu phát sóng di động BTS, hạ tầng 4G, 5G được mở rộng từ đất liền tới vùng biển đảo, vùng lõi vịnh Hạ Long và các đảo tiền tiêu.

Hạ tầng số phát triển là điều kiện quan trọng để xây dựng chính quyền số, kinh tế số, xã hội số, nhưng cũng đặt ra yêu cầu mới, đó là internet phủ tới đâu thì công tác tư tưởng, dân vận, định hướng thông tin phải theo tới đó.

Nếu không, khoảng trống thông tin trên không gian mạng sẽ bị tin giả, luận điệu xuyên tạc và tội phạm công nghệ cao lấp vào.

Số liệu của Công an TP Quảng Ninh cho thấy tính chất phức tạp của mặt trận này. Theo Thượng tá Hoàng Văn Định, Trưởng Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an TP Quảng Ninh: thời gian qua, lực lượng chức năng đã phát hiện, đấu tranh, xử lý 117 trường hợp; trong đó xử phạt 19 trường hợp với tổng số tiền 140 triệu đồng; gọi hỏi, răn đe 51 trường hợp có hoạt động đăng tải thông tin tiêu cực liên quan yếu tố chính trị; tuyên truyền, giáo dục, nhắc nhở 47 trường hợp đăng tải thông tin tiêu cực về các vấn đề khác.

Thực tiễn đó cho thấy, thông tin xấu độc không còn là nguy cơ xa vời mà đã hiện hữu trong đời sống xã hội.

Đáng chú ý, TP Quảng Ninh không chỉ xử lý bằng chế tài, mà triển khai đồng bộ pháp luật với tuyên truyền, giáo dục, răn đe, cảm hóa và phòng ngừa, qua đó vừa xử lý vi phạm, vừa củng cố “sức đề kháng” của cộng đồng trước thông tin sai lệch.

Đây chính là cách tiếp cận đúng về lý luận và phù hợp với thực tiễn, bởi không phải mọi hành vi chia sẻ thông tin sai lệch đều xuất phát từ động cơ chống phá. Có trường hợp do thiếu hiểu biết, có trường hợp do tâm lý bức xúc nhất thời, có trường hợp bị lôi kéo, có trường hợp đơn giản là không đủ kỹ năng kiểm chứng thông tin.

Từ đó, kinh nghiệm ở TP Quảng Ninh là phải phân loại đúng đối tượng, đúng tính chất, đúng mức độ vi phạm để có phương thức xử lý phù hợp. Với các hành vi có tổ chức, cố ý xuyên tạc, kích động, chống phá, cần xử lý nghiêm theo pháp luật để bảo vệ kỷ cương và sự ổn định xã hội.

Nhưng với những trường hợp nhận thức hạn chế, chia sẻ thông tin sai do thiếu hiểu biết, cần ưu tiên giáo dục, nhắc nhở, đối thoại, răn đe, giúp họ tự điều chỉnh hành vi.

Cách làm này không phải là mềm yếu, mà là sự mềm dẻo có nguyên tắc. Nếu cực đoan hóa mọi biểu hiện lệch chuẩn trên mạng xã hội, rất dễ tạo tâm lý đối đầu, làm xa dân.

Ngược lại, nếu buông lỏng, xem nhẹ, sẽ khiến thông tin xấu độc có điều kiện lan rộng. Vì vậy, bài học đặt ra là phải kết hợp hài hòa giữa “xây” và “chống”, giữa xử lý nghiêm minh và dân vận thuyết phục, giữa kỷ luật pháp luật và trách nhiệm giáo dục cộng đồng.

Bên cạnh đó, phải lấy minh bạch thông tin làm phương thức phản bác căn bản. Trong nhiều vụ việc ở cơ sở, tin đồn xuất hiện không phải vì người dân chống đối, mà vì người dân thiếu thông tin chính thống hoặc chưa được giải thích kịp thời.

Khi có chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính, người dân lo cán bộ nghỉ hết, thủ tục bị gián đoạn, đất đai bị thu hồi, trường học bị sáp nhập.

Nếu những băn khoăn ấy không được trả lời sớm, tin giả sẽ có đất sống. Vì vậy, phản bác hiệu quả nhất không phải lúc nào cũng là một bài viết dài hay một khẩu hiệu mạnh, mà đôi khi là một cuộc đối thoại trực tiếp, một thông báo ngắn gọn, một nhóm Zalo cộng đồng được cập nhật chính xác, một cán bộ thôn giải thích rõ ràng cho dân hiểu. Minh bạch chính là “vaccine” đầu tiên chống lại tin giả.

Cùng với đó là phải biến dân vận truyền thống thành dân vận số. Trước đây, dân vận là đi từng ngõ, gõ từng nhà, gặp từng người. Điều đó vẫn đúng, nhưng chưa đủ.

Trong thời đại số, cán bộ cơ sở còn phải biết “đi” vào từng nhóm Zalo, từng trang Facebook cộng đồng, từng không gian mạng nơi người dân đang tiếp nhận thông tin.

Cán bộ không thể đứng ngoài mạng xã hội rồi yêu cầu người dân tỉnh táo trên mạng xã hội.

Muốn định hướng dư luận thì phải hiểu dư luận đang vận động ở đâu, người dân đang lo điều gì, tin giả đang khai thác điểm yếu nào.

Vì vậy, mỗi chi bộ, mỗi tổ dân phố, mỗi đoàn thể cần có năng lực nắm bắt thông tin số, phản ứng nhanh với dư luận số và chuyển tải thông tin chính thống bằng ngôn ngữ dễ hiểu, gần dân.

Song song đó là phải xây dựng “sức đề kháng số” cho Nhân dân, nhất là người già, học sinh, ngư dân, đồng bào vùng cao, công nhân, người lao động tự do và các nhóm dễ bị tổn thương. “Sức đề kháng số” không phải khái niệm trừu tượng.

Đó là khả năng nhận biết một cuộc gọi lừa đảo; biết không cung cấp mã OTP; biết không bấm vào đường link lạ; biết kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ; biết phân biệt thông tin chính thống với nội dung cắt ghép, xuyên tạc; biết rằng trong thời đại AI, nghe giống chưa chắc là thật, nhìn thấy chưa chắc đã đúng. Khi người dân có kỹ năng số, tin giả sẽ khó lan rộng. Khi cộng đồng có thói quen kiểm chứng, thông tin xấu độc sẽ không dễ biến thành khủng hoảng niềm tin.

Ngoài ra là phải coi chuyển đổi số cũng là một phương thức bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Nhiều người thường nhìn chuyển đổi số như câu chuyện kỹ thuật: cài đặt phần mềm, dùng dịch vụ công trực tuyến, khai báo điện tử, số hóa dữ liệu. Nhưng nếu nhìn sâu hơn, chuyển đổi số còn là công cụ để xây dựng niềm tin.

Khi thủ tục hành chính nhanh hơn, công khai hơn, minh bạch hơn, người dân ít phải đi lại hơn, ít bị phiền hà hơn, họ sẽ thấy chủ trương của Đảng và Nhà nước đi vào cuộc sống bằng lợi ích cụ thể.

Khi ngư dân dùng phần mềm truy xuất nguồn gốc thủy sản thuận lợi hơn, khi học sinh được học kỹ năng công dân số, khi người dân vùng cao được hướng dẫn định danh điện tử, khi dịch vụ công đến gần dân hơn, thì đó chính là cách phản bác sinh động nhất đối với luận điệu cho rằng chuyển đổi số chỉ làm khó dân.

Cùng với đó là phải phát huy đồng bộ vai trò của cả hệ thống chính trị. Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không phải nhiệm vụ riêng của lực lượng công an, cũng không chỉ là công việc của ban tuyên giáo hay cơ quan truyền thông.

Ở cơ sở, bí thư chi bộ, trưởng thôn, giáo viên, công an xã, đoàn thanh niên, hội phụ nữ, hội nông dân, tổ công nghệ số cộng đồng đều có vai trò riêng. Công an phát hiện, xử lý, cảnh báo thủ đoạn; Chi bộ nắm tình hình tư tưởng; Mặt trận và đoàn thể vận động, giải thích, hòa giải; Nhà trường giáo dục kỹ năng nhận diện thông tin sai lệch; Truyền thông cung cấp thông tin chính thống; Chính quyền công khai cơ chế, chính sách, quy hoạch, thủ tục. Khi các lực lượng này phối hợp nhịp nhàng, sẽ hình thành một mạng lưới phòng ngừa rộng khắp, không để tin giả có thời gian tích tụ thành điểm nóng.

Đồng thời phải gắn bảo vệ nền tảng tư tưởng với giải quyết các vấn đề dân sinh. Đây là điểm có ý nghĩa lý luận rất quan trọng. Niềm tin của Nhân dân không chỉ được xây dựng bằng tuyên truyền, mà còn bằng hiệu quả quản trị.

Người dân sẽ tin hơn khi kiến nghị được giải quyết, thủ tục được rút ngắn, cán bộ gần gũi, chính sách đến đúng đối tượng, sinh kế được hỗ trợ, người yếu thế không bị bỏ lại phía sau.

Vì vậy, đấu tranh với quan điểm sai trái phải đi cùng xây dựng đời sống tốt đẹp hơn cho Nhân dân. Nếu đời sống còn nhiều bức xúc, nếu cán bộ thiếu trách nhiệm, nếu thông tin thiếu minh bạch, thì tin giả rất dễ bám vào đó để xuyên tạc.

Ngược lại, khi chính quyền làm tốt, dân vận tốt, công khai tốt, thì mỗi người dân sẽ trở thành một “lá chắn niềm tin” tự nhiên trước thông tin sai trái.

Từ Tiên Yên nhìn ra TP Quảng Ninh, có thể thấy rõ một mô hình cần được tiếp tục củng cố, đó là lấy cơ sở làm nền tảng, lấy người dân làm trung tâm, lấy minh bạch làm phương thức, lấy chuyển đổi số làm công cụ, lấy dân vận làm linh hồn và lấy pháp luật làm điểm tựa.

Đó là một hệ thống giải pháp đồng bộ, không tách rời nhau.Nếu chỉ có công nghệ mà thiếu dân vận, chuyển đổi số sẽ khô cứng.

Nếu chỉ có tuyên truyền mà thiếu minh bạch, lời nói sẽ khó thuyết phục. Nếu chỉ có xử phạt mà thiếu giáo dục, sẽ khó tạo chuyển biến bền vững. Nếu chỉ nói bảo vệ nền tảng tư tưởng mà không chăm lo đời sống Nhân dân, niềm tin sẽ không có gốc rễ sâu bền.

Đặc biệt, giữ Đảng không chỉ là bảo vệ những vấn đề lớn lao trên diễn đàn lý luận, mà còn là giữ cho người dân không bị lừa bởi một cuộc gọi giả danh; giữ cho một phụ huynh không hoang mang trước tin đồn sáp nhập trường; giữ cho một ngư dân tin rằng chuyển đổi số giúp ích cho mình; giữ cho một học sinh biết không chia sẻ thông tin độc hại; giữ cho một người từng lầm lỗi có cơ hội trở lại cộng đồng; giữ cho mỗi thôn, bản, khu phố có một điểm tựa thông tin chính thống, gần gũi và đáng tin cậy.

Và từ Tiên Yên đến toàn TP Quảng Ninh, hành trình giữ Đảng bền vững nhất vẫn bắt đầu từ những điều bình dị nhất, đó là gần dân, hiểu dân, nói cho dân hiểu, làm cho dân tin và cùng dân xây dựng một không gian số an toàn, lành mạnh, nhân văn./.