Ảnh minh hoạ

Con số này khẳng định dư địa giảm phát thải lớn nhất của ngành xây dựng nằm ở khâu vật liệu và sản xuất, đòi hỏi những thay đổi căn bản trong hệ thống quy chuẩn và chính sách quản lý.

Trong nỗ lực thực hiện cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050, ngành xây dựng và sản xuất vật liệu xây dựng (VLXD) đang được nhận diện là điểm nóng về phát thải.

Tuy nhiên, các công cụ quản lý hiện hành vẫn đang tập trung chủ yếu vào hiệu quả sử dụng năng lượng khi công trình đi vào vận hành, mà chưa kiểm soát tương xứng lượng carbon hàm chứa ngay từ khâu thi công và sản xuất vật liệu.

Dữ liệu thực nghiệm từ các dự án công trình xanh tại Việt Nam cho thấy, trong khi các giải pháp nâng cao hiệu quả năng lượng chỉ giúp giảm khoảng 3% carbon vận hành, thì việc lựa chọn vật liệu phát thải thấp giúp giảm tới 22% lượng phát thải tổng thể.

Đặc biệt, mức giảm carbon hàm chứa sau hoàn công thực tế đạt tới 47%, cao hơn nhiều so với mức dự báo 35%.

Điều này cho thấy, đóng góp của nhóm giải pháp vật liệu cao gấp hơn 7 lần so với nhóm giải pháp vận hành năng lượng.

Nếu công tác quản lý chỉ tập trung vào giai đoạn vận hành, ngành xây dựng sẽ bỏ lỡ việc cắt giảm phát thải quan trọng.

Trong xây dựng, xi măng được xác định là mắt xích quan trọng nhất trong chiến lược xanh hóa. Dù chỉ chiếm khoảng 13% thể tích cấp phối của bê tông, nhưng công đoạn sản xuất xi măng lại chịu trách nhiệm tới 88 - 90% lượng phát thải CO2 của bê tông.

Do đặc thù phát thải CO2 gắn chặt với quá trình phân hủy đá vôi để sản xuất clinker, việc cắt giảm bằng biện pháp kỹ thuật thuần túy đang gặp nhiều thách thức. Hướng đi khả thi hiện nay được các đơn vị sản xuất và chuyên gia đề xuất là:

Giảm tỷ lệ clinker bằng cách tăng cường phụ gia khoáng và vật liệu thay thế. Tận dụng phế thải công nghiệp như tro bay, xỉ thép với quy mô lớn.

Sử dụng nhiên liệu thay thế thay cho nhiên liệu hóa thạch trong quá trình nung.

Thông tin đến báo chí, đại diện Viện Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng) nhấn mạnh, phát triển vật liệu tuần hoàn là giải pháp để thực hiện mục tiêu Net Zero.

Việc tái sử dụng, tái chế và kéo dài vòng đời vật liệu không chỉ giảm khai thác tài nguyên mà còn trực tiếp cắt giảm khí nhà kính theo Kế hoạch hành động quốc gia về kinh tế tuần hoàn.

Hiện nay, các hệ thống chứng nhận công trình xanh quốc tế và trong nước như LEED, LOTUS hay EDGE đều đã nâng tỷ trọng tiêu chí về vật liệu lên mức 12 - 20% tổng điểm đánh giá. Đây là tín hiệu cho thấy hướng khác của thị trường.

Về mặt chủ trương, Chỉ thị số 03-CT/TW của Ban Bí thư mới đây về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác quản lý, phát triển VLXD đã đưa ra những yêu cầu, như loại bỏ công nghệ lạc hậu. Không cấp phép nhập khẩu dây chuyền cũ; không đầu tư mới hoặc mở rộng các dự án tiêu tốn nhiều năng lượng, phát thải cao.

Khuyến khích phát triển vật liệu tiết kiệm năng lượng, vật liệu tái chế, tự chủ và có năng lực cạnh tranh quốc tế. Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu toàn quốc liên thông về VLXD và khoáng sản.

Hiện nay, việc phân tích vòng đời công trình vẫn phụ thuộc nhiều vào dữ liệu quốc tế, dẫn đến độ chính xác chưa cao.

Việc tích hợp các dữ liệu từ công trình xanh vào hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm tra (MRV) của ngành xây dựng được xem là lối đi để đưa các tiêu chuẩn xanh từ cơ chế tự nguyện trở thành quy định bắt buộc trong các quy chuẩn, tiêu chuẩn xây dựng quốc gia.