Áp lực tăng lãi suất và cơn khát thanh khoản USD kéo giá vàng rời xa đỉnh lịch sử
Theo dữ liệu từ Kitco, kết thúc phiên ngày 20/11 (rạng sáng ngày 21/11 theo giờ Việt Nam), giá vàng giao ngay dừng ở mức quanh 3.537,9 USD/ounce, giảm 86,3 USD, tương đương mức giảm 2,38% so với phiên liền trước sau khi có thời điểm rơi xuống 3.502,93 USD/ounce. Thị trường bạc cũng chịu áp lực bán mạnh khi lùi về 41,12 USD/ounce, mất 3,83% và có lúc chạm 40,66 USD/ounce. Diễn biến này đánh dấu tuần sụt giảm mạnh nhất của cả vàng và bạc kể từ tháng 3/2026.
Tính từ đầu năm 2026 đến nay, giá vàng đã giảm gần 20% và rơi sâu xuống dưới ngưỡng 4.000 USD/ounce, trái ngược với chuỗi lập kỷ lục liên tiếp trong năm 2025. Nếu đối chiếu với đỉnh lịch sử khoảng 5.595 USD/ounce thiết lập vào cuối tháng 1/2026, kim loại quý đã mất khoảng 37% giá trị. Nhịp điều chỉnh sâu tác động dây chuyền đến cổ phiếu các doanh nghiệp khai thác khoáng sản như Fresnillo, mã từng tăng mạnh nhất trong rổ chỉ số FTSE 100 trên sàn London năm trước.
Phân tích nguyên nhân giá vàng giảm sâu dù năm 2026 xuất hiện giao tranh tại Trung Đông và tâm lý bất an trên thị trường chứng khoán liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI), Fidelity International cho rằng lãi suất là yếu tố hàng đầu. Khác với xu hướng hạ lãi suất đầu năm, xung đột giữa Mỹ và Iran đã đẩy giá dầu tăng vọt, khiến lạm phát quay trở lại và buộc các ngân hàng trung ương thắt chặt chính sách tiền tệ. Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) ngày 5/11 đã nâng lãi suất cơ bản lên 4%, lần tăng đầu tiên kể từ năm 2023, còn Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã tăng lãi suất trở lại từ tháng 9. Do không tự tạo ra lợi tức hay dòng tiền và chủ yếu phản ánh mức giá người mua sẵn sàng trả, vàng trở nên kém hấp dẫn hơn khi lãi suất và lợi suất trái phiếu đi lên, khiến đà tăng theo tâm lý trước đây đảo chiều.
Ở góc độ cấu trúc dòng tiền, trao đổi với Kitco News, ông Jeff Currie, cựu Giám đốc nghiên cứu hàng hóa toàn cầu của Goldman Sachs, hiện là nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Real Macro và Cố vấn cấp cao tại Carlyle Group, cho rằng thị trường đang nhầm lẫn giữa hai trạng thái rủi ro. Ông nhấn mạnh vàng không phải công cụ phòng ngừa khủng hoảng thanh khoản mà là công cụ phòng vệ trước khủng hoảng khả năng thanh toán. Khi nhà đầu tư vẫn sở hữu nhiều tài sản nhưng thiếu tiền mặt tức thì để đáp ứng các nghĩa vụ trước mắt, tài sản dễ thanh lý nhất sẽ bị bán ra đầu tiên để thu tiền về, và đó thường là vàng.
Số liệu từ Bloomberg cho thấy chỉ số MSCI All Country World đã giảm 7 phiên liên tiếp, chuỗi giảm dài nhất kể từ tháng 9/2023, còn chỉ số đo lường biến động VIX tăng vọt lên mốc 30 điểm theo ghi nhận của Financial Times. Thay vì tìm đến vàng, dòng tiền rút ra đang tập trung vào đồng USD và trái phiếu chính phủ Mỹ. Ông Currie nhận định nhiều chủ thể đang cùng cần USD tại một thời điểm, từ các quốc gia Vùng Vịnh phải tìm kiếm nguồn ngoại tệ trang trải chi phí quốc phòng phát sinh ngoài dự kiến cho đến một số nước nhập khẩu năng lượng như Ấn Độ và Nhật Bản bán vàng để thanh toán hóa đơn nhiên liệu đắt đỏ, dù Kitco News lưu ý chưa thể xác minh độc lập các giao dịch bán vàng cụ thể của ngân hàng trung ương.
Bên cạnh yếu tố địa chính trị, làn sóng rót vốn vào hạ tầng AI cũng đang hút thanh khoản của cả thị trường tài chính lẫn nền kinh tế thực. Theo Bloomberg, ngày 19/11, SpaceX đã phát hành 32 tỷ USD trái phiếu để mua chip AI, trong đó một phần mang lợi suất trên 8%. Cùng thời điểm, đợt chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) của công ty AI Anthropic huy động khoảng 119,5 tỷ USD tính cả phần phân bổ thêm cho bên bảo lãnh. Ông Mike Bell thuộc RBC BlueBay Asset Management nhận định với Financial Times rằng nhiều nhà đầu tư có thể đã bán bớt các cổ phiếu khác để mua cổ phiếu Anthropic. Ông Currie ước tính khoảng 60% trong tổng mức chi 800 đến 900 tỷ USD cho AI trong năm nay chảy vào các nhóm hàng hóa như đồng, thép, dầu và khí đốt, khiến các tập đoàn công nghệ ngày càng mang tính chu kỳ tương tự doanh nghiệp hàng hóa.
Áp lực bán lan sang kim loại công nghiệp, triển vọng dài hạn giữ vững nhưng đáy ngắn hạn chưa rõ
Tình trạng thiếu hụt thanh khoản còn thể hiện qua diễn biến trái chiều trên thị trường kim loại công nghiệp. Trên Sàn giao dịch kim loại London (LME), giá đồng kỳ hạn 3 tháng trong ngày 20/11 có lúc giảm 4% xuống 12.020 USD/tấn, mức thấp nhất kể từ tháng 3, trước khi đóng cửa phiên chính thức tại 12.235 USD/tấn. Tính chung cả tuần, giá đồng mất khoảng 9%, mức giảm tuần mạnh nhất kể từ tháng 4/2025, bất chấp phí chênh lệch người mua Trung Quốc trả cho đồng vật chất tăng vọt do thiếu nguồn cung. Ông Jeff Currie cho rằng thị trường phái sinh đang trở thành kênh để các tổ chức thanh lý tài sản lấy tiền mặt ngay cả khi cung cầu vật chất căng thẳng. Tuy nhiên, ông Albert Mackenzie, chuyên gia phân tích đồng tại Benchmark Mineral Intelligence, nói với Bloomberg rằng tác động của AI lên giá đồng có thể đã bị phóng đại, đồng thời chỉ ra sức mua yếu tại Trung Quốc, triển vọng thuế quan của Mỹ mờ dần và đồng USD tăng giá là những nguyên nhân kéo giá đi xuống. Ở chiều khác, dầu mỏ ít chịu áp lực bán tháo hơn do việc lưu trữ dầu thô đòi hỏi hệ thống bồn chứa tốn kém nên thị trường không tích trữ lượng tồn kho lớn để xả nhanh như kim loại.
Ông Jeff Currie thừa nhận mức độ điều chỉnh hiện tại nặng nề hơn nhiều so với dự tính của cá nhân ông sau khi từng mở vị thế mua vàng vào tháng 8 rồi đóng lại, đồng thời khẳng định chưa thể xác định đáy thị trường nằm ở đâu. Dù vậy, ông đánh giá các nền tảng dài hạn của vàng vẫn giữ nguyên và so sánh nhịp bán tháo hiện nay với giai đoạn tháng 3/2020. Khi thị trường tài chính toàn cầu tắc nghẽn dòng tiền hồi đầu năm 2020, vàng cũng bị bán mạnh để gom tiền mặt trước khi tăng lên mức kỷ lục mới vào mùa hè cùng năm sau khi các ngân hàng trung ương bơm thanh khoản trở lại.
Về triển vọng dài hạn, Fidelity International ghi nhận các ngân hàng trung ương vẫn tiếp tục mua lượng lớn vàng để đa dạng hóa dự trữ ngoại hối. Ông Currie cũng nhấn mạnh xu hướng phi toàn cầu hóa cùng lo ngại về khả năng trả nợ công của các chính phủ như Pháp, Mỹ và Anh sẽ duy trì vai trò của kim loại quý. Vị chuyên gia này kỳ vọng khi làn sóng vay nợ của khối công nghệ hạ nhiệt và các ngân hàng trung ương bổ sung thanh khoản, nhóm nhà đầu tư từng bán vàng để giải quyết nhu cầu tiền mặt sẽ quay lại mua vào.
Tuy nhiên, rủi ro biến động trong ngắn hạn vẫn ở mức cao. Trao đổi với Kitco, ông Sean Lusk thuộc Walsh Trading cảnh báo nếu mốc hỗ trợ 3.500 USD/ounce bị xuyên thủng, giá vàng có thể nhanh chóng giảm thêm 300 USD. Hiện thị trường cũng đã phản ánh đầy đủ khả năng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ tiếp tục nâng lãi suất thêm 0,25 điểm % tại cuộc họp ngày 9/12 tới. Fidelity International khuyến cáo vàng không phải là lớp phòng vệ được bảo đảm tuyệt đối và có thể giảm sâu tương ứng với biên độ từng tăng mạnh trước đó.