Việc triển khai các dự án trọng điểm như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và hệ thống metro tại Hà Nội, TP HCM đang tạo thêm dư địa phát triển cho ngành công nghiệp đường sắt Việt Nam.

Nhu cầu về thép ray, thiết bị, vật liệu và cấu kiện chuyên dụng được dự báo sẽ mở rộng, tạo cơ hội để doanh nghiệp nội địa tham gia sản xuất, cung ứng sản phẩm.

Ngày 11/11, Hội Kỹ sư xây dựng Việt Nam (VSCE) tổ chức Tuần lễ Công nghiệp Đường sắt và Hạ tầng – Rail & Cons 2026 tại Hà Nội. Sự kiện tập trung thảo luận về công nghệ thi công, chuyển đổi số, đào tạo nhân lực và thúc đẩy nội địa hóa ngành đường sắt.

Theo bà Trần Thị Ngọc Thảo, Phó Giám đốc Công ty CP DAECHANG Việt Nam, dù đã tích lũy kinh nghiệm trong lĩnh vực xây dựng, cơ khí và hạ tầng, doanh nghiệp trong nước vẫn chưa đủ năng lực sản xuất toàn bộ thiết bị đường sắt có yêu cầu kỹ thuật cao.

Do đó, liên danh với đối tác nước ngoài và tiếp nhận chuyển giao công nghệ được xem là hướng đi cần thiết.

Doanh nghiệp Việt có thể đảm nhận những hạng mục phù hợp với năng lực hiện tại, đồng thời hợp tác với đối tác quốc tế ở các công đoạn đòi hỏi kỹ thuật chuyên sâu.

Cách làm này không chỉ giúp đáp ứng yêu cầu của dự án mà còn tạo cơ hội đào tạo nhân lực, tích lũy kinh nghiệm và từng bước nâng cao khả năng sản xuất trong nước.

Thực tế, một số sản phẩm như gối cầu, khe co giãn và tấm chống ồn đã được sản xuất tại Việt Nam thông qua chuyển giao công nghệ từ Hàn Quốc. Trong khi đó, tà vẹt và bộ giảm chấn ray vẫn chủ yếu phải nhập khẩu.

Ở lĩnh vực thép ray, ông Tạ Tuấn Dương, Phó Giám đốc Công ty CP Ray và Thép đặc biệt Hòa Phát Dung Quất, cho biết đây là ngành sản xuất mới, đòi hỏi đầu tư công nghệ, thiết bị và hệ thống kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt.

Chất lượng sản phẩm phải được kiểm soát xuyên suốt từ nguyên liệu, phôi thép đến gia công và hoàn thiện.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp trong nước còn chịu sức ép cạnh tranh từ các nhà sản xuất nước ngoài, đặc biệt là Trung Quốc – quốc gia có lợi thế về kinh nghiệm, quy mô và chi phí sản xuất.

Theo đại diện doanh nghiệp, các nhà sản xuất Trung Quốc đã có khoảng 20 năm phát triển trước Việt Nam trong lĩnh vực này, đồng thời tối ưu được nhiều chi phí đầu tư.

Vì vậy, doanh nghiệp trong nước cần thêm sự đồng hành, hỗ trợ từ cơ quan chức năng để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Từ thực tế trên, việc phát triển công nghiệp đường sắt không chỉ phụ thuộc vào nguồn vốn mà còn cần chiến lược tiếp nhận công nghệ, đào tạo nhân lực và cơ chế tạo điều kiện cho sản phẩm nội địa tham gia các dự án lớn.

Khi các dự án đường sắt được triển khai đồng loạt, đây sẽ là cơ hội để doanh nghiệp Việt từng bước hình thành chuỗi cung ứng trong nước, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và nâng cao vị thế trong ngành công nghiệp đường sắt.