Những cánh rừng xanh trải dài trên các sườn núi Điện Biên hôm nay không chỉ giữ nguồn nước, điều hòa khí hậu, tạo nên màu xanh đầy sức sống nơi cực Tây Tổ quốc, mà còn mang lại nguồn thu nhập ổn định cho hàng chục nghìn hộ dân.

Từ chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR), giá trị của rừng đã được chuyển hóa thành lợi ích thiết thực, giúp người dân cải thiện cuộc sống, đồng thời nâng cao ý thức gìn giữ tài nguyên rừng.

Lợi ích kép từ chi trả dịch vụ môi trường rừng

Nhiều năm qua, Điện Biên luôn xác định bảo vệ và phát triển rừng là nhiệm vụ quan trọng gắn với phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Trong đó, chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng được xem là một trong những giải pháp hiệu quả, tạo động lực để cộng đồng và các chủ rừng gắn bó hơn với công tác quản lý, bảo vệ rừng.

Là đơn vị trực tiếp tổ chức thực hiện chính sách trên địa bàn, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Điện Biên đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm bảo đảm việc thu, quản lý và chi trả nguồn tiền DVMTR công khai, minh bạch, đúng quy định.

Dưới sự chỉ đạo của UBND tỉnh, Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng sự phối hợp của các xã, phường, chính sách DVMTR ngày càng phát huy hiệu quả, góp phần nâng cao giá trị kinh tế của rừng và khuyến khích người dân tích cực tham gia bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, tổng nguồn thu DVMTR trên địa bàn tỉnh đạt gần 78 tỷ đồng. Trong đó, hơn 69,7 tỷ đồng do Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng Việt Nam điều phối và trên 8,2 tỷ đồng được thu từ các đơn vị sử dụng dịch vụ môi trường rừng trong tỉnh. Đáng chú ý, tất cả các đơn vị đều thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính, không có trường hợp chậm nộp, tạo điều kiện thuận lợi để nguồn kinh phí được chuyển đến người dân đúng kế hoạch.

Nguồn lực này nhanh chóng được Quỹ giải ngân đến các chủ rừng và cộng đồng. Đối với tiền DVMTR của năm 2025, đến nay đã chi trả hơn 247,7 tỷ đồng trên diện tích gần 334.387 ha rừng, đạt 99% kế hoạch. Những con số ấy cho thấy chính sách không chỉ được thực hiện đúng tiến độ mà còn thực sự đi vào cuộc sống, giúp người dân sớm được hưởng lợi từ công sức gìn giữ rừng.

Một điểm nổi bật trong quá trình triển khai là việc đẩy mạnh chuyển đổi số. Trong 6 tháng đầu năm, Quỹ đã hỗ trợ mở thêm 1.353 tài khoản ngân hàng cho các chủ rừng, nâng tổng số chủ rừng có tài khoản lên 8.242 người, đạt 92% tổng số chủ rừng trên địa bàn.

Toàn bộ số tiền DVMTR năm 2025 với tổng kinh phí hơn 247,7 tỷ đồng đã được chuyển trực tiếp qua tài khoản của 7.951 chủ rừng, bảo đảm công khai, minh bạch, giảm thời gian và chi phí trong quá trình chi trả.

Đằng sau những con số là sự thay đổi rõ nét trong đời sống của người dân vùng rừng. Ở nhiều bản làng vùng cao Điện Biên, khoản tiền DVMTR đã trở thành nguồn thu quen thuộc mỗi năm. Với nhiều gia đình, số tiền này được dùng để mua giống cây trồng, vật tư sản xuất, sửa chữa nhà cửa, trang trải chi phí học hành cho con em hoặc phục vụ các nhu cầu sinh hoạt hằng ngày.

Không chỉ mang lại lợi ích cho từng hộ gia đình, nguồn kinh phí DVMTR còn góp phần cải thiện đời sống cộng đồng. Nhiều thôn, bản thống nhất trích một phần kinh phí để sửa chữa đường giao thông nội bản, hỗ trợ các hoạt động chung, mua sắm trang thiết bị phục vụ tuần tra, bảo vệ rừng.

Từ đó, người dân vừa được hưởng lợi trực tiếp, vừa có thêm điều kiện để tiếp tục gìn giữ những cánh rừng gắn bó với cuộc sống của mình.

Theo bà Mai Hương, Giám đốc Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Điện Biên, Quỹ luôn xác định việc thu đúng, chi đủ, chi kịp thời là yếu tố quan trọng tạo niềm tin cho người dân.

Cùng với đó, đơn vị đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt và tăng cường tuyên truyền để chính sách DVMTR đến gần hơn với cộng đồng. Khi người dân thấy quyền lợi của mình được bảo đảm minh bạch, kịp thời, họ sẽ tích cực hơn trong việc tham gia bảo vệ và phát triển rừng.

Thực tế những năm gần đây cho thấy, hiệu quả lớn nhất của chính sách DVMTR không chỉ nằm ở nguồn kinh phí được chi trả mà còn ở sự thay đổi trong nhận thức của người dân. Nếu trước đây việc bảo vệ rừng chủ yếu dựa vào lực lượng chuyên trách thì nay chính cộng đồng đã trở thành những "người gác rừng" tích cực.

Khi lợi ích gắn chặt với trách nhiệm, người dân chủ động hơn trong việc tuần tra, phát hiện và ngăn chặn các hành vi xâm hại tài nguyên rừng ngay từ cơ sở. Từ gần 96.000 hộ tham gia bảo vệ rừng vào năm 2022, đến năm 2025, đến nay toàn tỉnh đã có 122.441 hộ tham gia.

Đây là lực lượng quan trọng cùng chính quyền địa phương và ngành kiểm lâm giữ vững diện tích rừng hiện có, góp phần hạn chế các hành vi vi phạm pháp luật về lâm nghiệp.

Gắn dịch vụ môi trường rừng với bảo vệ rừng hiệu quả

Để chính sách DVMTR phát huy hiệu quả bền vững, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Điện Biên cũng đặc biệt chú trọng công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người dân.

Trong thời gian tới, Quỹ phối hợp thực hiện nhiều chương trình truyền thông trên các phương tiện thông tin đại chúng; tổ chức các lớp tập huấn nâng cao năng lực cho cộng đồng tham gia bảo vệ rừng; triển khai mô hình "Dân vận khéo" trong tuyên truyền chính sách DVMTR; đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát nhằm bảo đảm việc thực hiện chính sách đúng quy định và phát huy hiệu quả.

Nhờ đó, chính sách DVMTR ngày càng được người dân đồng thuận, hưởng ứng. Nhiều hộ gia đình không còn coi việc giữ rừng chỉ là trách nhiệm mà còn là cơ hội để phát triển sinh kế lâu dài. Mỗi cánh rừng được bảo vệ tốt đồng nghĩa với nguồn thu nhập ổn định hơn, môi trường sống được gìn giữ và điều kiện phát triển kinh tế cũng bền vững hơn.

Có thể khẳng định, chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đã tạo ra sự gắn kết hài hòa giữa bảo tồn và phát triển. Những giá trị của hệ sinh thái rừng không còn là khái niệm trừu tượng mà đã được chuyển hóa thành nguồn lợi cụ thể cho người dân.

Đây cũng là giải pháp quan trọng thúc đẩy xã hội hóa nghề rừng, tạo việc làm, nâng cao thu nhập, góp phần giảm nghèo, bảo đảm an sinh xã hội tại các vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Trong hành trình ấy, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Điện Biên tiếp tục khẳng định vai trò là cầu nối giữa các đơn vị sử dụng dịch vụ môi trường rừng với các chủ rừng và cộng đồng dân cư.

Không chỉ thực hiện tốt nhiệm vụ thu, quản lý và chi trả nguồn tiền DVMTR, Quỹ còn đồng hành với người dân thông qua công tác tuyên truyền, hướng dẫn, hỗ trợ và giám sát việc thực hiện chính sách. Nhờ đó, nguồn lợi từ rừng lại được đầu tư trở lại cho chính công tác bảo vệ rừng, tạo nên vòng tuần hoàn tích cực giữa bảo vệ, phát triển và hưởng lợi.

Khi người dân thực sự coi rừng là tài sản chung và là nguồn sinh kế lâu dài, mỗi cánh rừng sẽ được bảo vệ bằng chính ý thức và trách nhiệm của cộng đồng. Đó cũng là nền tảng để Điện Biên tiếp tục giữ màu xanh nơi cực Tây Tổ quốc, phát huy giá trị tài nguyên rừng trong phát triển kinh tế xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững trong những năm tới.