Bộ Tài chính đang dự thảo Nghị định mới về vận động, tiếp nhận, phân phối nguồn đóng góp tự nguyện, siết chặt tính minh bạch qua việc cấm dùng tài khoản cá nhân. (Ảnh minh họa được tạo bởi AI)

Bộ Tài chính đang dự thảo Nghị định quy định về vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện để thực hiện hoạt động xã hội, từ thiện. Văn bản này gồm 3 chương, 35 điều và 1 phụ lục mẫu thông báo, nhằm thay thế Nghị định số 93/2021/NĐ-CP hiện hành.

So với quy định cũ vốn chỉ giới hạn ở việc khắc phục thiên tai, dịch bệnh, sự cố và hỗ trợ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo, dự thảo lần này đã mở rộng phạm vi điều chỉnh sang toàn bộ hoạt động xã hội, từ thiện.

Đồng thời, cơ quan soạn thảo cũng bổ sung 8 điều mới để làm rõ nghĩa vụ chung của các chủ thể, thiết lập hệ thống thông tin quản lý và quy định các điều khoản chuyển tiếp.

Đáng chú ý nhất, dự thảo bổ sung 5 hành vi bị nghiêm cấm nhằm ngăn chặn tình trạng trục lợi hoặc lạm thu nhân danh lòng tốt.

Cụ thể, các tổ chức và cá nhân tuyệt đối không được sử dụng tài khoản phục vụ chi tiêu cá nhân hoặc tài khoản hoạt động thường xuyên của tổ chức để tiếp nhận tiền đóng góp tự nguyện.

Bên cạnh đó, người đứng ra kêu gọi không được thu phí, hoa hồng hay bất kỳ lợi ích nào tính trên nguồn tiền vận động được.

Việc mạo danh cơ quan, tổ chức khác khi chưa có văn bản đồng ý, ấn định mức đóng góp, gắn việc ủng hộ với thủ tục hành chính, hoặc huy động tiền dân để chi cho nhiệm vụ của ngân sách nhà nước cũng chính thức bị cấm.

Để tăng cường tính minh bạch, dự thảo công nhận hình thức kêu gọi trên không gian mạng nhưng đi kèm các ràng buộc chặt chẽ.

Người vận động phải nêu rõ kênh tiếp nhận trong thông báo, thực hiện đối soát giao dịch, lưu trữ chứng từ điện tử, sổ sách và sao kê trong thời hạn 5 năm.

Trong suốt thời gian tiếp nhận và phân phối, các cá nhân và tổ chức phải cập nhật, công khai sao kê tài khoản cùng số dư tối thiểu 7 ngày một lần trên các nền tảng số hoặc hệ thống truyền thanh cơ sở.

Nếu thay đổi nội dung cuộc vận động, họ phải thông báo lại trong vòng 3 ngày làm việc và hoàn trả tiền nếu người đóng góp không đồng ý.

Về công tác quản lý nhà nước, dự thảo đề xuất xây dựng Hệ thống thông tin quản lý vận động, tiếp nhận, phân phối nguồn đóng góp tự nguyện thống nhất trên toàn quốc do Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam làm chủ quản.

Hệ thống này sẽ kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và dự kiến vận hành chính thức chậm nhất 6 tháng sau khi Nghị định có hiệu lực, giúp chuyển đổi toàn bộ chế độ báo cáo sang phương thức điện tử.

Tại cấp cơ sở, dự thảo bỏ thẩm quyền của Ủy ban nhân dân cấp huyện và giao trực tiếp cho Ủy ban nhân dân cấp xã thực hiện vận động, tiếp nhận, phân phối theo phân cấp.

Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã cũng được bổ sung quyền kêu gọi ủng hộ khi có sự đồng ý của cấp ủy cùng cấp và Ban Vận động cấp tỉnh.

Nhằm tránh chồng chéo hoặc bỏ sót người cần giúp đỡ, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp sẽ đứng ra tổng hợp, chia sẻ thông tin về các cuộc vận động trên địa bàn.

Trước khi chi trả ít nhất 3 ngày, danh sách đối tượng được hỗ trợ phải được niêm yết công khai tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã.

Về thời gian thực hiện, dự thảo kéo dài thời hạn phân phối từ 20 ngày lên 45 ngày và tối đa không quá 90 ngày đối với các vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo hoặc khi thiên tai diễn biến phức tạp.

Tổng thời gian tiếp nhận cũng được quy định không vượt quá 120 ngày, do Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hoặc Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp tỉnh quyết định gia hạn.

Đối với việc tiếp nhận hiện vật cứu trợ, dự thảo trao quyền từ chối những hàng hóa không bảo đảm chất lượng, an toàn, hết hạn sử dụng hoặc không phù hợp thực tế.

Riêng với tiền mặt, quy định mới cho phép tiếp nhận trực tiếp tại những vùng bị chia cắt hoặc chưa có hạ tầng thanh toán để bảo đảm tính kịp thời.

Về định mức chi, cơ quan soạn thảo không áp đặt mức trần cứng mà dựa trên mức độ thiệt hại thực tế, hoàn cảnh đối tượng và tổng nguồn lực huy động được.

Nguồn tiền này cũng được phép sử dụng để khôi phục hoặc xây mới công trình hạ tầng thiết yếu bị hư hỏng nặng, hỗ trợ khám chữa bệnh và xử lý nước sinh hoạt, nhưng không được thay thế nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước.

Liên quan đến hoạt động kiểm toán, dự thảo khuyến khích các tổ chức thực hiện kiểm toán độc lập và bắt buộc công khai báo cáo này nếu đã thực hiện.

Đối với mọi tổ chức và cá nhân, kể cả người kêu gọi trên mạng xã hội, nếu có dấu hiệu vi phạm hoặc bị phản ánh, cơ quan chức năng sẽ tiến hành kiểm tra và quyết định việc kiểm toán theo quy định của pháp luật.

Ngoài ra, dự thảo cũng phân định lại trách nhiệm của các bộ, ngành sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy.

Theo đó, mảng trợ giúp xã hội được chuyển sang Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý các vấn đề thiên tai và hộ nghèo, còn Bộ Nội vụ theo dõi việc hỗ trợ sự cố và hoạt động của các quỹ từ thiện.

Trong giai đoạn chuyển tiếp, các cuộc vận động đang diễn ra trước thời điểm Nghị định mới có hiệu lực sẽ tiếp tục áp dụng theo Nghị định số 93/2021/NĐ-CP cho đến khi kết thúc.

Danh mục bệnh hiểm nghèo hiện hành của Bộ Y tế và chế độ báo cáo bằng văn bản cũng sẽ được duy trì tạm thời cho đến khi có văn bản thay thế và hệ thống điện tử chính thức vận hành.