Thảo luận tại tổ chiều 26/10 về dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi), đại biểu Đặng Doãn Thành (Đoàn đại biểu Quốc hội TP Đồng Nai) cho rằng, việc sửa đổi luật cần xuất phát từ những vướng mắc trong thực tiễn, bảo đảm xử lý nghiêm, kịp thời hành vi vi phạm nhưng phải có căn cứ rõ ràng, phù hợp với khả năng thi hành và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Theo đại biểu, xử lý vi phạm hành chính tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức.

Do đó, các quy định về xử phạt, cưỡng chế và áp dụng biện pháp ngăn chặn cần được thiết kế chặt chẽ, bảo đảm đúng đối tượng, tương xứng với tính chất, mức độ vi phạm và có khả năng thực hiện trên thực tế.

Đại biểu Đặng Doãn Thành tán thành việc xây dựng Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) nhằm tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực thi pháp luật thời gian qua.

Từ thực tiễn công tác tại phường Trảng Bom và kinh nghiệm từng là lãnh đạo trong lực lượng Công an Đồng Nai, đại biểu quan tâm đến việc cán bộ cơ sở có đủ căn cứ pháp lý để xử lý đúng quy định hay không, đồng thời người dân có khả năng thực hiện các quyết định xử lý hay không.

Đại biểu cho rằng, một số quy định cần tiếp tục được làm rõ để hạn chế tình trạng hồ sơ bị chuyển qua lại giữa các cơ quan, quyết định xử phạt khó thi hành hoặc biện pháp cưỡng chế ảnh hưởng đến quyền, lợi ích của cả những người không vi phạm.

ĐBQH Đặng Doãn Thành.

Mức phạt phải gắn với khả năng thi hành

Một trong những nội dung được đại biểu Đặng Doãn Thành quan tâm là việc nâng mức phạt tiền tối đa tại Điều 24 dự thảo luật lên 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân và 3 tỷ đồng đối với tổ chức; đồng thời cho phép HĐND thành phố quyết định mức phạt cao hơn trong một số lĩnh vực.

Đại biểu đồng tình với việc xử lý nghiêm các hành vi cố ý vi phạm, thu lợi bất chính lớn hoặc gây hậu quả nghiêm trọng.

Tuy nhiên, việc xác định mức phạt cần được đánh giá theo từng nhóm hành vi, kết hợp với các biện pháp thu hồi khoản thu lợi bất chính, buộc khắc phục hậu quả và đình chỉ hoạt động khi cần thiết.

Theo đại biểu, tăng mức phạt chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi chứng minh được khả năng răn đe, phòng ngừa và thi hành.

Đối với người lao động, hộ kinh doanh nhỏ, mức phạt vượt quá khả năng tài chính có thể dẫn đến tình trạng quyết định xử phạt không được thực hiện, trong khi hậu quả vi phạm cũng chưa được khắc phục.

Dẫn chứng từ báo cáo tổng kết của Công an TP Đồng Nai, đại biểu cho biết, trong giai đoạn từ ngày 1/7/2013 đến hết ngày 30/6/2025, có 255 quyết định cưỡng chế thi hành phạt tiền; trong đó, 9 quyết định không thể thi hành và đã hết thời hiệu thi hành.

Nguyên nhân chủ yếu được nêu là mức phạt vượt quá khả năng của người vi phạm; kết quả xác minh cho thấy người phải thi hành không có đủ tiền trong tài khoản, không có thu nhập ổn định hoặc không có tài sản để kê biên.

Từ thực tế này, đại biểu đề nghị bổ sung ngay tại Điều 24 các tiêu chí để HĐND lựa chọn hành vi và địa bàn áp dụng mức phạt cao hơn, dựa trên mức độ vi phạm, yêu cầu quản lý và điều kiện kinh tế - xã hội.

Đại biểu lưu ý, ngay trong cùng một thành phố, điều kiện giữa khu vực đô thị tập trung và địa bàn nông thôn có thể khác nhau.

Vì vậy, việc áp dụng mức phạt cao hơn cần có đánh giá tác động, công khai căn cứ trước khi quyết định, bảo đảm tính phù hợp và khả thi.

Làm rõ thời hạn chuyển hồ sơ, tránh bỏ lọt vi phạm

Về quy trình chuyển hồ sơ xử lý vi phạm hành chính, đại biểu Đặng Doãn Thành cho rằng cần xác định rõ thời hạn và trách nhiệm của từng cơ quan, cá nhân ở mỗi khâu, tránh tình trạng hồ sơ bị kéo dài do chưa xác định được thẩm quyền giải quyết.

Đại biểu nêu tình huống, người lập biên bản đã chuyển hồ sơ đúng hạn nhưng cơ quan tiếp nhận sau 7 ngày làm việc mới trả lại với lý do không thuộc thẩm quyền, khiến thời hạn ra quyết định xử phạt không còn đủ.

Trong khi đó, Điều 55 dự thảo đã dành 10 ngày làm việc cho vụ việc phải chuyển hồ sơ, nhưng khoản 5 Điều 46 vẫn yêu cầu chuyển “kịp thời”, chưa quy định cụ thể thời hạn kiểm tra thẩm quyền của cơ quan tiếp nhận.

Theo đại biểu, nếu không có thời hạn kiểm tra thẩm quyền ngay khi nhận hồ sơ, cơ quan chuyển và cơ quan tiếp nhận có thể chờ đợi lẫn nhau, dẫn đến vụ việc không được xử phạt dù hành vi vi phạm đã được phát hiện.

Đại biểu Đặng Doãn Thành đề nghị bổ sung khoản 5 Điều 46 theo hướng, trong thời hạn 2 ngày làm việc kể từ khi nhận hồ sơ, cơ quan tiếp nhận phải xác định thẩm quyền.

Trường hợp không thuộc thẩm quyền, cơ quan tiếp nhận phải chuyển trực tiếp hồ sơ đến người có thẩm quyền và thông báo cho cơ quan đã chuyển.

Việc bàn giao hồ sơ cần có xác nhận thời điểm gửi, nhận, danh mục tài liệu và lý do chuyển để bảo đảm khả năng kiểm tra, giám sát trách nhiệm của từng đơn vị.

Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị thiết lập đầu mối giải quyết ngay các trường hợp tranh chấp thẩm quyền, tránh tình trạng hồ sơ bị trả qua nhiều cơ quan; đồng thời áp dụng mã hồ sơ và mẫu bàn giao thống nhất.

Thời hạn chuyển, kiểm tra hồ sơ phải nằm trong tổng thời hạn xử lý theo quy định của luật.

Cơ quan chậm trễ cần chịu trách nhiệm, không để xảy ra tình trạng yêu cầu lập lại biên bản hoặc tính lại thời hạn nhằm hợp thức hóa việc quá hạn.

Cần nghiên cứu cơ chế tính thời hiệu đối với hồ sơ chuyển từ tố tụng hình sự

Một vấn đề khác được đại biểu đề cập là thời hiệu xử phạt đối với hồ sơ được chuyển từ cơ quan tiến hành tố tụng hình sự sang cơ quan có thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính.

Theo đại biểu, thực tế có những vụ việc đã hết thời hiệu xử phạt khi được chuyển sang xử lý hành chính.

Pháp luật hiện hành quy định kéo dài thêm 1 năm đối với trường hợp này; khoản 3 Điều 6 dự thảo tiếp tục duy trì quy định đó và tính cả thời gian tạm đình chỉ tố tụng vào thời hiệu.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng cần đánh giá đầy đủ liệu việc cộng thêm 1 năm có giải quyết được các vướng mắc phát sinh trong thực tế hay không.

Đại biểu đưa ra ví dụ giả định: một hành vi có thời hiệu xử phạt 1 năm nhưng vụ việc được xem xét theo thủ tục tố tụng hình sự kéo dài hơn 2 năm.

Khi đó, việc cộng thêm 1 năm vẫn có thể không đủ thời gian để cơ quan có thẩm quyền ra quyết định xử phạt hành chính.

Từ đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế tạm dừng tính thời hiệu trong thời gian thụ lý tố tụng hợp pháp, sau đó tiếp tục tính phần thời hiệu còn lại, đồng thời bảo đảm khoảng thời gian tối thiểu cần thiết để ban hành quyết định.

Cơ chế này cần quy định rõ thời điểm bắt đầu, kết thúc và có biện pháp kiểm soát việc kéo dài tố tụng; không tính lại toàn bộ thời hiệu từ đầu sau mỗi lần chuyển hồ sơ.

Các đại biểu thảo luận.

Không để việc tạm giữ tài sản kéo dài khi chưa đủ căn cứ xử phạt

Đối với quy định về tạm giữ tang vật, phương tiện, giấy phép, chứng chỉ hành nghề theo thủ tục hành chính, đại biểu Đặng Doãn Thành đề nghị làm rõ giới hạn thời gian tạm giữ trong trường hợp chưa đủ căn cứ lập biên bản vi phạm hành chính.

Theo đại biểu, khoản 11 Điều 109 dự thảo cho phép kéo dài việc tạm giữ đến khi lập biên bản trong trường hợp chưa đủ căn cứ lập biên bản; đồng thời có các quy định về thời gian tạm giữ đến khi ra quyết định xử phạt hoặc thi hành xong quyết định.

Mặc dù dự thảo có quy định giới hạn gắn với thời hạn ra quyết định xử phạt, thời hạn này thường được tính từ ngày lập biên bản.

Vì vậy, cần làm rõ giới hạn đối với giai đoạn trước khi lập biên bản, tránh cách hiểu dẫn đến việc tài sản bị giữ mà chưa xác định được thời điểm kết thúc.

Đại biểu nêu ví dụ, một xe tải của hộ kinh doanh bị tạm giữ để xác minh nguồn gốc hàng hóa.

Nếu việc xác minh kéo dài và chưa đủ căn cứ lập biên bản, phương tiện vẫn phải nằm tại bãi, khiến chủ xe mất phương tiện làm ăn, trong khi giá trị tài sản có thể tiếp tục giảm.

Theo đại biểu, việc cần xác minh thêm không thể tự thân trở thành căn cứ để kéo dài thời gian tạm giữ tài sản không có giới hạn.

Đại biểu đề nghị quy định tổng thời hạn tạm giữ để xác minh, kể cả thời gian trước khi lập biên bản, không vượt quá giới hạn tối đa được luật xác định; có thể nghiên cứu thống nhất với mức tối đa 2 tháng đối với vụ việc phức tạp, tính từ thời điểm thực tế bắt đầu giữ tài sản.

Khi hết thời hạn mà chưa đủ căn cứ xử phạt, cơ quan có thẩm quyền phải trả lại tài sản và tiếp tục xác minh bằng các biện pháp hợp pháp khác.

Trường hợp tạm giữ để bảo đảm thi hành quyết định xử phạt phải có căn cứ riêng và thực hiện đúng cơ chế xử lý tài sản quy định tại Điều 110.

Ngoài ra, khoản 13 Điều 109 dự thảo đã cho phép giao người vi phạm bảo quản tài sản trong một số trường hợp. Đại biểu đề nghị quy định rõ tiêu chí áp dụng, ưu tiên phương án này khi vẫn bảo đảm yêu cầu ngăn chặn, xác minh và thi hành quyết định.

Việc giao bảo quản cần ghi nhận hiện trạng tài sản bằng hình ảnh, xác định cụ thể trách nhiệm bảo quản, chi phí và nghĩa vụ bồi thường nếu xảy ra hư hỏng, mất mát.

Đối với phương tiện không có người đến nhận, cơ quan chức năng cần xác minh chủ sở hữu và quyền lợi của bên thứ ba, thực hiện đúng thủ tục thông báo, xử lý trong thời hạn quy định, tránh tình trạng phương tiện tồn đọng tại bãi kéo dài.

Các kiến nghị của đại biểu Đặng Doãn Thành tập trung vào yêu cầu hoàn thiện quy định theo hướng rõ thẩm quyền, rõ thời hạn và rõ trách nhiệm, qua đó bảo đảm việc xử lý vi phạm hành chính vừa nghiêm minh, vừa khả thi, hạn chế phát sinh vướng mắc trong thực tiễn và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.