Thị trường phân hóa khốc liệt và rủi ro từ bẫy định giá rẻ

Thị trường chứng khoán giai đoạn cuối năm 2026 đang chứng kiến sự lệch pha rất rõ nét giữa năng lực nội tại của các doanh nghiệp và thị giá cổ phiếu trên bảng điện. Nền kinh tế vĩ mô ghi nhận hàng loạt số liệu tích cực với mức tăng trưởng GDP chín tháng đạt 9,01%, lọt vào nhóm cao nhất khu vực Đông Nam Á. Cùng với đó, nguồn vốn FDI thực hiện tại Việt Nam ước tính đạt 21,07 tỷ USD và tổ chức quốc tế FTSE Russell đã chính thức nâng hạng thị trường từ ngày 21/09. Dù vậy, những lực đẩy mạnh mẽ này vẫn chưa đủ để tạo đà bứt phá cho thị trường chứng khoán.

Nguyên nhân chính đến từ sự thu hẹp của dòng vốn toàn cầu khi lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm vượt mốc 5,2%. Tại thị trường trong nước, mặt bằng lãi suất duy trì ở mức cao khiến kênh đầu tư cổ phiếu phải chịu sự cạnh tranh vô cùng gay gắt. Hệ quả thực tế là đến hết quý 3 năm nay, hơn 21% số lượng cổ phiếu trên cả ba sàn giao dịch đã lùi về dưới vùng đáy tháng 03/2020 thời điểm bùng phát đại dịch Covid 19. Nghịch lý này xảy ra ngay cả khi chỉ số VN Index vẫn đi ngang trong vùng 1.700 điểm và lợi nhuận của khối doanh nghiệp niêm yết nhìn chung vẫn giữ được nhịp tăng trưởng. Tình trạng vàng thau lẫn lộn khiến công tác lựa chọn cổ phiếu của các nhà đầu tư cá nhân trở nên vô cùng khó khăn.

Dữ liệu thống kê trên hệ thống Fmarket tính đến hết tháng 10/2026 cho thấy 21 trên tổng số 34 quỹ cổ phiếu trên nền tảng đang sở hữu tỷ lệ P/E danh mục thấp hơn mức 12,1 lần của toàn thị trường. Đặc biệt, 10 quỹ có mức định giá thấp nhất đang dao động từ 5,92 đến 8,96 lần, tương đương mức chiết khấu từ 26% đến 51% so với chỉ số VN Index. Tuy nhiên, mức định giá rẻ chưa phải là yếu tố duy nhất bảo đảm cơ hội sinh lời. Giám đốc Đầu tư của quỹ VinaCapital, ông Thái Quang Trung phân tích rằng giới chuyên môn không mua một cổ phiếu chỉ vì mức giá rẻ, mà cổ phiếu đó cần phải có chất xúc tác để thúc đẩy giá tăng trở lại như sự thay đổi từ ban lãnh đạo, việc triển khai dự án mới hoặc triển vọng tích cực hơn của toàn ngành.

Cách tiếp cận chuyên sâu này chứng minh việc quản trị danh mục không đơn thuần là hoạt động săn lùng cổ phiếu giá thấp. Định giá rẻ chỉ mở ra dư địa tăng trưởng, nhưng khả năng chuyển hóa cơ hội thành lợi nhuận thực tế lại phụ thuộc hoàn toàn vào chất lượng lựa chọn tài sản. Phương pháp này từng mang lại kết quả vượt trội trong những giai đoạn thị trường tạo đáy. Quỹ VINACAPITAL VESAF từng tăng trưởng 99,10% trong vòng một năm sau vùng đáy đại dịch và tiếp tục ghi nhận mức tăng 45,53% trong vòng một năm sau biến cố Vạn Thịnh Phát. Sự khác biệt trong chiến lược quản lý cũng được thể hiện rõ khi 10 quỹ mở cổ phiếu có hiệu suất 3 năm cao nhất trên Fmarket ghi nhận tỷ suất sinh lời ấn tượng từ 45,38% đến 64,31%.

Chiến lược phân bổ tài sản và xu hướng chuyển dịch sang quỹ mở

Trước thực trạng thị trường giao dịch giằng co thiếu động lực, giới chuyên gia tài chính khuyến nghị nhà đầu tư không nên rút toàn bộ nguồn vốn khỏi kênh cổ phiếu mà cần duy trì một tỷ trọng hợp lý để sẵn sàng đón sóng phục hồi. Ông Nguyễn Lê Ngọc Khoa, Giám đốc Đầu tư Công ty Quản lý Quỹ KIM Việt Nam đánh giá thị trường luôn biến động rất nhanh, do đó cách tốt nhất để nắm bắt cơ hội là luôn duy trì vị thế tài sản. Khi áp lực tăng lãi suất không còn khốc liệt, định giá cổ phiếu sẽ có thêm dư địa để cải thiện và những người đứng ngoài hoàn toàn rất dễ bỏ lỡ nhịp tăng giá đầu tiên.

Việc duy trì vị thế không đồng nghĩa với việc đặt cược toàn bộ tài sản vào cổ phiếu. Chuyên gia từ quỹ KIM Việt Nam khuyến nghị người tham gia thị trường cần phân bổ nguồn vốn dựa trên mục tiêu tài chính và biên độ chấp nhận rủi ro của từng cá nhân. Một phần tài sản cần được neo giữ tại các kênh sinh lời ổn định như tiền gửi ngân hàng, phần còn lại có thể sử dụng để tích lũy cổ phiếu. Đặc biệt, khi thanh khoản toàn thị trường còn ở mức thấp và biến động khó lường, nhà đầu tư tuyệt đối không nên lạm dụng đòn bẩy tài chính để tránh việc khuếch đại thua lỗ.

Đối với phân lớp nhà đầu tư không có nhiều thời gian theo dõi sát sao bảng điện, ủy thác vốn định kỳ qua các quỹ mở đang trở thành giải pháp tối ưu. Phương pháp này không mang tính cam kết lợi nhuận tuyệt đối hay loại bỏ hoàn toàn rủi ro, nhưng lại giúp giải tỏa áp lực chọn sai thời điểm và rèn luyện tính kỷ luật trong đầu tư dài hạn. Sự chuyển dịch này tương đồng với xu hướng từng diễn ra tại các thị trường phát triển trong khu vực. Tại Hàn Quốc hay Trung Quốc, nhà đầu tư cá nhân thường trải qua một vài chu kỳ tự giao dịch thua lỗ trước khi chuyển sang hình thức ủy thác chuyên nghiệp.

Tại Việt Nam, sự dịch chuyển dòng vốn sang các quỹ đầu tư đang ngày càng trở nên rõ nét. Số lượng tài khoản sở hữu chứng chỉ quỹ liên tục thiết lập các mức cao mới trong những năm gần đây. Ngay cả khi thị trường chứng khoán bước vào nhịp điều chỉnh mạnh, dòng tiền vẫn kiên trì chảy vào các quỹ mở. Dữ liệu trên hệ thống Fmarket trong tháng 10/2026 ghi nhận các quỹ lớn như DCDS, VINACAPITAL VESAF, VCBF BCF, BMFF và VCBF AIF tiếp tục duy trì giá trị mua ròng nổi bật. Mặt bằng định giá hiện tại đang tạo ra điểm khởi đầu vô cùng hợp lý cho một chu kỳ tích lũy tài sản mới. Thay vì nỗ lực phỏng đoán vùng đáy, nhà đầu tư hoàn toàn có thể xây dựng kế hoạch giải ngân định kỳ vào các quỹ mở để tối ưu hóa hiệu quả đầu tư dài hạn.