Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Quảng Ngãi cho biết, đơn vị đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can Đỗ Thành Tín (SN 1984, trú tại xã Đăk Hà, Quảng Ngãi), là chủ kênh Facebook “Già làng Tây Nguyên”, và vợ là Dương Thị Phượng (SN 1986), để điều tra về tội Xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp, liên quan thương hiệu sâm Ngọc Linh.

Theo điều tra từ Công an tỉnh Quảng Ngãi, cuối tháng 8, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Quảng Ngãi phát hiện tại cửa hàng Già Làng Tây Nguyên do bà Phượng làm chủ, bày bán các sản phẩm rượu củ sâm và sâm ngâm mật ong có dán tem, nhãn mang tên “Ngọc Linh”.

Tên gọi này trùng với chỉ dẫn địa lý “Ngọc Linh” đã được bảo hộ tại Việt Nam. Chỉ dẫn địa lý này đã được Cục Sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận đăng ký cho sản phẩm sâm Ngọc Linh cho Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Kon Tum (nay thuộc tỉnh Quảng Ngãi) và Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Nam (nay thuộc thành phố Đà Nẵng) quản lý.Công an tỉnh Quảng Ngãi xác định, dù chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý “Ngọc Linh” cho sản phẩm sâm củ nhưng vợ chồng ông Tín vẫn mua các củ sâm không có tem truy xuất nguồn gốc. Sau đó, các đối tượng tự dán nhãn mang chỉ dẫn địa lý “Ngọc Linh” để trưng bày, quảng cáo và bán tại cửa hàng Già Làng Tây Nguyên.

Lợi dụng sức ảnh hưởng trên các nền tảng số, ông Tín còn quay, đăng tải video quảng cáo các sản phẩm “Rượu Sâm Ngọc Linh” và “Củ Sâm Ngọc Linh Ngâm Mật Ong” nhằm mục đích kinh doanh.

Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Quảng Ngãi đã khởi tố bị can, bắt tạm giam ông Tín để điều tra. Bà Phượng bị áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú.

Nhìn nhận sự việc dưới góc độ pháp lý, Tiến sĩ, luật Đặng Văn Cường cho biết, theo cơ quan công an, vợ chồng chủ kênh “Già làng Tây Nguyên” đã mua củ sâm không có tem xuất xứ nguồn gốc, sau đó tự dán nhãn mác, tem chỉ dẫn địa lý “Ngọc Linh” để quảng cáo và bán hàng kiếm lời.

Về cấu thành tội phạm, cần làm rõ rằng chỉ dẫn địa lý không đơn thuần là một tên gọi thương mại.

Đây là dấu hiệu dùng để chỉ sản phẩm có nguồn gốc từ một khu vực địa lý cụ thể, gắn với chất lượng, đặc tính hoặc danh tiếng được hình thành bởi điều kiện địa lý của khu vực đó.

Chỉ dẫn địa lý “Ngọc Linh” đã được bảo hộ đối với sản phẩm sâm Ngọc Linh. Việc sử dụng chỉ dẫn này phải tuân thủ các điều kiện bảo hộ và quy định pháp luật có liên quan.

Theo ông Cường, hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp xâm hại trật tự quản lý trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp, đồng thời ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể được bảo hộ chỉ dẫn địa lý.

Về mặt khách quan, cơ quan điều tra sẽ xác định cụ thể việc sử dụng chỉ dẫn địa lý “Ngọc Linh” có trái pháp luật hay không; sản phẩm có đáp ứng điều kiện sử dụng chỉ dẫn địa lý được bảo hộ hay không; việc gắn tem, nhãn có làm cho người tiêu dùng hiểu nhầm về nguồn gốc địa lý, chất lượng hoặc đặc tính của sản phẩm hay không.

Đặc biệt, sẽ xác định hàng hóa có phải hàng hóa giả mạo chỉ dẫn địa lý và hành vi có đáp ứng các điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 226 Bộ luật Hình sự hay không.

Theo Điều 226 Bộ luật Hình sự, trách nhiệm hình sự được đặt ra khi hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý đang được bảo hộ tại Việt Nam đáp ứng các điều kiện luật định, bao gồm trường hợp hàng hóa giả mạo nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý với quy mô thương mại, hoặc các ngưỡng về thu lợi bất chính, thiệt hại hay trị giá hàng hóa vi phạm theo điều luật.

Cũng cần phân biệt việc sử dụng trái phép chỉ dẫn địa lý với hành vi quảng cáo sai sự thật, lừa dối khách hàng, kinh doanh hàng giả hoặc các vi phạm khác.

Những hành vi này có thể cùng xuất hiện trong một vụ việc nhưng không đồng nhất về dấu hiệu pháp lý. Nếu phát hiện thêm dấu hiệu của tội phạm khác, cơ quan chức năng sẽ xem xét xử lý theo quy định tương ứng.

Về khung hình phạt, theo ông Cường, Điều 226 Bộ luật Hình sự quy định, người nào cố ý xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý đang được bảo hộ tại Việt Nam mà đối tượng là hàng hóa giả mạo nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý với quy mô thương mại hoặc thu lợi bất chính từ 100 đến dưới 300 triệu đồng; Hoặc gây thiệt hại cho chủ sở hữu nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý từ 200 đến dưới 500 triệu đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 200 đến dưới 500 triệu đồng sẽ bị phạt tiền từ 50 đến 500 triệu đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm.

Nếu phạm tội có tổ chức; Phạm tội 02 lần trở lên; Thu lợi bất chính 300 triệu đồng trở lên; Gây thiệt hại cho chủ sở hữu nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý 500 triệu đồng trở lên; Hàng hóa vi phạm trị giá 500 triệu đồng trở lên sẽ bị phạt tiền từ 500 triệu đồng đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.

Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 20 đến 200 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 năm đến 5 năm. Đây là hình phạt bổ sung của tội danh.

Như vậy, trường hợp bị chứng minh phạm tội Xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp theo Điều 226 Bộ luật Hình sự, tùy tính chất mức độ của hành vi mà người vi phạm có thể đối mặt với các khung hình phạt nêu trên.

Tuy nhiên, cần lưu ý, trong các vụ việc có dấu hiệu hình sự, việc khởi tố vụ án, khởi tố bị can là bước tố tụng nhằm điều tra, làm rõ dấu hiệu tội phạm, chưa đồng nghĩa với việc những người bị khởi tố đã bị kết tội.

Trách nhiệm hình sự cuối cùng phải được xác định trên cơ sở chứng cứ hợp pháp và bản án có hiệu lực của Tòa án.